Την παράταση του καθεστώτος προσωρινής προστασίας για τους Ουκρανούς πρόσφυγες κατά ένα επιπλέον έτος, έως τις 4 Μαρτίου 2028, εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή στήριξη της Ένωσης απέναντι στον ουκρανικό λαό για όσο διάστημα χρειαστεί.
Η πρόταση, που παρουσιάστηκε σήμερα, έρχεται σε μια περίοδο όπου ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας συνεχίζεται αμείωτος από τον Φεβρουάριο του 2022, καθιστώντας την κατάσταση στην Ουκρανία διαρκώς ρευστή. Βασικός διπλός στόχος των Βρυξελλών είναι να εξασφαλιστεί αφενός η απαραίτητη νομική ασφάλεια και προβλεψιμότητα για τα σχεδόν 4,4 εκατομμύρια εκτοπισμένων που ζουν σήμερα στα κράτη-μέλη, και αφετέρου να συνυπολογιστεί η συνολική ικανότητα της Ουκρανίας να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στην παράνομη ρωσική εισβολή.
Η σημαντικότερη ίσως καινοτομία της νέας πρότασης αφορά τα άτομα που φτάνουν πλέον στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η προσωρινή προστασία δεν θα παρέχεται κατά κανόνα σε όσους εγκαταλείπουν τη χώρα χωρίς να έχουν λάβει τη σχετική άδεια από τις ουκρανικές αρχές, λαμβάνοντας υπόψη τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις. Η προσαρμογή αυτή επιδιώκει να εξισορροπήσει τις ανθρωπιστικές ανάγκες με την ανάγκη η Ουκρανία να διατηρήσει το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για την αυτοάμυνά της.
Παράλληλα, η επιτροπή ζητά από τα κράτη-μέλη να εντείνουν τις προετοιμασίες για μια συντονισμένη μετάβαση από το καθεστώς προσωρινής προστασίας σε μακροπρόθεσμα καθεστώτα νόμιμης διαμονής, σύμφωνα με τη σχετική σύσταση του Συμβουλίου του 2025. Στόχος είναι να δημιουργηθούν συνθήκες που θα επιτρέπουν είτε την απόκτηση σταθερότερου καθεστώτος παραμονής είτε την ασφαλή και βιώσιμη επιστροφή στην Ουκρανία μόλις το επιτρέψουν οι συνθήκες.
Στο πλαίσιο αυτό, η επιτροπή ανακοίνωσε την ανάπτυξη ενός πιλοτικού προγράμματος εθελούσιας επιστροφής και ανάκαμψης, σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη και τις ουκρανικές αρχές. Το πρόγραμμα θα προσφέρει πρακτική βοήθεια σε όσους επιθυμούν να επιστρέψουν, εστιάζοντας σε κρίσιμους τομείς όπως η εργασία, η στέγαση και η εκπαίδευση. Την ίδια στιγμή, η ειδική απεσταλμένη για τους Ουκρανούς στην ΕΕ, Ίλβα Γιόχανσον, συνεχίζει τις επαφές της τόσο με τα κράτη-μέλη όσο και με το Κίεβο, προκειμένου να διασφαλιστεί ο ομαλός συντονισμός. Αξίζει να σημειωθεί πως ο αριθμός των εκτοπισμένων που λαμβάνουν προσωρινή προστασία στην ΕΕ παραμένει σταθερός, με ελαφρά αυξητική τάση από το 2024, ενώ τα κράτη-μέλη και οι πολίτες τους συνεχίζουν να στέλνουν ένα ισχυρό μήνυμα αλληλεγγύης, προσφέροντας άμεση πρόσβαση σε στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και απασχόληση.
Η πρόταση της επιτροπής οδεύει πλέον προς το συμβούλιο για έγκριση. Σε περίπτωση που οι συνθήκες στην Ουκρανία αλλάξουν σημαντικά, επιτρέποντας τη σταδιακή και βιώσιμη επιστροφή, η επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει από το συμβούλιο την αναστολή της προσωρινής προστασίας νωρίτερα από την προβλεπόμενη ημερομηνία λήξης της. Το μήνυμα είναι σαφές: η ευρώπη στέκεται δίπλα στην Ουκρανία με πράξεις, όχι μόνο με λόγια, οικοδομώντας ένα πλαίσιο που συνδυάζει την ανθρωπιά με τον ρεαλισμό.