Το Παλαιστινιακό ζήτημα κυριάρχησε στην ηθική πυξίδα του αραβικού κόσμου για επτά δεκαετίες. Καθόρισε φίλους και εχθρούς, οργάνωσε την πολιτική ζωή και έδωσε νόημα στη λέξη «αντίσταση». Η Τεχεράνη το κατάλαβε αυτό και το εκμεταλλεύτηκε.
Από το 1979, το Ιράν έχει οικειοποιηθεί συστηματικά αυτόν τον αγώνα, αναδιαμορφώνοντας τη γλώσσα της αντίστασης για να προβάλει την ισχύ του στον αραβικό κόσμο, ενώ την ίδια στιγμή οι εντολοδόχοι του (proxies) αποσυνέθεταν εκ των έσω τα κράτη που το ίδιο ισχυριζόταν ότι υπερασπίζεται. Το Παλαιστινιακό προϋπήρχε της Ισλαμικής Δημοκρατίας κατά τρεις δεκαετίες. Το Ιράν δεν το κληρονόμησε, αλλά το κατέλαβε και το μετέτρεψε στο «προκάλυμμα» για την πιο διαρκή επίθεση κατά της αραβικής κυριαρχίας στη σύγχρονη ιστορία.
Λίβανος: Ένα παράλληλο κράτος
Στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ έχτισε ένα παράλληλο κράτος που υπερβαίνει τους συνταγματικούς θεσμούς και αναθεωρεί κυρίαρχες αποφάσεις. Για περισσότερα από δύο χρόνια, το κοινοβουλευτικό της μπλοκ εμπόδιζε την εκλογή προέδρου, θέτοντας βέτο σε οποιονδήποτε υποψήφιο εκτός του άξονά της. Όταν αντιμετώπισε εσωτερική αντίσταση, η απάντηση ήταν σαφής: Τον Μάιο του 2008, η Χεζμπολάχ έστρεψε τα όπλα της στο εσωτερικό και κατέλαβε τη Δυτική Βηρυτό.
Ιράκ: Πολιτοφυλακές εντός του κράτους
Στο Ιράκ, ο Qais al-Khazali της Asa’ib Ahl al-Haq, εκπαιδευμένος από τους Φρουρούς της Επανάστασης, διοικεί μία από τις δεκάδες φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές που είναι ενσωματωμένες στο κράτος. Ο Hadi al-Amiri της Οργάνωσης Badr πολέμησε στο πλευρό του Ιράν κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και τώρα ηγείται ενός κοινοβουλευτικού μπλοκ που καθορίζει τον σχηματισμό κυβερνήσεων. Το 2022, το «Συντονιστικό Πλαίσιο» (Coordination Framework) του Ιράν μεθόδευσε τον διορισμό του Πρωθυπουργού Muhammad Shia’ al-Sudani, απορρίπτοντας υποψηφίους που θα μπορούσαν να χαράξουν μια πιο ανεξάρτητη πορεία.
Υεμένη: Καταστροφή των ειρηνευτικών πρωτοβουλιών
Στην Υεμένη, η εκεχειρία του Απριλίου 2022 υπό την αιγίδα του ΟΗΕ η πιο ελπιδοφόρα ειρηνευτική πρωτοβουλία των τελευταίων ετών, κατέρρευσε όταν οι Χούθι αρνήθηκαν την ανανέωσή της, απαιτώντας μαξιμαλιστικές παραχωρήσεις ευθυγραμμισμένες με τις θέσεις της Τεχεράνης. Εκθέσεις της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ έχουν τεκμηριώσει εξαρτήματα ιρανικής προέλευσης σε πυραύλους και drones των Χούθι. Κάθε ειρηνευτική πρωτοβουλία που τέθηκε σε αυτή τη σύγκρουση έχει καταστραφεί μεθοδικά.
«Αυτό που συνδέει αυτές τις περιπτώσεις είναι η σκόπιμη αποσύνθεση του έθνους-κράτους εκ των έσω και η ανασύνθεσή του σύμφωνα με υπερεθνικές πίστεις που λογοδοτούν στην Τεχεράνη.»
Η υποκρισία του «Μικρού Σατανά»
Το Ιράν δεν εφαρμόζει αυτά που κηρύττει. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980, η Τεχεράνη αγόρασε 2.004 αμερικανικούς αντιαρματικούς πυραύλους TOW και 240 εξαρτήματα πυραύλων HAWK μέσω Ισραηλινών διαμεσολαβητών, σε αυτό που έμεινε στην ιστορία ως «Υπόθεση Ιράν-Κόντρα». Η Τεχεράνη παρέκαμψε κάθε σύνθημα τη στιγμή που η επιβίωση των μουλάδων το απαιτούσε. Αν η Τεχεράνη λειτουργεί με τη λογική των συμφερόντων όταν τη βολεύει, γιατί οι Άραβες να παραμένουν δέσμιοι ενός ιδεολογικού σεναρίου που το ίδιο το Ιράν εγκατέλειψε στην πρώτη δοκιμασία;
Η νέα αραβική πραγματικότητα
Ένα αυξανόμενο τμήμα του αραβικού κόσμου, ιδιαίτερα στον Περσικό Κόλπο, έχει ξεφύγει από την παλιά δυαδική οπτική. Αυτά τα κράτη βλέπουν το Ιράν ως άμεση απειλή για την κυριαρχία τους. Το κεντρικό ερώτημα έχει αλλάξει: Ποιο σχέδιο διαφυλάσσει το αραβικό κράτος;
Τα κράτη του Κόλπου που προσχώρησαν στις Συμφωνίες του Αβραάμ δεν εγκατέλειψαν τη φωνή τους για την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Αντιθέτως, η εξομάλυνση τους έδωσε νέα εργαλεία επιρροής:
-
Το Μπαχρέιν ανακάλεσε τον πρεσβευτή του από το Ισραήλ στα τέλη του 2023 ως μέσο πίεσης.
-
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποίησαν διπλωματικούς διαύλους για τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα.
-
Το Μαρόκο στήριξε την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση στον ΟΗΕ.
Το τέλος της πειρατείας
Το καθεστώς που έχτισε αυτή την αρχιτεκτονική της καταστροφής παλεύει τώρα για την επιβίωσή του. Η οικονομία του τελεί υπό πολιορκία. Το ναυτικό του βρίσκεται στον βυθό της θάλασσας. Οι εντολοδόχοι του είναι απομονωμένοι. Η «ενότητα των μετώπων» (unity of the arenas) για την οποία καυχιόταν η Τεχεράνη, διαλύεται.
Αυτό το «παράθυρο ευκαιρίας» δεν θα ξανανοίξει. Κάθε αραβικό κράτος πρέπει τώρα να χαράξει μια πορεία βασισμένη στα δικά του συμφέροντα και όχι σε κληρονομημένα συνθήματα. Τέσσερα αραβικά κράτη στα οποία παρασίτησαν οι ιρανικοί proxies άφησαν πίσω τους εκατομμύρια εκτοπισμένους. Έχασαν δεκαετίες κυριαρχίας εξαιτίας ενός σχεδίου ντυμένου με τη γλώσσα της απελευθέρωσης.
Middle East Forum