Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Μια νέα εκτενής έρευνα του Belgrade Centre for Security Policy (BCSP), με τίτλο “Friends or Foes?”, φέρνει στο φως τις περίπλοκες δυναμικές που διαμορφώνουν το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων (ΔΒ). Η ανάλυση επικεντρώνεται στον ρόλο έξι εξωτερικών δρώντων —Ρωσία, Κίνα, Τουρκία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), Ισραήλ και Αζερμπαϊτζάν— και στον τρόπο με τον οποίο η δράση τους επηρεάζει τη διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το «Απειλόμετρο» (Threatometer)
Το κεντρικό εργαλείο της έρευνας είναι το Threatometer, το οποίο αξιολογεί κάθε χώρα με βάση τρία κριτήρια: τη σημασία της ΕΕ στην πολιτική του κάθε δρώντα, τον βαθμό απειλής προς το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και τον βαθμό σύγκλισης με την ατζέντα της ΕΕ στην περιοχή.
| Δρώντας | Σημασία ΕΕ | Απειλή για ΕΕ | Σύγκλιση με ΕΕ |
| Ρωσία | Εξαιρετικά υψηλή
| Εξαιρετικά υψηλή
| Πολύ χαμηλή
|
| Κίνα | Υψηλή
| Υψηλή
| Μέτρια
|
| Τουρκία | Μέτρια
| Μέτρια
| Υψηλή
|
| ΗΑΕ | Μέτρια
| Υψηλή
| Χαμηλή
|
Οι Κύριοι Δρώντες και οι Στρατηγικές τους
1. Ρωσία: Ο «Ξεκάθαρος Υπονομευτής»
Η Ρωσία αναδεικνύεται ως ο πιο επιθετικός δρώντας κατά της διεύρυνσης της ΕΕ. Η στρατηγική της επικεντρώνεται στην εκμετάλλευση περιφερειακών αδυναμιών μέσω:
Ενεργειακής εξάρτησης: Αν και οι κυρώσεις έχουν επηρεάσει τις προμήθειες πετρελαίου, η Σερβία παραμένει ευάλωτη στον τομέα του φυσικού αερίου.
Πληροφοριακού πολέμου: Μετά τον αποκλεισμό των RT και Sputnik στην ΕΕ, η ρωσική προπαγάνδα επενδύει σε κανάλια Telegram για να προωθήσει εθνικιστικά αφηγήματα.
Καταστολής της δημοκρατίας: Η Μόσχα εξάγει το αφήγημα των «χρωματιστών επαναστάσεων», βοηθώντας τις τοπικές ελίτ (κυρίως στη Σερβία) να παρουσιάζουν τις πολιτικές διαμαρτυρίες ως ξένα σχέδια ανατροπής.
2. Κίνα: Οικονομική Διείσδυση και Διακυβέρνηση
Η κινεζική επιρροή είναι κυρίως οικονομική, μέσω μεγάλων έργων υποδομής και δανεισμού. Ωστόσο, προκαλεί ανησυχία καθώς:
Τα έργα συχνά στερούνται διαφάνειας και παρακάμπτουν περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα (π.χ. υπόθεση Linglong στη Σερβία).
Δημιουργεί μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις που δυσκολεύουν την ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο (acquis).
3. Τουρκία: Μεταξύ Ταυτότητας και Πραγματισμού
Η Τουρκία λειτουργεί τόσο ως εταίρος ασφαλείας (συμμετοχή σε KFOR και EUFOR Althea) όσο και ως δρώντας που προωθεί τη δική του ατζέντα. Η επιρροή της επικεντρώνεται στην πολιτισμική εγγύτητα και τη σταθερότητα, αν και κατά καιρούς συγκρούεται με τη δυτική ρητορική.
4. ΗΑΕ και Αζερμπαϊτζάν: Επενδύσεις και Ενέργεια
ΗΑΕ: Επικεντρώνονται σε επενδύσεις real estate (π.χ. Belgrade Waterfront) μέσω αδιαφανών συμφωνιών μεταξύ ελίτ, αυξάνοντας τον κίνδυνο «κρατικής αιχμαλωσίας» (state capture).
Αζερμπαϊτζάν: Αποτελεί κρίσιμο εταίρο για την ενεργειακή διαφοροποίηση της ΕΕ μέσω του Νοτίου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, αν και αυτό δημιουργεί ηθικά διλήμματα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Συμπεράσματα και Προκλήσεις
Η έκθεση του BCSP καταλήγει στο ότι η εξωτερική επιρροή δεν λειτουργεί στο κενό, αλλά τροφοδοτείται από τις εγχώριες αδυναμίες: αδύναμους θεσμούς, έλλειψη διαφάνειας και ανεπίλυτες συγκρούσεις.
Όταν η αξιοπιστία της ΕΕ εξασθενεί ή τα χρονοδιαγράμματα ένταξης γίνονται ασαφή, οι εναλλακτικοί εταίροι σπεύδουν να καλύψουν το κενό, προσφέροντας γρήγορη χρηματοδότηση χωρίς αυστηρούς όρους. Για να διατηρήσει την επιρροή της, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει την παρουσία της και να διασφαλίσει ότι η διαδικασία διεύρυνσης παραμένει μια ελκυστική και αξιόπιστη προοπτική για την περιοχή.
Διαβάστε αναλυτικά την έκθεση: