Από την εφημερίδα Αζάτ Ορ
Το σπήλαιο Αρενί -1 της Αρμενίας, όπου αποκαλύφθηκε το αρχαιότερο γνωστό οινοποιείο στον κόσμο, ηλικίας περίπου 6.000 ετών, εντάχθηκε στον Προσωρινό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το σπήλαιο, που βρίσκεται στην επαρχία Βαγιότς Τζορ, φιλοξενεί μια πλήρη εγκατάσταση οινοποίησης που χρονολογείται γύρω στο 4000 π.Χ., καθώς και το αρχαιότερο διατηρημένο δερμάτινο παπούτσι που έχει βρεθεί ποτέ.
Η υποψηφιότητα, με τίτλο «Σπήλαιο Areni-1 (Σπήλαιο των Πουλιών): Προϊστορική ζωή και οινοποίηση στο φαράγγι του ποταμού Άρπα», εγκρίθηκε κατά την 48η Σύνοδο της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας από τις 19 έως τις 29 Ιουλίου. Η πρόταση υποβλήθηκε από τη μόνιμη αντιπροσωπεία της Αρμενίας στην UNESCO.
Η Αρμενία συμμετέχει για πρώτη φορά ως μέλος της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αφού εξελέγη στις 24 Νοεμβρίου 2025.
Επικεφαλής της αρμενικής αντιπροσωπείας είναι ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της χώρας στην UNESCO, Αράμ Αγκοπιάν, ενώ συμμετέχουν ο επικεφαλής του Τμήματος Προστασίας Ιστορικών και Πολιτιστικών Μνημείων του υπουργείου, Χαρουτιούν Βανιάν, καθώς και πέντε ειδικοί επιστήμονες.
Η προετοιμασία της υποψηφιότητας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου, του Ιδρύματος Έρευνας του Σπηλαίου Αρενί-1 και του Αρμενικού Συμβουλίου Οινοτουρισμού, το οποίο ανέλαβε και τη χρηματοδότηση του έργου.
Με την προσθήκη του Αρενί -1, η Αρμενία διαθέτει πλέον οκτώ μνημεία στον Προσωρινό Κατάλογο της UNESCO. Τα τέσσερα από αυτά προστέθηκαν μέσα στην τελευταία τριετία, συμπληρώνοντας τα τέσσερα που είχαν εγγραφεί ήδη από το 1995. Μεταξύ των νέων υποψηφιοτήτων περιλαμβάνονται Ται Βισάμπ (Βισαμπακάρ – Δρακόπετρες) και ο αρχαιολογικός χώρος του Τιρινκατάρ, το αρχαιολογικό συγκρότημα του Γκαρνί μαζί με τον εντυπωσιακό σχηματισμό βασαλτικών κιόνων γνωστό, καθώς και η κληρονομιά του βασιλείου του Ουραρτού στο Γερεβάν.
Τη σημασία του σπηλαίου Αρενί -1 παρουσίασε πρώτος, το 1997, ο αρχαιολόγος Μπόρις Κασπαριάν, ενώ οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 2007 στο πλαίσιο συνεργασίας του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Αρμενίας, του Cotsen Institute of Archaeology του UCLA και του University College Cork της Ιρλανδίας.
Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν μια ολοκληρωμένη εγκατάσταση παραγωγής κρασιού: μια πήλινη λεκάνη σύνθλιψης σταφυλιών με κλίση προς ένα υπόγειο πιθάρι συλλογής, περιβαλλόμενη από μεγάλα αγγεία γεμάτα κουκούτσια, φλούδες και κοτσάνια σταφυλιών. Χημικές αναλύσεις εντόπισαν τρυγικό οξύ και μαλβιδίνη, ουσίες που αποτελούν αδιάσειστους δείκτες παραγωγής κρασιού από σταφύλια, ενώ η ραδιοχρονολόγηση τοποθέτησε την εγκατάσταση γύρω στο 4000 π.Χ.
Στο ίδιο σπήλαιο βρέθηκε και το αρχαιότερο διατηρημένο δερμάτινο παπούτσι στον κόσμο. Ανακαλύφθηκε μέσα σε επιχρισμένο λάκκο κάτω από κεραμικό αγγείο, έχει μήκος 24,5 εκατοστά, είναι κατασκευασμένο από ένα ενιαίο κομμάτι βοδινού δέρματος και ήταν γεμισμένο με ξερό χορτάρι για να διατηρεί το σχήμα του. Χρονολογείται μεταξύ 3600 και 3400 π.Χ., γεγονός που το καθιστά αρκετούς αιώνες παλαιότερο από τα υποδήματα του διάσημου ανθρώπου των Άλπεων, του Έτσι (Ötzi).
Οι ανασκαφές έφεραν επίσης στο φως τελετουργικές και ταφικές αποθέσεις, ανάμεσά τους κεραμικά αγγεία που περιείχαν κρανία παιδιών και εφήβων, συνοδευόμενα από προσφορές όπως κέρατα αιγών, ωμοπλάτη ελαφιού με αποξηραμένο κρέας και σπονδύλους ψαριών.
Το Αρενί-1, γνωστό και ως «Σπήλαιο των Πουλιών», βρίσκεται στους ασβεστολιθικούς βράχους του φαραγγιού του ποταμού Άρπα, στη νότια Αρμενία. Η στρατηγική του θέση, ανάμεσα στην πεδιάδα του Αραράτ και τα υψίπεδα του Σιουνίκ, δεσπόζει πάνω από εύφορες εκτάσεις που καλλιεργούνται με αμπέλια και οπωρώνες εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Πρόκειται για ένα εκτεταμένο σπήλαιο με τρεις κύριες αίθουσες, οι οποίες εισχωρούν σε βάθος μεγαλύτερο των 40 μέτρων μέσα στον βράχο. Η συνολική εσωτερική του έκταση ανέρχεται σε περίπου 850 τετραγωνικά μέτρα, ενώ το ευρύτερο σπηλαιώδες σύστημα μαζί με την παρακείμενη αναβαθμίδα καλύπτουν περισσότερα από 7.800 τετραγωνικά μέτρα.
Το σταθερό μικροκλίμα του σπηλαίου εξασφάλισε εξαιρετικές συνθήκες διατήρησης οργανικών υλικών που σπάνια επιβιώνουν στην προϊστορική αρχαιολογία. Ξύλο, σχοινιά, υφάσματα, δέρμα, φυτικά κατάλοιπα και ακόμη και υπολείμματα τροφών διατηρήθηκαν αναλλοίωτα επί έξι χιλιετίες.
Η ανθρώπινη παρουσία στο Αρενί -1 εκτείνεται από τη Νεολιθική περίοδο έως τον Μεσαίωνα, με τη μεγαλύτερη κατοίκηση να σημειώνεται κατά την Ύστερη Χαλκολιθική εποχή (4500–3500 π.Χ.).
Το Αρενί -1 αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συμπλέγματος σπηλαίων στο φαράγγι του Άρπα, όπου έχουν καταγραφεί σχεδόν 40 σπήλαια με ίχνη προϊστορικής ανθρώπινης δραστηριότητας. Ωστόσο, το συγκεκριμένο σπήλαιο ξεχωρίζει για το μέγεθος, τον πλούτο των ευρημάτων και τη μακρόχρονη χρήση του. Η παράδοση της αμπελοκαλλιέργειας συνεχίζεται μέχρι σήμερα, καθώς το χωριό Αρενί εξακολουθεί να καλλιεργεί αμπέλια και να παράγει κρασί στους πρόποδες του σπηλαίου.
Διαβάστε και τα υπόλοιπα άρθρα της εφημερίδας στο PDF.