Μια εκτενή γεωπολιτική ανάλυση για το μέλλον του Ηνωμένου Βασιλείου, τις αποσχιστικές τάσεις στη Σκωτία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία, αλλά και τον ρόλο του Λονδίνου στη Μέση Ανατολή παρουσίασε ο απόστρατος Τούρκος υποναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί σε συνέντευξή του στο GZT.
Οι τοποθετήσεις του αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Κύπρο, όχι μόνο επειδή ο Γιαϊτζί αναφέρθηκε ευθέως στον ιστορικό ρόλο της Βρετανίας στην ίδρυση του ελληνικού κράτους, αλλά κυρίως επειδή μια συζήτηση περί αποδυνάμωσης του Ηνωμένου Βασιλείου αγγίζει άμεσα δύο ζητήματα στρατηγικής σημασίας για τον Ελληνισμό: το καθεστώς των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο και τον ρόλο του Λονδίνου ως εγγυήτριας δύναμης στο Κυπριακό.
«Η Βρετανία μπορεί να μικρύνει δραστικά»
Ο Γιαϊτζί υποστήριξε ότι η επανεμφάνιση ισχυρών αποσχιστικών τάσεων στη Σκωτία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία θα μπορούσε, σε ένα ακραίο σενάριο, να οδηγήσει σε σοβαρή γεωγραφική και στρατηγική συρρίκνωση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Κατά την εκτίμησή του, η Σκωτία επιδιώκει πλήρη ανεξαρτησία, η Ουαλία μεγαλύτερο βαθμό αυτονομίας, ενώ στη Βόρεια Ιρλανδία παραμένει ζωντανή η προοπτική ένωσης με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.
Ο Γιαϊτζί προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι σε περίπτωση αποχώρησης Σκωτίας και Βόρειας Ιρλανδίας, το Λονδίνο θα έχανε σημαντικό τμήμα της εδαφικής και στρατηγικής του ισχύος.
Πρόκειται για εκτίμηση του ίδιου και όχι για δεδομένη εξέλιξη. Ωστόσο, η συζήτηση για τη Σκωτία έχει πραγματική στρατηγική διάσταση, διότι εκεί βρίσκεται το HM Naval Base Clyde, με τις εγκαταστάσεις Faslane και Coulport. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας επιβεβαιώνει ότι το Faslane αποτελεί βάση των υποβρυχίων που φέρουν το πυρηνικό αποτρεπτικό του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ στο Coulport αποθηκεύονται και φορτώνονται οι βρετανικές πυρηνικές κεφαλές για τους πυραύλους Trident.
Η Κύπρος μπαίνει αναπόφευκτα στην εξίσωση
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και το πρώτο μεγάλο σημείο ελληνικού και κυπριακού ενδιαφέροντος.
Το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να διατηρεί στην Κύπρο τις Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας, συνολικής έκτασης περίπου 256 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας τις εντάσσει σήμερα στο παγκόσμιο αμυντικό δίκτυο του Ηνωμένου Βασιλείου και αναφέρει ρητά τις εγκαταστάσεις σε Ακρωτήρι, Επισκοπή, Δεκέλεια και Άγιο Νικόλαο.
Οι περιοχές αυτές παρέμειναν υπό βρετανική κυριαρχία με τις συμφωνίες ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960. Δεν αποτελούν απλώς στρατιωτικές εγκαταστάσεις που έχουν παραχωρηθεί προσωρινά στο Λονδίνο, αλλά περιοχές βρετανικής κυριαρχίας βάσει του ισχύοντος καθεστώτος.
Συνεπώς, οποιαδήποτε ουσιαστική μεταβολή στη συνοχή, στις στρατιωτικές δυνατότητες ή στις διεθνείς φιλοδοξίες του Ηνωμένου Βασιλείου θα είχε αναπόφευκτα σημασία και για την Ανατολική Μεσόγειο.
Το ίδιο το Λονδίνο, μάλιστα, συνεχίζει να επενδύει στις υποδομές του στην Κύπρο. Μόλις τον Ιούλιο του 2026 ανακοινώθηκε η πρώτη φάση νέου προγράμματος κατοικιών στη Δεκέλεια, στο πλαίσιο ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των βρετανικών αμυντικών εγκαταστάσεων στο νησί.
Ο ρόλος της Βρετανίας στο Κυπριακό
Υπάρχει και δεύτερη, ακόμη σημαντικότερη, διάσταση.
Η Βρετανία δεν είναι απλώς στρατιωτικά παρούσα στην Κύπρο. Είναι μία από τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις της Κυπριακής Δημοκρατίας μαζί με την Ελλάδα και την Τουρκία, βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως του 1960. Η ίδια η Συνθήκη κατονομάζει Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο ως συμβαλλόμενα μέρη για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το καθεστώς αυτό δεν αποτελεί μόνο ιστορικό κατάλοιπο. Τον Σεπτέμβριο του 2026 ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επανέλαβε δημοσίως ότι το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο στο Κυπριακό ως εγγυήτρια δύναμη, μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και penholder των ψηφισμάτων για την Κύπρο.
Αυτό σημαίνει ότι μια θεωρητική αποδυνάμωση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν θα ήταν για τη Λευκωσία μια μακρινή βρετανική εσωτερική υπόθεση. Θα άγγιζε έναν από τους βασικούς διεθνείς παράγοντες που εξακολουθούν να έχουν θεσμικό ρόλο στο Κυπριακό.
Γιαϊτζί: «Η Βρετανία δεν μπορεί να σταθεί ολοκληρωτικά απέναντι στο Ισραήλ»
Ο Τούρκος απόστρατος υποναύαρχος επεκτάθηκε και στη στάση του Λονδίνου απέναντι στο Ισραήλ.
Υποστήριξε ότι πρέπει να εξετάζεται με επιφύλαξη κατά πόσο η Βρετανία μπορεί πραγματικά να ακολουθήσει πολιτική πλήρους αντιπαράθεσης με το Ισραήλ. Κατά τον ίδιο, το Λονδίνο πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στις σχέσεις του με το Ισραήλ, στον αραβικό κόσμο και στην ιστορική βρετανική επιρροή στον Κόλπο.
Η συγκεκριμένη ανάγνωση ενδιαφέρει ιδιαίτερα Κύπρο και Ελλάδα, καθώς και οι δύο χώρες έχουν ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τη στρατηγική συνεργασία τους με το Ισραήλ, ενώ η Κύπρος βρίσκεται γεωγραφικά στο κέντρο των βρετανικών, ισραηλινών και δυτικών στρατηγικών σχεδιασμών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η γεωστρατηγική αξία του Ακρωτηρίου φάνηκε άλλωστε με ιδιαίτερα έντονο τρόπο το 2026, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία ανακοίνωσε ότι drone τύπου Shahed είχε πλήξει την περιοχή της βρετανικής βάσης, προκαλώντας μικρές υλικές ζημιές. Η Λευκωσία τότε ξεκαθάρισε ότι η ίδια δεν συμμετείχε σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Η ειδική αναφορά Γιαϊτζί στην Ελλάδα
Ο Γιαϊτζί έκανε και μία ιστορική αναφορά που αφορά άμεσα την Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι Βρετανία και Ρωσία είχαν βρεθεί στο ίδιο στρατόπεδο τόσο κατά τη διαδικασία δημιουργίας του ελληνικού κράτους όσο και στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους.
Τη χρησιμοποίησε για να υποστηρίξει τη γενικότερη θέση του ότι δεν πρέπει να θεωρείται κάθε δημόσια αντιπαράθεση Λονδίνου και Μόσχας απολύτως αντιπροσωπευτική των βαθύτερων συμφερόντων των δύο πλευρών.
Η διατύπωσή του είναι χαρακτηριστική της προσέγγισής του: υποστηρίζει ότι πρέπει κανείς να κοιτάζει «όχι αυτό που του δείχνουν, αλλά ποιος κινεί την κούκλα».
Αυτή είναι πολιτική ερμηνεία του Γιαϊτζί και δεν τεκμηριώνει κάποια κρυφή βρετανορωσική συνεννόηση. Αντιθέτως, η σημερινή βρετανική πολιτική έναντι της Ρωσίας είναι δημόσια και σαφώς αντιπαραθετική, ιδίως ως προς την Ουκρανία.
Γιατί οι δηλώσεις Γιαϊτζί πρέπει να διαβαστούν και από Αθήνα και Λευκωσία
Πίσω από τη συζήτηση για την ενδεχόμενη «διάλυση» του Ηνωμένου Βασιλείου υπάρχει ένα ευρύτερο τουρκικό ενδιαφέρον: πώς θα μεταβληθεί η ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο εάν ένας από τους ιστορικότερους δυτικούς παίκτες περιορίσει την ισχύ ή την παγκόσμια παρουσία του.
Για την Ελλάδα και ιδιαίτερα την Κύπρο, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Η Βρετανία διαθέτει κυρίαρχο στρατιωτικό έδαφος στην Κύπρο, συμμετέχει θεσμικά στο Κυπριακό, είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, διατηρεί ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και αποτελεί κρίκο στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.
Γι’ αυτό και η τοποθέτηση Γιαϊτζί έχει μεγαλύτερη σημασία από μια συζήτηση για τη Σκωτία ή τη Βόρεια Ιρλανδία. Ο θεωρητικός της «Γαλάζιας Πατρίδας» εξετάζει στην πραγματικότητα τι θα σήμαινε για την περιφερειακή ισορροπία μια Βρετανία με μικρότερο έδαφος, ασθενέστερη πυρηνική υποδομή και ενδεχομένως περιορισμένη δυνατότητα παγκόσμιας προβολής ισχύος.
Και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία, Ισραήλ και Βρετανία τέμνονται στρατηγικά, ένα τέτοιο σενάριο θα είχε συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από τα σύνορα του ίδιου του Ηνωμένου Βασιλείου.