Με μια ομιλία υψηλού συμβολισμού αλλά και σαφούς πολιτικής στόχευσης, ο πρώην Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος έστειλε από την Κύπρο ένα πολλαπλό μήνυμα για το Κυπριακό, τη γεωστρατηγική σημασία της Μεγαλονήσου, τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την ανάγκη ενιαίας στάσης του Ελληνισμού απέναντι στις κρίσιμες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μιλώντας σε εκδήλωση στα Λεύκαρα, παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, του δημάρχου και τοπικών φορέων, ο κ. Παυλόπουλος συνδύασε προσωπικές αναφορές, ιστορικούς συμβολισμούς, πολιτική αποτίμηση και αυστηρή νομικο-πολιτική τεκμηρίωση για το Κυπριακό, σε μια παρέμβαση που είχε καθαρό γεωπολιτικό αποτύπωμα.
«Η Κύπρος είναι ο τόπος όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμα»
Ο Προκόπης Παυλόπουλος ξεκίνησε την τοποθέτησή του με ιδιαίτερα θερμή αναφορά στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, επισημαίνοντας ότι η παρουσία του σε μια τόσο σημαντική στιγμή για την Κύπρο αποτελεί ύψιστη τιμή. Στη συνέχεια στάθηκε στη σχέση του με τον δήμαρχο Λευκάρων, θυμίζοντας την κοινή τους πορεία στα χρόνια που ο ίδιος ήταν υπουργός Εσωτερικών και ο κ. Σοφοκλέους υπουργός Δικαιοσύνης, σε μια περίοδο όπου η Κύπρος έκανε τα πρώτα της βήματα στην ευρωπαϊκή της διαδρομή.
Σε αυτό το πλαίσιο επανέφερε μια φράση του Γιώργου Σεφέρη, την οποία χαρακτήρισε διαχρονική και απολύτως επίκαιρη:
«Η Κύπρος είναι ο τόπος όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμα».
Με αυτό το στίγμα, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας έδειξε από την αρχή πως η παρέμβασή του δεν θα ήταν μια τυπική εθιμοτυπική ομιλία, αλλά μια πολιτική κατάθεση με αναφορά στον πολιτισμό, την ιστορία και τη στρατηγική αξία της Κύπρου.
Τα Λεύκαρα, ο Σεφέρης και η πολιτιστική μνήμη
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στα Λεύκαρα, τα οποία –όπως είπε– κουβαλούσε χρόνια μέσα του, μέσα από τα ημερολόγια του Σεφέρη και τις αναφορές του Γιώργου Γεωργή. Περιέγραψε τον τόπο με λογοτεχνικό τρόπο, θυμίζοντας την εικόνα του ποιητή από το 1954, όταν έγραφε για τα σπίτια των Λευκάρων «σαν αλαφροπάτημα στη σελήνη».
Ο κ. Παυλόπουλος ανέδειξε επίσης την παγκόσμια αξία της λευκαρίτικης παράδοσης, μιλώντας για το κέντημα που αναγνωρίστηκε από την UNESCO ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και για τον θρύλο που συνδέει τα Λεύκαρα με τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο οποίος φέρεται να πήρε από εκεί δαντελωτό τραπεζομάντιλο για τον καθεδρικό ναό του Μιλάνου.
Δεν έμεινε όμως μόνο στον πολιτισμό. Τόνισε ότι οι Λευκαρίτες δεν υπηρέτησαν μόνο την τέχνη, αλλά και τον τόπο, «με το αίμα τους, με τους αγώνες τους και με την πίστη τους ότι αυτός ο αγώνας θα δικαιωθεί».
Ανοικτή στήριξη στον Χριστοδουλίδη
Στην πιο πολιτικά φορτισμένη ενότητα της ομιλίας του, ο Προκόπης Παυλόπουλος υπενθύμισε ότι είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ της υποψηφιότητας του Νίκου Χριστοδουλίδη, όταν αυτό δεν ήταν καθόλου συνηθισμένο για έναν πρώην Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Όπως ανέφερε, δεν το έκανε από αντιπαλότητα προς άλλους υποψηφίους, αλλά επειδή πίστευε ότι ο σημερινός Πρόεδρος της Κύπρου ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος να διαχειριστεί το Κυπριακό σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο.
Μίλησε με σαφήνεια για την προσωπικότητα, τη γνώση και την εμπειρία του κ. Χριστοδουλίδη, τονίζοντας πως σήμερα, μέσα σε χαλεπούς καιρούς, αποδεικνύεται στην πράξη η ικανότητά του να υπερασπίζεται την Κύπρο και συνολικά τον Ελληνισμό.
Η επίθεση στο Ακρωτήρι και η ενεργοποίηση του άρθρου 42§7
Από τα πιο αιχμηρά σημεία της ομιλίας ήταν η αναφορά στην επίθεση κατά της βάσης στο Ακρωτήρι, για την οποία ο κ. Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι, ανεξαρτήτως της προέλευσής της, το ουσιαστικό είναι ένα:
«Την Κύπρο χτύπησαν».
Σημείωσε ότι, παρότι η βάση είναι βρετανική, βρίσκεται σε κυπριακή επικράτεια, άρα η Κυπριακή Δημοκρατία όφειλε να αντιδράσει και να υπερασπιστεί το έδαφός της. Και ακριβώς εκεί, όπως είπε, ο Νίκος Χριστοδουλίδης «άδραξε την ευκαιρία» και προχώρησε σωστά ζητώντας την ενεργοποίηση της ρήτρας αλληλεγγύης του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο πρώην Πρόεδρος εξήγησε με έμφαση ότι η ενεργοποίηση αυτής της ρήτρας είχε τεράστια σημασία για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή έφερε έμπρακτη στήριξη από ευρωπαϊκές χώρες προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Και δεύτερον –και αυτό ήταν το βαθύτερο πολιτικό μήνυμα– επειδή η Ευρώπη είδε την Κυπριακή Δημοκρατία ως ενιαίο κράτος και όχι μέσα από τη λογική της κατοχής και της διχοτόμησης.
Κατά την ανάγνωσή του, αυτή η εξέλιξη συνιστά ευθεία υπονόμευση των τουρκικών σχεδιασμών για «δύο κράτη» ή για συνομοσπονδιακή λύση. Αντιθέτως, όπως τόνισε, η Ευρώπη έδειξε ότι αποδέχεται μόνο μία προοπτική:
μια σύγχρονη ομοσπονδιακή Κυπριακή Δημοκρατία.
Ταφόπλακα στα «δύο κράτη» και στο σχέδιο συνομοσπονδίας
Με ιδιαίτερη επιμονή, ο Προκόπης Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι η λύση του Κυπριακού δεν μπορεί να είναι ούτε συνομοσπονδία ούτε δύο κράτη. Χρησιμοποιώντας νομική και πολιτική επιχειρηματολογία, εξήγησε ότι τόσο το διεθνές όσο και το ευρωπαϊκό δίκαιο αποκλείουν τέτοια μορφή λύσης.
Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, η μόνη αποδεκτή κατεύθυνση είναι μια σύγχρονη ομοσπονδιακή δημοκρατία, το πολύ διζωνική-δικοινοτική, αλλά πάντως ενιαία ως προς τη διεθνή νομική προσωπικότητα, την ιθαγένεια, την κυριαρχία και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Επέμεινε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να έχει:
- μία διεθνή νομική προσωπικότητα,
- μία ιθαγένεια,
- πλήρη δυνατότητα άσκησης κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων,
- δημοκρατική οργάνωση συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Στο ίδιο πνεύμα, ήταν απολύτως σαφής και σε ό,τι αφορά τις τουρκικές αξιώσεις:
Δεν νοείται λύση του Κυπριακού με στρατεύματα κατοχής, εποίκους και εγγυήσεις τρίτων.
Σκληρή κριτική στην Τουρκία, τη Βρετανία και στο ΝΑΤΟ
Η ομιλία είχε και έντονα επικριτικό τόνο απέναντι σε τρίτους παράγοντες. Ο κ. Παυλόπουλος επιτέθηκε πολιτικά στη Βρετανία, λέγοντας ότι φέρει ιστορική ευθύνη για το Κυπριακό από το 1955 και ότι συνεχίζει να ανέχεται ή να στηρίζει τουρκικές αθλιότητες με στόχο τη διατήρηση των τετελεσμένων.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να μονιμοποιήσει τα κεκτημένα της εισβολής και να επιβάλει λύσεις που θα οδηγούσαν, ουσιαστικά, στην απορρόφηση της Κύπρου.
Ιδιαίτερα σκληρή ήταν και η αναφορά του στο ΝΑΤΟ, για το οποίο είπε ότι όχι μόνο βρίσκεται σε «ύπνωση», θυμίζοντας τη σχετική διατύπωση του Εμανουέλ Μακρόν, αλλά πλέον αγγίζει και «τα όρια της διάλυσης» με τον τρόπο που λειτουργεί.
Η Κύπρος ως πυλώνας της Δύσης και γέφυρα με την Ανατολή
Ένα από τα πιο ισχυρά γεωπολιτικά επιχειρήματα της ομιλίας ήταν η ανάδειξη της Κύπρου ως κομβικού σημείου ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση. Ο κ. Παυλόπουλος χαρακτήρισε τη Μεγαλόνησο «χρυσοπράσινο φύλλο χαμένο στο πέλαγος», αλλά ταυτόχρονα και πυλώνα σταθερότητας, δημοκρατίας και ευρωπαϊκής παρουσίας σε μια φλεγόμενη Μέση Ανατολή.
Τόνισε ότι η Κύπρος, μαζί με την Ελλάδα, αποτελεί το φυσικό όριο ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, όχι για να χωρίζει λαούς, αλλά για να χτίζει γέφυρες επικοινωνίας. Κατά την περιγραφή του, πρόκειται για έναν «Ιανό» της Δύσης: ένα κράτος βαθιά δυτικό και ευρωπαϊκό, που όμως γνωρίζει και καταλαβαίνει την Ανατολή καλύτερα από πολλούς άλλους.
Σε αυτό το σημείο μίλησε για τον πλανητικό ρόλο που οφείλει να παίξει η Ευρωπαϊκή Ένωση, όχι μόνο ως οικονομική ή στρατιωτική δύναμη, αλλά ως φορέας ειρήνης, δημοκρατίας, ανθρωπισμού και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Παρέμβαση για τις κυρώσεις και την ευρωπαϊκή υποκρισία
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας άγγιξε και το θέμα των κυρώσεων, λέγοντας πως η Ευρώπη δεν μπορεί να επιβάλλει κυρώσεις στη Ρωσία για την εισβολή στην Ουκρανία, αλλά να παραμένει επί δεκαετίες ανεκτική απέναντι στην τουρκική κατοχή στην Κύπρο.
Με ιδιαίτερη ένταση σημείωσε ότι το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζονται α λα καρτ. Και έφτασε στο σημείο να πει ότι η ανοχή απέναντι στην τουρκική κατοχή αποτελεί, στην ουσία, κακό προηγούμενο και για άλλες αναθεωρητικές δυνάμεις.
«Δύο κράτη, ναι – αλλά ένας Ελληνισμός»
Στο κλείσιμο της ομιλίας του, ο Προκόπης Παυλόπουλος έδωσε το πιο καθαρό πολιτικό και εθνικό στίγμα της παρέμβασής του:
«Δύο κράτη, ναι, αλλά ένας Ελληνισμός».
Μίλησε για ενιαίο και αδιαίρετο Ελληνισμό, για κοινή μοίρα Ελλάδας και Κύπρου και για χρέος ενότητας απέναντι στην ιστορία και τον πολιτισμό. Διαβεβαίωσε τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη ότι θα παραμείνει στο πλευρό του, όπως –όπως είπε– και όλος ο Ελληνισμός, στον αγώνα για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού.
Το τελικό του μήνυμα ήταν σαφές:
Τώρα είναι η ώρα. Τώρα που η Ευρώπη καταλαβαίνει την πραγματική σημασία της Κύπρου. Τώρα που η Μεγαλόνησος μπορεί να επιβάλει, με το δίκαιο στο πλευρό της, μια λύση πλήρως συμβατή με το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο.