Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Μια ανάλυση με προειδοποιήσεις για τους δεσμούς των δυτικών χωρώμν με την Κίνα δημοσίευσε το Αυστραλιανό Ινστιτούτο Στρατηγικής Πολιτικής (ASPI), ένα από τα πιο έγκυρα think tank της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού. Ο συγγραφέας, Τζον Κόιν, διευθυντής των Προγραμμάτων Εθνικής Ασφάλειας του ινστιτούτου, θέτει απευθείας το ερώτημα που πολλοί αποφεύγουν: Μπορεί η Κίνα να είναι ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αυστραλίας και στρατηγική απειλή; Η απάντησή του είναι μονολεκτική: ΝΑΙ.
Η λογική που αποφεύγουμε να αντικρίσουμε
Ο Κόιν επικρίνει έντονα την τάση να χρησιμοποιείται η εμπορική σχέση ως επιχείρημα για την υποβάθμιση των ανησυχιών ασφαλείας. «Αυτό το επιχείρημα δεν είναι απλώς ελλιπές — είναι στρατηγικά ανώριμο», γράφει. Παραθέτει μάλιστα ένα εύγλωττο παράδειγμα από αυστραλιανή σειρά: Αξιωματούχοι Άμυνας που κάνουν κύκλους στη συζήτηση για να μην αναφέρουν ρητά την Κίνα, καταλήγοντας στο ότι πρέπει να προστατεύσουν τις θαλάσσιες οδούς… από την Κίνα.
Από την αντίπερα όχθη, η Κίνα δεν έχει τέτοιους ενδοιασμούς. Ο Κόιν παραθέτει σειρά δηλώσεων του Σι Τζινπίνγκ και ανώτατων αξιωματούχων που αφήνουν ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας ως προς τις προθέσεις του Πεκίνου σε ζητήματα κυριαρχίας.
Οικονομικός εξαναγκασμός — όχι εμπόριο
Κεντρικό σημείο της ανάλυσης είναι η περίοδος 2020-2023, όταν η Κίνα επέβαλε περιορισμούς σε αυστραλιανές εξαγωγές — κριθάρι, κρασί και άλλα προϊόντα — ως απάντηση σε πολιτικές διαφορές. Η κίνηση αυτή, επισημαίνει ο Κόιν, δεν ήταν εμπορική διαφωνία. Ήταν εξαναγκασμός. Το ίδιο μοτίβο έχει επαναληφθεί με τη Λιθουανία και τη Νότια Κορέα — χώρες που αντιμετώπισαν οικονομικές πιέσεις μετά από πολιτικές αποφάσεις που δυσαρέστησαν το Πεκίνο.
Παράλληλα, στην ανάλυση του ASPI δεν αγνοείται η στρατιωτική διάσταση. Η Στρατηγική Αναθεώρηση Άμυνας του 2023 περιέγραψε την ανάπτυξη του κινεζικού στρατιωτικού δυναμικού ως τη μεγαλύτερη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το κινεζικό ναυτικό είναι πλέον το μεγαλύτερο στον κόσμο σε αριθμό πλοίων.
Το πρόβλημα της συγκέντρωσης κινδύνου
Ο Κόιν επεκτείνει την ανάλυσή του πέρα από την κινεζική απειλή, εισάγοντας μια πιο δομική έννοια, τον κίνδυνο συγκέντρωσης. Όταν μια χώρα στηρίζει δυσανάλογα μεγάλο μέρος της οικονομίας της σε έναν μόνο εταίρο, η ευπάθεια είναι δομική — και γίνεται οξεία όταν ο εταίρος αυτός έχει ήδη αποδείξει ότι είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει αυτή την ασυμμετρία ως μόχλευση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα που επικαλείται ο ίδιος είναι,ότι η αστάθεια στην εφοδιαστική αλυσίδα υγρών καυσίμων λόγω της σύγκρουσης στο Ιράν αποδεικνύει ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες που λειτουργούν αποτελεσματικά σε συνθήκες ηρεμίας μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμες ευπάθειες σε στιγμές κρίσης.
Τι προτείνει
Ο Κόιν δεν καλεί σε ρήξη με την Κίνα. Η Αυστραλία μπορεί και πρέπει να εμπορεύεται μαζί της, λέει — αλλά το εμπόριο δεν εξουδετερώνει τον στρατηγικό ανταγωνισμό. Ζητά διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων, επένδυση σε κυρίαρχες ικανότητες και ευθυγράμμιση οικονομικής και αμυντικής πολιτικής.
Το συμπέρασμά του είναι λακωνικό: «Η σαφήνεια είναι η αφετηρία. Η ανθεκτικότητα είναι η απάντηση».
Χωρίς δράση, προειδοποιεί, η Αυστραλία θα βρεθεί να λαμβάνει αποφάσεις μέσα σε πλαίσια που έχουν ορίσει άλλοι.