Πρόλογος : Χρήστος Λυμπέρης Ναύαρχος ε.α.- Επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ
Εισαγωγή -Έρευνα- επιμέλεια: Θεοφάνης Μαλκίδης
Ψηφιοποίηση ανέκδοτων ομιλιών: Στέλιος Βικόπουλος, Γιάννης Κουριαννίδης, Μιχάλης Ξανθόπουλος, Γιάννης Φουρνάρος, Θεοφάνης Μαλκίδης
Απομαγνητοφώνηση ανέκδοτων ομιλιών: Γιάννης Χούτας
Πρωτότυπο έργο εσωφύλλου: Μαργαρίτα Ράντεβα
Δημιουργικό και συντονισμός έκδοσης: Χρόνης Αμανατίδης
©Οικογένεια Μιχάλη Χαραλαμπίδη
Αθήνα 2026
1.Βίος πολιτικός
Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (Αλεξανδρούπολη 5 Μαρτίου 1951- Αθήνα 27 Μαρτίου 2024) σπούδασε πολιτικές και οικονομικές επιστήμες, ενώ πραγματοποίησε και μεταπτυχιακές σπουδές στην κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης. Διωκόμενος, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, διέφυγε παράνομα στην Ιταλία, όπου ήταν μέλος του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος ΠΑΚ. Συμμετείχε στην επταμελή ομάδα που συνέγραψε την ιδρυτική διακήρυξη του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ), ήταν μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος από το 1977, ενώ εκλέχθηκε μέλος του εκτελεστικού γραφείου το 1994. Λόγω σοβαρών πολιτικών διαφωνιών αποχώρησε από το ΠΑΣΟΚ το 1999 και αγωνίσθηκε να συγκροτήσει ένα νέο μορφωτικό και πολιτικό κίνημα, ιδρύοντας τη «Δημοκρατική Περιφερειακή Ένωση». Ήταν μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Διεθνούς Ένωσης για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών, διεθνούς μη κυβερνητικής οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ και συμπαραστάθηκε σε πολλούς λαούς στην Αφρική, Νότια Αμερική, Ασία, καθώς και στους Αρμένιους και τους Κούρδους. Το 1986, σε ομιλία του εισήγαγε για πρώτη φορά το Κουρδικό στον ΟΗΕ στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενεύη, ενώ ως μέλος της ίδιας οργάνωσης εισήγαγε με παρεμβάσεις του το Ποντιακό ζήτημα στον ΟΗΕ. Το 1994, το Ελληνικό Κοινοβούλιο υιοθέτησε την πρότασή του για την αναγνώριση της 19ης Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας. Επεξεργάστηκε και ανέδειξε στα πλαίσια του Ιδρύματος Μεσογειακών Μελετών αλλά και ευρύτερα, πολλά ζητήματα του Ελληνικού, εθνικού, κοινωνικού σχηματισμού και εισήγαγε νέες έννοιες, αναλυτικά σχήματα, νέα ζητήματα, καθώς και λέξεις στην διανοητική και πολιτική μας δημόσια ζωή, πολλά από τα οποία περιλαμβάνονται στα βιβλία του. Προσκλήθηκε για ομιλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ έγραψε πολλά βιβλία καταθέτοντας την άποψή του γύρω από κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα του Ελληνισμού.
2. «Εν αρχή ην ο λόγος»
Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είχε προγραμματίσει την έκδοση των ομιλιών του στις αρχές του 2024, ωστόσο δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει την επιθυμία του. Όπως είχε αναφέρει σε ανάρτησή του στο προσωπικό του ιστολόγιο (Polis–agora.blogspot.com), του οποίου τα κείμενα κυκλοφορούν σε αυτοτελή έκδοση, «ομιλίες» θα είναι ο τίτλος αυτής της έκδοσης που θα περιέχει αυτόν τον πλούσιο μορφωτικά και πολιτικά κύκλο. Από το Περδικάκι της Πίνδου και τις Πρέσπες έως την Μεσσηνία, τους Μεταξάδες, το Σουφλί του Έβρου, την Χίο ,την Κω, την Ελληνική Διασπορά αλλά και σε ευρωπαϊκά πανεπιστημιακά ιδρύματα φιλικά προς τον λόγο. Η ψυχική ανάταση, η άσκηση της ψυχής, ο εξανθρωπισμός των ανθρώπινων σχέσεων, της ανθρώπινης συμβίωσης, γιατί αυτό είναι η πολιτική ,συνδέονταν με την ωφελιμότητα της αυθεντικής πολιτικής στην ευημερία των τοπικών κοινωνιών. Διέκρινα πάντοτε την μεγάλη επιθυμία, την ψυχική ανάγκη της συμμετοχής των πολιτών σε αυτές τις στιγμές της Πόλης. Η σχέση πόλης, ανθρώπινης ψυχής, ηθικής και πολιτικής είναι σχέση οντολογική, υπαρξιακή Ιερή, Ουράνια, Θεία. Είναι η υψηλότερη έκφραση της ευγένειας, της ελευθερίας του ανθρώπου. Η εμπειρία του εικοσαετούς κύκλου 2000 έως 2020 επιβεβαίωσε την πεποίθησή μου ότι είναι εύκολο να επιστρέψει η πολιτική στις πατροπαράδοτες μορφές της. Όπως έγινε το 1968 στην Ευρώπη. Θα είναι η επιστροφή του πολιτικού ανθρώπου, της άυλης ανθρώπινης ευημερίας, του άνθρωπος ζώον πολιτικόν του Αριστοτέλους, της Ελληνικής ανθρωπολογίας και εθνολογίας. Ο Έλληνας πολίτης αθλητής και ασκητής της πόλης. Αθλητής όχι μισθωτός. Η χώρα έχει άμεση ανάγκη δημιουργίας μιας νέας πολιτικής παράδοσης. Αυτή ήταν η δική μου προσδοκία και η πολυδιάστατη συμβολή».
3.Η σημασία της έκδοσης
Το βιβλίο έρχεται να υλοποιήσει την επιθυμία του Μιχάλη Χαραλαμπίδη να δημοσιευθούν οι ομιλίες του, οι οποίες όπως είναι λογικό, παρουσιάζουν ένα μόνο μέρος του πολυδιάστατου έργου του. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης μιλούσε πάντα χωρίς κείμενο, έχοντας μόνο τις σημειώσεις του, οπότε το σώμα των προφορικών παρεμβάσεων, γινόταν εκ των υστέρων πλήρες κείμενο, για να δημοσιευθεί είτε αυτοτελώς, είτε ως κεφάλαια στα βιβλία του, είτε, όπως συνέβη σε αρκετές περιπτώσεις, να παραμείνουν αδημοσίευτες.
Στην έκδοση περιλαμβάνονται με χρονολογική σειρά, ένα μικρό μέρος από τον απίστευτα μεγάλο όγκο των ομιλιών του, τόσο δημοσιευμένες, αλλά και αδημοσίευτες, οι οποίες βρέθηκαν στο προσωπικό του αρχείο. Οι ομιλίες καλύπτουν μικρό μέρος του μεγάλου εύρους και ανάλυσης των θεμάτων με τα οποία ασχολήθηκε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης: Γενοκτονία, Τουρκικό πρόβλημα, πολιτική, κόμματα, ΠΑΣΟΚ, απελευθέρωση και δικαιώματα των λαών, Κουρδικό ζήτημα, πόλεις, ανάπτυξη, οικονομία, τουρισμός, αγροτοδιατροφικός τομέας, περιφέρεια και Αθήνα, Μακεδονία, Θράκη, Καλαβρία, κ.ά.
Οι ομιλίες αποτελούν τεκμήριο της πλούσιας πνευματικής, διανοητικής παραγωγής, μία ανεκτίμητης αξίας παρακαταθήκη ενός πολιτικού που ήταν φιλόσοφος και ενός φιλόσοφου ήταν πολιτικός, για να μιλήσουμε με όρους Πλάτωνα και για τη λύση που πρότεινε για την Πολιτεία.
Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπήρξε ένας από τους πιο χαρισματικούς, σοβαρούς και συνεπείς διανοούμενους της σύγχρονης Ελλάδας, έχοντας μία δράση που ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας, χρησιμοποιώντας τις ιδέες, τις προτάσεις, τον δημόσιο λόγο, την αγορά, την εκκλησία των πιστών και του Δήμου, ως δημιουργικό και παραγωγικό μέσο εθνικής αφύπνισης και κοινωνικής απελευθέρωσης. Με χιλιάδες ομιλίες από τα ακριτικά χωριά της Ελλάδας μέχρι τα πανεπιστήμια του εξωτερικού και τα διεθνή φόρουμ, η συμβολή του αφορά τη συλλογική αυτογνωσία και την μνήμη, την ανάπτυξη, την οικουμενικότητα του Ελληνισμού.
Εισηγήθηκε νέους όρους, δημιουργώντας ένα νέο λεξιλόγιο για την πολιτική και τον Ελληνισμό, προτείνοντας ένα ολοκληρωμένο σχέδιο. Σε ένα πολιτικό σύστημα που κυριαρχείται από το κυνήγι των αξιωμάτων, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, αποτέλεσε την εξαίρεση. Παρόλο που ήταν ιδρυτικό και κορυφαίο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και θα μπορούσε εύκολα να έχει καταλάβει υπουργικές θέσεις ή βουλευτικά έδρανα, επέλεξε συνειδητά να παραμείνει ένας ενεργός πολίτης που παρεμβαίνει στα κοινά χωρίς να εξαρτάται από τον κρατικό μηχανισμό: «Εκτός από τις κακομορφίες που θα προκαλούσε η μη εφαρμογή του, θεωρούσα ευτελές να συμπληρώνω ένα άλμπουμ φωτογραφιών διαδοχικών υπουργοποιήσεων μου στις επαναλαμβανόμενες κυβερνητικές αναδομήσεις όπως ονομάζονταν. Στα τριάντα μου δεν δέχτηκα να γίνω πρέσβης σε μία περιοχή μεγάλης ιστορικής, πολιτισμικής και πολιτικής σημασίας με την οποία είχα πολλούς δεσμούς. Οι δεσμοί μου όμως με την πατρίδα μου την Ελλάδα και η υπεράσπιση της αξιοπρέπειας της πολιτικής, ήταν ισχυρότερη. Ήθελα να δώσω ένα ατομικό και Δημόσιο παράδειγμα .Γιατί η πολιτική είναι παράδειγμα».
Σεβόταν τους ακροατές, μιλούσε πάντα ως ίσος προς ίσον, είτε βρισκόταν στο Περδικάκι Αιτωλοακαρνανίας και στο Τρίγωνο του Έβρου, είτε σε ένα διεθνές συνέδριο στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στο Γερεβάν, στη Φιλαδέλφεια. Η ανιδιοτέλειά του προσέδιδε μια σπάνια ηθική νομιμοποίηση, μία πολιτική υπεροχή, μία διανοητική ηγεμονία, επιτρέποντάς του να ασκεί δριμεία κριτική στην εξουσία χωρίς να φοβάται την απώλεια προνομίων: «Το έργο μου δεν είναι προϊόν ενός εκ των υστέρων παρατηρητή, ερευνητή του μεταπολιτευτικού γίγνεσθαι αλλά ενός συμμέτοχου, ενός ενεργού πρωταγωνιστή που η ιστορία τον δικαίωσε».
Διέθετε την ικανότητα να «διαβάζει» τις τάσεις του μέλλοντος πολύ πριν αυτές γίνουν ορατές στο ευρύ κοινό και πρόσφερε στον Ελληνισμό αλλά και σε πολλούς άλλους λαούς ένα πρότυπο πνευματικού ανθρώπου που δεν εγκλωβίζεται σε γραφεία, αλλά μιλώντας εκτός και εντός συνόρων, αποδεικνύει, τεκμηριώνει την αλήθεια και οραματίζεται το μέλλον, έχοντας ως σταθερή πυξίδα την ιστορική μνήμη.
Οι ομιλίες του δεν ήταν απλές πολιτικές τοποθετήσεις, αλλά μια «πνευματική γεωγραφία» που ένωνε τον παρελθόντα χρόνο με το παρόν και το μέλλον και κατάφερε να δώσει φωνή στους «αφανείς» και να καθορίσει τη σύγχρονη ελληνική πολιτική ζωή, με ιδέες που υπερέβαιναν τα στενά κομματικά όρια, θέτοντας ως επίκεντρο τον άνθρωπο, την υψηλή πολιτική, την πατρίδα.
Κλείνοντας, θα πρέπει να σημειωθεί για άλλη μία φορά ότι, κάθε έκδοση των έργων του Μιχάλη Χαραλαμπίδη έχει την έγκριση της οικογένειάς του και δεν προσδοκά σε κανένα οικονομικό όφελος. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφερθεί και το εξής: οι σκέψεις του Μιχάλη Χαραλαμπίδη παρότι γράφτηκαν και παρουσιάστηκαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό πριν από πολλά χρόνια από τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, είναι συγκλονιστικά επίκαιρες. Τόσο για τη διαπίστωση της ρίζας των προβλημάτων τα οποία αναλύει, όσο και κυρίως με τις προτάσεις και τις ιδέες του που υπερβαίνουν το εφήμερο και αποκαλύπτουν, μέσα στον ακατάλυτο χρόνο, το παντοτινό. Όπως γράφει και ο ίδιος για την επίδραση των χιλιάδων παρεμβάσεων του, με αποκορύφωμα την ομιλία του στο 4ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996, «η μεγάλη εκδίκηση της αληθινής πολιτικής και της ιστορίας σε αυτό το σύγχρονο υποανάπτυκτο πρότυπο, είναι το κρίσιμο απόσπασμα, «αυτό το δώρο των Μουσών» της ομιλίας μου το 1996 για το πού θα είμαστε το 2010. Συγκέντρωσε την μεγαλύτερη, την μέγιστη ακροαματικότητα στο διαδίκτυο ειδικά στις νέες γενιές. Ήταν πολιτικός λόγος. Στιγμή λόγου όχι στιγμή ενός μουσικού, ενός καλλιτέχνη. Την είδαν εκατομμύρια άνθρωποι. Αυτή με έβγαλε από την εξορία. Διαφορετικά οι νέες γενιές δεν θα ήξεραν ότι υπήρξα. Ήταν μια ιστορική νίκη της πολιτικής, του Λόγου που αποδεικνύει τι μπορούσε να προκύψει από μια αρμονική φυσιολογική όχι άρρωστη σχέση πολιτικής και τεχνολογίας».
