Με ιδιαίτερα αιχμηρή αλλά και τεχνικά δομημένη ανάλυση, ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης, περιέγραψε στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής» ένα πολεμικό τοπίο στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη στρατιωτική ισχύ τους, δεν έχουν μπροστά τους ούτε καθαρή επιχειρησιακή λύση ούτε εύκολη πολιτική διέξοδο.
Ο κ. Μπαλτζώης στάθηκε αρχικά στο σενάριο μιας χερσαίας επιχείρησης μέσα ή γύρω από το Ιράν, εξηγώντας ότι τέτοιου τύπου αποστολές μπορούν να αναληφθούν μόνο από ειδικά συγκροτημένες δυνάμεις, όπως πεζοναύτες και αερομεταφερόμενα τμήματα. Όπως τόνισε, τέτοιες μονάδες θα μπορούσαν ίσως να κινηθούν εναντίον ενός νησιωτικού στόχου ή ενός περιορισμένου στρατηγικού σημείου, αλλά δεν επαρκούν για να κρατήσουν ουσιαστικά έδαφος και να προκαλέσουν μια αποφασιστική ανατροπή.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να καταληφθεί ένα νησί ή μια εγκατάσταση, αλλά πώς θα διατηρηθεί ένας τέτοιος στόχος υπό συνεχή απειλή. Εκεί έβαλε στο τραπέζι τον καθοριστικό παράγοντα της διοικητικής μέριμνας, των γνωστών logistics, σημειώνοντας ότι μια δύναμη που θα βρεθεί μέσα σε ιρανικό ή παραϊρανικό περιβάλλον δεν αρκεί να φτάσει εκεί· πρέπει και να τροφοδοτείται, να προστατεύεται, να ενισχύεται και να αντέχει.
Ο ίδιος χαρακτήρισε ειδικά το ενδεχόμενο επιχείρησης στο νησί Χαργκ ως εξαιρετικά επικίνδυνο, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για χώρο γεμάτο ενεργειακές εγκαταστάσεις και αποθήκες πετρελαίου. Ένα χτύπημα, ακόμη και από λάθος, θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη ανάφλεξη. Παράλληλα ανέφερε και άλλα νησιωτικά σημεία κοντά στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία μπορεί να έχουν στρατηγική σημασία, αλλά η κατοχή τους σε συνθήκες πραγματικού πολέμου θα παρέμενε ένα εξαιρετικά ευάλωτο εγχείρημα.
Ο Μπαλτζώης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στον αριθμό των διαθέσιμων αμερικανικών δυνάμεων που εκτιμάται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τέτοιου είδους αποστολές. Κατά την προσέγγισή του, ακόμη και αν αναπτυχθούν μονάδες αερομεταφερόμενες και πεζοναυτών, οι αριθμοί αυτοί δεν αρκούν για να προκαλέσουν στρατηγική κατάρρευση στο Ιράν. Με απλά λόγια, μπορεί να επαρκούν για μια επιχείρηση επίδειξης ισχύος ή για περιορισμένο έλεγχο, αλλά όχι για κάτι που θα έφερνε ρήγμα ικανό να ρίξει το καθεστώς.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο εστίασε και στην πολιτική διάσταση. Όπως είπε, οι όροι που βάζει η αμερικανική πλευρά προς την Τεχεράνη μοιάζουν με όρους ήττας για το Ιράν και άρα δύσκολα μπορούν να γίνουν αποδεκτοί από ένα καθεστώς που δίνει μάχη επιβίωσης. Από την άλλη, ούτε η Ουάσιγκτον μπορεί εύκολα να αποδεχθεί μια εικόνα γεωπολιτικής ταπείνωσης. Κατά τον ίδιο, εδώ ακριβώς βρίσκεται το αδιέξοδο: οι επιχειρήσεις δεν δίνουν καθαρή νίκη, αλλά και η υποχώρηση θα χτυπούσε το κύρος της αμερικανικής ισχύος.
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ επέμεινε ότι, παρά τις αναλύσεις περί εσωτερικών ρωγμών, το ιρανικό καθεστώς δεν δείχνει αυτή τη στιγμή να καταρρέει. Αντιθέτως, υποστήριξε ότι σε συνθήκες εξωτερικής πίεσης οι Ιρανοί συσπειρώνονται γύρω από την υπεράσπιση της πατρίδας τους. Και εκεί, όπως εξήγησε, βρίσκεται ένας κρίσιμος πολλαπλασιαστής ισχύος: άλλο πράγμα η εσωτερική δυσαρέσκεια σε καιρό σχετικής ομαλότητας και άλλο η πολεμική συσπείρωση απέναντι σε έναν εξωτερικό αντίπαλο.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο ίδιο το ανάγλυφο του Ιράν, το οποίο χαρακτήρισε εξαιρετικά δύσκολο για χερσαίες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας. Τα βουνά, οι ορεινοί όγκοι και οι υπόγειες εγκαταστάσεις λειτουργούν, όπως είπε, ως φυσική ασπίδα για το ιρανικό καθεστώς και τις στρατιωτικές του δυνατότητες. Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολη οποιαδήποτε επιχείρηση που θα φιλοδοξούσε να πάει πέρα από συμβολικά ή περιορισμένα πλήγματα.
Ο Μπαλτζώης σημείωσε επίσης ότι το Ιράν, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση, έχει χτίσει επί χρόνια μια ανθεκτικότητα που δεν επιτρέπει εύκολες προβλέψεις περί γρήγορης εξάντλησης. Τόνισε ότι η Τεχεράνη προσαρμόζει τον τρόπο που χρησιμοποιεί τα μέσα της, κάνοντας οικονομία δυνάμεων και χτυπώντας πιο επιλεκτικά. Παράλληλα, επισήμανε ότι στηρίζεται και σε εξωτερική τεχνολογική ή πληροφοριακή βοήθεια, γεγονός που, κατά την ανάλυσή του, ενισχύει την ακρίβεια των χτυπημάτων της.
Σε ένα ακόμη κομμάτι της παρέμβασής του, επιχείρησε να καταγράψει τα μεγάλα λάθη που, κατά την άποψή του, έκαναν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στον σχεδιασμό τους. Ανάμεσα σε αυτά ξεχώρισε:
- την υποτίμηση της ανθεκτικότητας των Ιρανών,
- τη σφαλμένη εκτίμηση του οικονομικού κόστους,
- την υπερεκτίμηση της ευκολίας αλλαγής καθεστώτος,
- την υποτίμηση της περιφερειακής διάχυσης της κρίσης,
- την ενίσχυση της επιρροής Ρωσίας και Κίνας,
- και την απουσία καθαρής στρατηγικής εξόδου.
Στο σημείο αυτό επικαλέστηκε ουσιαστικά τη βασική αρχή της κλασικής στρατηγικής σκέψης: δεν αρκεί να ξέρεις γιατί μπαίνεις σε έναν πόλεμο, πρέπει να ξέρεις και πώς βγαίνεις από αυτόν. Και όπως άφησε να εννοηθεί, αυτό ακριβώς λείπει σήμερα από την αμερικανική προσέγγιση.
Παράλληλα, ο κ. Μπαλτζώης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ δεν έχουν σταθεί με την αποφασιστικότητα που ίσως ανέμενε η Ουάσιγκτον, ενώ έθεσε και τη διάσταση του εσωτερικού πολιτικού κόστους μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ. Κατά την προσέγγισή του, ένας παρατεταμένος πόλεμος χωρίς καθαρό αποτέλεσμα θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ πολιτικά και κοινωνικά για την αμερικανική ηγεσία.
Την ίδια ώρα, ξεκαθάρισε ότι, κατά τη δική του εκτίμηση, δεν είμαστε κοντά στο τέλος του πολέμου, αλλά μάλλον μπροστά σε τουλάχιστον ακόμη έναν μήνα σκληρής αναμέτρησης, εκτός αν υπάρξει κάποιο πολύ ισχυρό γεγονός που θα αλλάξει τα δεδομένα. Ωστόσο, ούτε αυτό το θεωρεί εύκολο, αφού ακόμα και ένα βαρύ πλήγμα στην ιρανική ενεργειακή υποδομή θα απαιτούσε τεράστια και διαρκή υποστήριξη για να αποδώσει στρατηγικά.
Παρά τις σκληρές του διαπιστώσεις, ο Ιωάννης Μπαλτζώης έκλεισε με έναν πιο ανθρώπινο τόνο, λέγοντας ότι η Μέση Ανατολή είναι μια περιοχή που έχει αγαπήσει και πως αυτό που προέχει είναι να βρεθεί μια φόρμουλα ειρήνης. Όπως είπε, οι λαοί της περιοχής πρέπει επιτέλους να ζήσουν χωρίς διαρκή κύκλο αίματος, ανασφάλειας και γεωπολιτικών σχεδίων που τους συνθλίβουν.