Άρθρο του Χαρούτ Σασουνιάν στο hairenikweekly.com
Οι Αρμένιοι σε όλο τον κόσμο παρακολουθούν στενά την προεκλογική εκστρατεία για τις βουλευτικές εκλογές στην Αρμενία, προκειμένου να διαπιστώσουν αν το κόμμα του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν θα διατηρήσει την πλειοψηφία του στην Εθνοσυνέλευση, γεγονός που θα του επέτρεπε να παραμείνει στην εξουσία για ακόμη πέντε χρόνια.
Οι εκλογές αυτές ενδέχεται να έχουν δύο βασικές συνέπειες: μία για το μέλλον της Αρμενίας και μία για τον ίδιο τον Πασινιάν.
1. Συνέπειες για την Αρμενία
Δεδομένης της καταστροφικής –κατά πολλούς– πορείας της κυβέρνησης Πασινιάν τα τελευταία οκτώ χρόνια, αρκετοί Αρμένιοι εκφράζουν φόβους ότι η παραμονή του στην εξουσία θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια την επιβίωση του αρμενικού κράτους. Μεταξύ των σημαντικότερων αποτυχιών που του καταλογίζονται είναι οι εξής:
Α) Η διαχείριση του πολέμου του 2020 εναντίον του Αζερμπαϊτζάν, η οποία οδήγησε στην απώλεια του μεγαλύτερου μέρους του Αρτσάχ και στον θάνατο χιλιάδων Αρμενίων στρατιωτών.
Β) Η αδυναμία αποτροπής της εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής τμημάτων της επικράτειας της Δημοκρατίας της Αρμενίας από τις ένοπλες δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν από το 2021 και το 2022.
Γ) Η αναγνώριση του Αρτσάχ ως τμήματος του Αζερμπαϊτζάν το 2022, παρά τις προηγούμενες δηλώσεις ότι «το Αρτσάχ είναι Αρμενία, και τέλος».
Δ) Η αποτυχία αποτροπής της αναγκαστικής εκτόπισης περισσότερων από 120.000 Αρμενίων από το Αρτσάχ το 2023.
Ε) Η αντιμετώπιση του ζητήματος του Αρτσάχ ως «λήξαντος» και οι δηλώσεις που χαρακτήριζαν τους εκτοπισμένους Αρμενίους ως «φυγάδες».
ΣΤ) Ο ισχυρισμός ότι η απώλεια του Αρτσάχ ενίσχυσε την ανεξαρτησία της Αρμενίας.
Ζ) Η παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της Αρμενική Αποστολική Αγία Εκκλησία, κατά παράβαση –σύμφωνα με επικριτές του– του Συντάγματος, καθώς και η φυλάκιση υψηλόβαθμων κληρικών.
Η) Η αποτυχία εξασφάλισης της απελευθέρωσης των Αρμενίων αιχμαλώτων πολέμου και των ηγετών του Αρτσάχ που κρατούνται στο Μπακού.
Θ) Η συχνή υποχώρηση απέναντι στις απαιτήσεις του Προέδρου Ιλχάμ Αλίγιεφ σε κρίσιμα ζητήματα εθνικής σημασίας για την Αρμενία.
2. Συνέπειες για τον Πασινιάν
Το πολιτικό μέλλον του Πασινιάν ενδέχεται να εξαρτηθεί πλήρως από το αποτέλεσμα αυτών των εκλογών. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι υποστηρίζουν ότι, σε περίπτωση απώλειας της εξουσίας, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με διώξεις για παραβιάσεις νόμων και του Συντάγματος της Αρμενίας. Για τον λόγο αυτό, εκτιμάται ότι θα επιδιώξει με κάθε τρόπο –θεσμικό ή μη– να διασφαλίσει τη νίκη στις εκλογές της 7ης Ιουνίου και να αποφύγει ενδεχόμενες νομικές συνέπειες.
Παρά τη διευρυμένη κοινωνική δυσαρέσκεια, ο Πασινιάν ενδέχεται να παραμείνει στην εξουσία, καθώς οι εν ενεργεία κυβερνήσεις διαθέτουν συνήθως σημαντικούς κρατικούς πόρους και μηχανισμούς επιρροής κατά τη διάρκεια των προεκλογικών εκστρατειών. Επιπλέον, λόγω των παραχωρήσεων που έχει πραγματοποιήσει, έχει εξασφαλίσει τη στήριξη του Αζερμπαϊτζάν, της Τουρκία, της Ευρωπαϊκή Ένωση και των Ηνωμένες Πολιτείες. Οι δυνάμεις αυτές θεωρούν ότι πιθανή νίκη της αντιπολίτευσης θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή πολλών από τις πολιτικές και τις συμφωνίες της κυβέρνησης Πασινιάν.
Ωστόσο, η πολιτική του επιρροή έχει υποστεί σημαντική φθορά. Ενώ το ποσοστό εμπιστοσύνης προς το πρόσωπό του άγγιζε το 82% το 2018, το 2026 φαίνεται να έχει μειωθεί σε επίπεδα λίγο πάνω από το 10%. Αυτή η κατακόρυφη πτώση θα μπορούσε να δημιουργήσει προϋποθέσεις ανόδου της αντιπολίτευσης στην εξουσία.
Παρ’ όλα αυτά, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά πολιτικά και οργανωτικά εμπόδια.
Συμμετέχουσα αντιπολίτευση
Η Αρμενία, παρά το γεγονός ότι είναι μια μικρή χώρα, διαθέτει έναν εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό εγγεγραμμένων πολιτικών κομμάτων — συνολικά 123. Πολλά από αυτά αποτελούνται ουσιαστικά από έναν ιδρυτή και έναν περιορισμένο κύκλο υποστηρικτών. Ευτυχώς, δεν θα συμμετάσχουν όλα στις εκλογές της 7ης Ιουνίου. Ωστόσο, 19 πολιτικές οντότητες έχουν ήδη δηλώσει συμμετοχή: 17 μεμονωμένα κόμματα και 2 συμμαχίες.
Αυτός ο έντονος κατακερματισμός λειτουργεί υπέρ του κυβερνώντος κόμματος, καθώς η αντιπολίτευση παραμένει διασπασμένη σε πολλές ανταγωνιστικές ομάδες.
Οι πιθανότητες συναίνεσης
Εάν τα κόμματα της αντιπολίτευσης συγκεντρώσουν συνολικά ποσοστό άνω του 50% και καταφέρουν να σχηματίσουν κυβερνητικό συνασπισμό στο κοινοβούλιο, θα έχουν τη δυνατότητα να ορίσουν δικό τους πρωθυπουργό και να απομακρύνουν τον Νικόλ Πασινιάν από την εξουσία.
Το πολύπλοκο εκλογικό σύστημα της Αρμενίας
Το εκλογικό σύστημα της Αρμενίας αποτελεί έναν σύνθετο συνδυασμό στοιχείων αναλογικής εκπροσώπησης ισραηλινού τύπου, μηχανισμών πολιτικής σταθερότητας γερμανικού τύπου και μετασοβιετικών εκλογικών μεταρρυθμίσεων της Ανατολικής Ευρώπης.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία:
- Για να εισέλθει ένα κόμμα στην Εθνοσυνέλευση, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον το 4% των ψήφων.
- Οι συνασπισμοί δύο ή τριών κομμάτων πρέπει να λάβουν τουλάχιστον το 8%.
- Οι συνασπισμοί με περισσότερα από τρία κόμματα οφείλουν να συγκεντρώσουν τουλάχιστον το 10%.
Οι ψήφοι που δίνονται σε κόμματα τα οποία δεν καταφέρνουν να περάσουν το απαιτούμενο όριο ανακατανέμονται αναλογικά μεταξύ των κομμάτων που εισέρχονται στη Βουλή.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της αντιπολίτευσης
Η πιο αμφιλεγόμενη πτυχή αυτού του συστήματος είναι ότι, εάν το κόμμα του Πασινιάν λάβει το μεγαλύτερο ποσοστό ψήφων, θα επωφεληθεί επίσης από σημαντικό μέρος των αναδιανεμημένων ψήφων των μικρότερων κομμάτων της αντιπολίτευσης που δεν κατάφεραν να περάσουν το όριο εισόδου.
Έτσι, πολλοί ψηφοφόροι που ψηφίζουν εναντίον του Πασινιάν ενδέχεται, άθελά τους, να συμβάλουν στην ενίσχυση της κοινοβουλευτικής του πλειοψηφίας.
Για τον λόγο αυτό, αρκετά μικρότερα κόμματα —τα οποία έχουν ελάχιστες ρεαλιστικές πιθανότητες κοινοβουλευτικής εισόδου— ίσως να μην έπρεπε να συμμετάσχουν αυτόνομα στις εκλογές. Με τη συμμετοχή τους κινδυνεύουν να διασπάσουν την αντιπολιτευτική ψήφο και να προσφέρουν έμμεσο πλεονέκτημα στο κυβερνών κόμμα.
Μια ασυνήθιστη δικλίδα ασφαλείας
Ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εκλογικού συστήματος της Αρμενίας είναι ότι η Εθνοσυνέλευση υποχρεωτικά πρέπει να αποτελείται από τουλάχιστον τρεις πολιτικές δυνάμεις.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν μόνο ένα κόμμα καταφέρει να ξεπεράσει το εκλογικό όριο, τα δύο επόμενα κόμματα με τα υψηλότερα ποσοστά μπορούν επίσης να λάβουν κοινοβουλευτικές έδρες, ακόμη κι αν δεν φτάσουν το απαιτούμενο 4%.
Σε μια τέτοια περίπτωση, τα δύο αυτά κόμματα θα λάβουν συνολικά περίπου το ένα τρίτο των κοινοβουλευτικών εδρών, ανεξάρτητα από το πραγματικό ποσοστό που συγκέντρωσαν.
Τι πρέπει να κάνει η αντιπολίτευση;
Εάν τα κόμματα της αντιπολίτευσης θέλουν να αυξήσουν τις πιθανότητές τους, θα πρέπει να επικεντρωθούν λιγότερο στην προσέλκυση των σκληρών υποστηρικτών του Πασινιάν. Πολλοί από αυτούς συνδέονται με το κράτος μέσω θέσεων εργασίας, οικονομικών προνομίων, κρατικών συμβάσεων ή άλλων μηχανισμών εξάρτησης, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη μετακίνησή τους προς την αντιπολίτευση.
Αντίθετα, η αντιπολίτευση θα πρέπει να εστιάσει στην κινητοποίηση του μεγάλου αριθμού πολιτών που έχουν δικαίωμα ψήφου αλλά δηλώνουν απογοητευμένοι ή απρόθυμοι να συμμετάσχουν στις εκλογές.
Σε περίπτωση που οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις καταφέρουν να σχηματίσουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία, μία από τις βασικές τους προτεραιότητες θα πρέπει να είναι η μεταρρύθμιση της εκλογικής νομοθεσίας και η αντικατάσταση του σημερινού συστήματος με ένα πιο απλό και διαφανές μοντέλο, αντίστοιχο με εκείνα που εφαρμόζονται σε πολλές άλλες χώρες.
Μέχρι τότε, κάθε εγγεγραμμένος ψηφοφόρος στην Αρμενία οφείλει να συμμετάσχει στις εκλογές της 7ης Ιουνίου, ώστε το μέλλον της χώρας να μην καθοριστεί από την αποχή και την αδιαφορία.
Παράλληλα, οι Αρμένιοι πολίτες του εξωτερικού που διατηρούν δικαίωμα ψήφου θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να ταξιδέψουν στην Αρμενία και να συμμετάσχουν στην εκλογική διαδικασία. Όσοι δεν μπορούν να μεταβούν, θα πρέπει τουλάχιστον να ενθαρρύνουν συγγενείς και φίλους στην πατρίδα να προσέλθουν στις κάλπες της 7ης Ιουνίου.