Σε ένα σκληρό γεωπολιτικό παζάρι με πρωταγωνιστές τη Ρωσία, την Τουρκία και τις Ηνωμένες Πολιτείες εξελίσσεται η υπόθεση των S-400. Η Άγκυρα αναζητά τρόπο να απομακρύνει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα από το έδαφός της, ώστε να εξαλείψει το μεγαλύτερο εμπόδιο στις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον και να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για τα F-35.
Η Μόσχα, όμως, δεν είναι διατεθειμένη να επιτρέψει στην Τουρκία να κινηθεί μονομερώς. Τα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνουν τη μεταβίβαση των συστημάτων στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την πώλησή τους με ρωσική έγκριση, ακόμη και την επιστροφή τους στη Ρωσία.
Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε τις επαφές
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα βρίσκεται ήδη στο τραπέζι των ρωσοτουρκικών επαφών. Απέφυγε, ωστόσο, να αποκαλύψει το περιεχόμενο των συνομιλιών ή να διευκρινίσει αν η Τουρκία έχει υποβάλει επίσημο αίτημα για μεταβίβαση των πυραύλων.
«Μπορώ να πω μόνο ένα πράγμα: το θέμα αυτό εμπίπτει σε έναν εξαιρετικά ευαίσθητο τομέα. Είχαμε επαφές με την τουρκική πλευρά για το ζήτημα και θα συνεχίσουμε αυτές τις επαφές», δήλωσε.
Η τοποθέτηση του Πεσκόφ αποτελεί την πρώτη ουσιαστική παραδοχή από τη ρωσική πλευρά ότι το μέλλον των S-400 συζητείται πλέον σε διμερές επίπεδο. Πληροφορίες του Directus.gr αναφέρουν, πάντως, ότι το Κρεμλίνο «παγώνει» τα τουρκικά σχέδια για μεταβίβαση του συστήματος.
Η προσεκτική διατύπωση της Μόσχας δείχνει ότι οι S-400 δεν αντιμετωπίζονται ως ένα απλό εξοπλιστικό συμβόλαιο. Αποτελούν μέρος της σύνθετης στρατηγικής σχέσης με την Τουρκία, η οποία επηρεάζει τις ισορροπίες στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα τρία σενάρια στο τραπέζι
Σύμφωνα με το Bloomberg, οι διαβουλεύσεις ανάμεσα στην Άγκυρα και τη Μόσχα βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και αρκετές εβδομάδες. Το θέμα φέρεται να συζητήθηκε και κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στη ρωσική πρωτεύουσα.
Τα τρία βασικά σενάρια είναι:
- Μεταβίβαση των S-400 σε τρίτη χώρα, με το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εμφανίζονται ως πιθανοί αποδέκτες.
- Πώληση των συστημάτων κατόπιν συγκατάθεσης της Ρωσίας.
- Επιστροφή των S-400 στη Μόσχα, εφόσον επιτευχθεί κοινά αποδεκτή οικονομική και πολιτική συμφωνία.
Κανένα από αυτά τα σενάρια δεν είναι απλό. Η πιθανή εγκατάσταση ενός τόσο προηγμένου ρωσικού συστήματος σε τρίτη χώρα θα δημιουργούσε νέα ζητήματα ασφαλείας, τεχνικής υποστήριξης και ελέγχου της τεχνολογίας του.
Το τίμημα της επιλογής Ερντογάν
Η αγορά των S-400 από την Τουρκία το 2017 αποτέλεσε σημείο καμπής στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ. Η επιλογή της Άγκυρας οδήγησε στην αποπομπή της από το πρόγραμμα των F-35, παρά το γεγονός ότι συμμετείχε στην παραγωγή του αμερικανικού μαχητικού.
Ακολούθησε η επιβολή κυρώσεων βάσει του αμερικανικού νόμου CAATSA και μία περίοδος έντονης δυσπιστίας ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Η τουρκική ηγεσία παρουσίαζε επί χρόνια την αγορά ως κυριαρχική απόφαση και ως απόδειξη μιας ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής. Στην πράξη, όμως, οι S-400 εξελίχθηκαν σε στρατηγικό βάρος: παραμένουν ουσιαστικά ανενεργοί, επιβαρύνουν τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον και κρατούν κλειστή την πόρτα των F-35.
Ο πραγματικός στόχος της Άγκυρας
Η νέα κινητικότητα δεν αφορά μόνο την τύχη ενός αντιαεροπορικού συστήματος. Συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον και να επαναφέρει την Τουρκία στον σχεδιασμό γύρω από το F-35.
Η απομάκρυνση των S-400 από το τουρκικό έδαφος θα μπορούσε να διευκολύνει τις συνομιλίες. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, αυτομάτως επιστροφή στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, το Κογκρέσο και τις εγγυήσεις που θα ζητηθούν από την Άγκυρα.
Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να πειστεί ότι το ρωσικό σύστημα και η σχετική τεχνογνωσία δεν θα παραμείνουν υπό τουρκικό έλεγχο και δεν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων γύρω από τα F-35.
Χωρίς τη Ρωσία δεν προχωρά τίποτα
Το βασικό δεδομένο είναι ότι η Τουρκία δεν μπορεί να πουλήσει ή να μεταβιβάσει ελεύθερα τους S-400. Οι συμβάσεις περιλαμβάνουν αυστηρούς όρους για τη χρήση και τη διάθεση της ρωσικής τεχνολογίας.
Επομένως, καμία μεταφορά στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και καμία επιστροφή στη Ρωσία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεση της Μόσχας.
Το Κρεμλίνο γνωρίζει ότι κρατά στα χέρια του ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Μία συμφωνία που θα επέτρεπε στην Τουρκία να πλησιάσει ξανά τις ΗΠΑ θα αποδυνάμωνε ένα από τα σημαντικότερα ρήγματα στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ. Για αυτό και η Ρωσία δεν έχει κανέναν λόγο να διευκολύνει την Άγκυρα χωρίς σοβαρά ανταλλάγματα.
Το μέλλον των S-400 παραμένει ανοιχτό. Εκείνο που έχει ήδη ξεκαθαρίσει είναι ότι ο Ερντογάν δεν μπορεί πλέον να παρουσιάζει το θέμα ως αποκλειστικά τουρκική υπόθεση. Η απόφαση θα περάσει από ένα δύσκολο παζάρι με τη Μόσχα, ενώ το αποτέλεσμα θα επηρεάσει άμεσα τις ισορροπίες στο ΝΑΤΟ και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.