O επικεφαλής της αμερικανικής Central Command (CENTCOM), ναύαρχος Brad Cooper, παρουσίασε στον πρόεδρο των ΗΠΑ πιθανές στρατιωτικές επιλογές έναντι του Ιράν, μετά την ολοκλήρωση των πυρηνικών συνομιλιών στη Γενεύη
(upd 2) Η Μέση Ανατολή βρίσκεται και πάλι στο χείλος μιας ιστορικής κλιμάκωσης, καθώς οι διπλωματικές ισορροπίες συνυπάρχουν επικίνδυνα με στρατιωτικούς σχεδιασμούς υψηλής έντασης.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποκάλυψε η Jerusalem Post, ο επικεφαλής της αμερικανικής Central Command (CENTCOM), ναύαρχος Brad Cooper, παρουσίασε στον πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump πιθανές στρατιωτικές επιλογές έναντι του Ιράν, μετά την ολοκλήρωση των πυρηνικών συνομιλιών στη Γενεύη.
Στη συνάντηση παρευρέθηκε και ο πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Dan Caine, γεγονός που υπογραμμίζει τη σοβαρότητα των συζητήσεων.
Η χρονική συγκυρία της ενημέρωσης δεν είναι τυχαία.
Πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, σε μια περίοδο όπου η διπλωματία μοιάζει να εξαντλείται και η στρατιωτική επιλογή να αποκτά αυξανόμενο βάρος ως εργαλείο πίεσης.
Brad Cooper
Διπλωματία στη σκιά των πυραύλων
Οι συνομιλίες στη Γενεύη χαρακτηρίστηκαν από την ιρανική πλευρά ως «μία από τις πιο σοβαρές και μακρές» φάσεις διαπραγμάτευσης.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, έκανε λόγο για «ουσιαστική πρόοδο» στο πυρηνικό ζήτημα και στη συζήτηση για άρση των κυρώσεων.
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Badr Albusaidi, τόνισε πως επιτεύχθηκε «σημαντική πρόοδος» και ότι οι συνομιλίες θα συνεχιστούν μετά από διαβουλεύσεις στις πρωτεύουσες των δύο χωρών.
Ωστόσο, η διπλωματική αισιοδοξία συνυπάρχει με ωμές προειδοποιήσεις.
Ο Trump έθεσε προθεσμία «μέγιστο 15 ημερών» για συμφωνία, απειλώντας ότι διαφορετικά «κακά πράγματα θα συμβούν».
Η φράση αυτή, αν και διπλωματικά ασαφής, ερμηνεύεται ευρέως ως προειδοποίηση για στοχευμένα πλήγματα – πιθανώς περιορισμένης κλίμακας – με σκοπό να εξαναγκάσουν την Τεχεράνη σε υποχώρηση.
Η παρουσία του αεροπλανοφόρου USS Gerald R. Ford στην Ανατολική Μεσόγειο, συνοδευόμενου από τρία αντιτορπιλικά, χιλιάδες στρατιώτες και δεκάδες αεροσκάφη, αποτελεί σαφές μήνυμα αποτροπής – ή προετοιμασίας.
Μαζική στρατιωτική ανάπτυξη – Η μεγαλύτερη από το 2003
Η στρατιωτική κινητοποίηση που έχει διατάξει ο Λευκός Οίκος θεωρείται η μεγαλύτερη αμερικανική ανάπτυξη δυνάμεων στην περιοχή από τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003.
Οι ΗΠΑ ενισχύουν βάσεις στον Περσικό Κόλπο, αναπτύσσουν συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και αυξάνουν τη ναυτική τους παρουσία.
Η Τεχεράνη έχει ήδη απαντήσει ρητορικά, προειδοποιώντας ότι σε περίπτωση επίθεσης θα στοχεύσει αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να εμπλέξει άμεσα το Ισραήλ, το οποίο είχε εμπλακεί σε 12ήμερη σύγκρουση με το Ιράν πέρυσι, επιτείνοντας τον κίνδυνο γενικευμένου πολέμου.
To υπερσύγχρονο αεροπλανοφόρο «USS Gerald R. Ford» (CVN-78) βρίσκεται ήδη στα ισραηλινά χωρικά ύδατα, καθώς αποτελεί μέρος των προετοιμασιών για τη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ κατά του Ιράν.
Σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης και bloggers, το αεροπλανοφόρο, το νεότερο και πιο τεχνολογικά προηγμένο πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην περιοχή της Haifa.
Μαζί με το «USS Abraham Lincoln» (CVN-72), που ήδη επιχειρεί στην Αραβική Θάλασσα εδώ και εβδομάδες, δημιουργείται μια ζώνη στρατιωτικής ισχύος που δεν έχει προηγούμενο.
Με πάνω από 300 αμερικανικά αεροσκάφη ήδη αναπτυγμένα γύρω από το Ιράν σε διάφορες αεροπορικές βάσεις, η άφιξη του «Gerald R. Ford» φαίνεται να αποτελεί το τελευταίο κρίσιμο κομμάτι στο παζλ μιας πιθανής επίθεσης.
Οι πρεσβείες εκκενώνονται – Ο κόσμος προετοιμάζεται
Οι φόβοι για άμεση ανάφλεξη δεν περιορίζονται σε στρατιωτικούς αναλυτές.
Η αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ επέτρεψε στο μη αναγκαίο προσωπικό και στα μέλη των οικογενειών τους να αποχωρήσουν.
Παρόμοιες οδηγίες εξέδωσαν ο Καναδάς, η Κίνα, η Ινδία και η Πολωνία προς τους πολίτες τους στο Ιράν, ενώ η Βρετανία απέσυρε προσωρινά προσωπικό από την πρεσβεία της στην Τεχεράνη.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για το χειρότερο σενάριο.
Ο παράγοντας ενέργεια – Στενά του Hormuz και παγκόσμια αγορά
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα.
Το Brent αυξήθηκε σχεδόν 3%, φθάνοντας τα 72,58 δολάρια το βαρέλι.
Οι επενδυτές φοβούνται ότι σε περίπτωση πλήγματος, η Τεχεράνη θα μπορούσε να απαντήσει κλείνοντας ή απειλώντας τα Στενά του Hormuz, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Η ναυτιλιακή εταιρεία Maersk ανακοίνωσε ήδη αναδρομολόγηση πλοίων ώστε να αποφευχθεί η Ερυθρά Θάλασσα, επικαλούμενη περιορισμούς και κινδύνους ασφαλείας.
Μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να πυροδοτήσει ενεργειακό σοκ, με συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία, τον πληθωρισμό και τις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Πυρηνικό πρόγραμμα και κυρώσεις
Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Οι ΗΠΑ απαιτούν περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και ενισχυμένους μηχανισμούς επιθεώρησης. Το Ιράν, από την πλευρά του, θεωρεί την άρση των κυρώσεων προϋπόθεση για κάθε βιώσιμη συμφωνία.
Η Ουάσιγκτον επικαλείται επίσης ανησυχίες για το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και για τη στήριξη που παρέχει σε ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio, αναμένεται να επισκεφθεί το Ισραήλ για συνομιλίες σχετικά με τις «περιφερειακές προτεραιότητες», συμπεριλαμβανομένου του Ιράν.
Ανθρώπινα δικαιώματα και εσωτερική πίεση
Την ίδια στιγμή, οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία προειδοποιούν ότι οκτώ άτομα έχουν καταδικαστεί σε θάνατο στο Ιράν και 22 ακόμη – μεταξύ αυτών δύο παιδιά – κινδυνεύουν με εκτέλεση έπειτα από «ταχείες και άδικες δίκες».
Ο Trump έχει απειλήσει με πλήγματα «για να βοηθήσει» αντικαθεστωτικούς διαδηλωτές, ενώ έχει ισχυριστεί ότι απέτρεψε εκτελέσεις εκατοντάδων ανθρώπων.
Η Τεχεράνη απορρίπτει τέτοιους ισχυρισμούς και δηλώνει ότι δεν θα κάνει παραχωρήσεις σε υποθέσεις που συνδέονται με τις πρόσφατες διαδηλώσεις.
Το εσωτερικό μέτωπο του Ιράν αποτελεί κρίσιμο παράγοντα.
Ένα εξωτερικό πλήγμα θα μπορούσε είτε να αποδυναμώσει το καθεστώς είτε να το συσπειρώσει γύρω από το αφήγημα της «ξένης επιθετικότητας».
Η στρατιωτική επιλογή – Περιορισμένο πλήγμα, ή μεγάλος πόλεμος
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν στρατιωτικές επιλογές – αλλά ποια μορφή θα μπορούσαν να λάβουν.
Ένα περιορισμένο πλήγμα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις ίσως θεωρηθεί από την Ουάσιγκτον ως «χειρουργική πίεση».
Όμως η ιρανική απάντηση δεν θα είναι κατ’ ανάγκην συμμετρική.
Η Τεχεράνη διαθέτει δίκτυο συμμάχων και συμμαχικών οργανώσεων σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη.
Μια επίθεση θα μπορούσε να πυροδοτήσει πολυμέτωπη κρίση, να πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο και να απειλήσει θαλάσσιες οδούς.
Η εμπλοκή του Ισραήλ θα ήταν σχεδόν βέβαιη.
Η προηγούμενη 12ήμερη σύγκρουση απέδειξε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται σε κατάσταση «παγωμένου πολέμου» που μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε θερμή αναμέτρηση.
Διπλωματία ή πόλεμος;
Παρά την επιθετική ρητορική, οTrump δηλώνει ότι προτιμά διπλωματική λύση.
Το ερώτημα είναι αν η στρατιωτική πίεση λειτουργεί ως μοχλός για συμφωνία ή αν αυξάνει τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού.
Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι οι κρίσεις συχνά κλιμακώνονται όχι από στρατηγική πρόθεση, αλλά από αλυσιδωτές αντιδράσεις, παρερμηνείες και επιθέσεις μέσω τρίτων.
Σήμερα, η Μέση Ανατολή δεν βρίσκεται απλώς σε διπλωματικό σταυροδρόμι.
Βρίσκεται σε ένα λεπτό σημείο ισορροπίας, όπου η στρατιωτική αποτροπή, η πυρηνική διαπραγμάτευση, η εσωτερική πολιτική πίεση και η παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια διασταυρώνονται επικίνδυνα.
Η επόμενη κίνηση – είτε από την Ουάσιγκτον είτε από την Τεχεράνη – θα καθορίσει αν ο κόσμος οδεύει προς μια νέα περιφερειακή ανάφλεξη ή προς μια εύθραυστη, αλλά σωτήρια, συμφωνία.