Το χθεσινό περιστατικό με τον 36χρονο Γεωργιανό, αζερικής καταγωγής, που συνελήφθη ως ύποπτος κατασκοπείας στη Ναυτική Βάση Σούδας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή αστυνομική υπόθεση. Η Σούδα δεν είναι ένα τυχαίο λιμάνι. Αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους στρατηγικούς κόμβους της Ανατολικής Μεσογείου, με διαρκή παρουσία νατοϊκών και αμερικανικών δυνάμεων. Η πρόσφατη άφιξη του αμερικανικού αεροπλανοφόρου USS Gerald R. Ford ανέδειξε ξανά τη γεωπολιτική βαρύτητα της περιοχής.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, ο 36χρονος έφτασε στην Ελλάδα στις αρχές Φεβρουαρίου, εγκαταστάθηκε σε ξενοδοχείο με θέα τον κόλπο της Σούδας, φωτογράφιζε πολεμικά πλοία και επιχείρησε να μετακινηθεί σε κατάλυμα ακόμη πιο κοντά στην αμερικανική βάση. Μάλιστα, φέρεται να εντοπίστηκε την ημέρα κατάπλου του αεροπλανοφόρου να φωτογραφίζει το πλοίο, ενώ τελικά συνελήφθη στην Αθήνα καθώς κινούνταν προς το αεροδρόμιο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Ελευθέριος Βενιζέλος. Και επειδή θεωρήθηκε ότι μπορεί να έφευγε για άγνωστη χώρα του εξωτερικού, αποφασίστηκε η προσαγωγή του. Οι πληροφορίες περί πιθανών επαφών με το Ιράν προσθέτουν μια ακόμη διάσταση, χωρίς ακόμη να έχουν ανακοινωθεί επίσημα συμπεράσματα.
Το ζήτημα όμως δεν σταματά εδώ. Χθες υπήρξε και δεύτερη σύλληψη, αυτή τη φορά Τούρκου υπηκόου, για διαφορετική υπόθεση ασφαλείας. Όταν μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα προκύπτουν δύο περιστατικά που αγγίζουν ζητήματα εθνικής ασφάλειας, η συζήτηση παύει να είναι θεωρητική. Δεν πρόκειται για στοχοποίηση εθνοτήτων αλλά πρόκειται για την ανάγκη σοβαρότητας σε μια χώρα που φιλοξενεί κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις και διαδραματίζει ρόλο-κλειδί στο ΝΑΤΟ.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα διατηρεί και ενισχύει ενεργειακές και οικονομικές συνεργασίες με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν. Οι αγωγοί, οι επενδύσεις, οι εμπορικές ροές παρουσιάζονται ως επιτυχία ρεαλιστικής διπλωματίας. Ωστόσο, η Άγκυρα και το Μπακού λειτουργούν στρατηγικά ως άξονας με κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, τεχνολογική συνεργασία και συντονισμό στον Νότιο Καύκασο. Η έννοια της «φιλίας» στις διεθνείς σχέσεις δεν είναι συναισθηματική αλλά εργαλειακή. Κι όταν η Ελλάδα δεν αξιολογεί με ψυχραιμία το πλήρες γεωπολιτικό πλαίσιο, κινδυνεύει να εμφανίζεται αφελής.
Ιδιαίτερα όταν στο Μπακού παραμένουν φυλακισμένοι Αρμένιοι μετά τις εξελίξεις στο Αρτσάχ, ανάμεσά τους πολιτικά και στρατιωτικά πρόσωπα. Το θέμα δεν είναι συμβολικό. Είναι ζήτημα αρχών, διεθνούς δικαίου και αξιοπιστίας. Δεν μπορεί μια χώρα που διαχρονικά έχει αναπτύξει δεσμούς με την Αρμενία να αγνοεί πλήρως τέτοιες εξελίξεις στο όνομα της ενεργειακής σκοπιμότητας.
Στην εξίσωση μπαίνει και το Ιράν, όπου ζει μια από τις μεγαλύτερες αζερικές κοινότητες παγκοσμίως, εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 15 έως 25 εκατομμύρια ανθρώπους στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας. Η ύπαρξη τόσο μεγάλου αζερικού πληθυσμού εντός του Ιράν επηρεάζει τις περιφερειακές ισορροπίες και δημιουργεί περίπλοκες δυναμικές μεταξύ Τεχεράνης και Μπακού. Αν αποδειχθεί οποιαδήποτε σύνδεση της υπόθεσης της Σούδας με ιρανικά δίκτυα, τότε το περιστατικό αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα.
Η ουσία είναι απλή. Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα στρατηγικός κόμβος της Δύσης, ενεργειακός διάδρομος και τουριστικός παράδεισος «ανοιχτών θυρών» χωρίς αυστηρή προσήλωση στην ασφάλεια. Δεν είναι θέμα υστερίας. Είναι θέμα σοβαρού κράτους. Οι διεθνείς σχέσεις δεν λειτουργούν με αυταπάτες αλλά με ισορροπία ισχύος και καθαρή αντίληψη συμφερόντων.
Η απόφαση για αποστολή ελληνικών F-16 στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» και η ταυτόχρονη κίνηση των φρεγατών Φρεγάτα Κίμων και Φρεγάτα Ψαρά προς την Κύπρο δεν είναι συμβολική, είναι ουσιαστική εφαρμογή του δόγματος ενιαίου αμυντικού χώρου. Όταν η Λευκωσία ενισχύεται με πραγματικές δυνατότητες αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής προστασίας, το μήνυμα που εκπέμπεται στην Ανατολική Μεσόγειο είναι σαφές. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αντιμετωπίζει μόνη της τις περιφερειακές απειλές. Η διασύνδεση αεροπορικών και ναυτικών μέσων, με ραντάρ μεγάλης εμβέλειας και επιχειρησιακή εμπειρία από πραγματικά θέατρα επιχειρήσεων, αναβαθμίζει ποιοτικά την αποτρεπτική ισχύ του ελληνισμού.
Σε ένα περιβάλλον όπου ασύμμετρες απειλές, βαλλιστικοί πύραυλοι και drones χρησιμοποιούνται ως εργαλεία πολιτικής πίεσης, η αποτροπή δεν χτίζεται με δηλώσεις αλλά με δυνατότητες. Η έγκαιρη προειδοποίηση, ο κεντρικός συντονισμός και η παρουσία αξιόμαχων μονάδων δημιουργούν κόστος σε όποιον σκέφτεται την αποσταθεροποίηση. Η στήριξη της Κύπρου από την Ελλάδα δεν είναι επιλογή συγκυρίας, είναι στρατηγική υποχρέωση που ενισχύει την αξιοπιστία και των δύο κρατών.
Αν τα πρόσφατα περιστατικά και η σύλληψη του Αζέρου και του Τούρκου είναι μεμονωμένα, θα το δείξει η έρευνα. Αν όμως αποτελούν ενδείξεις ενός ευρύτερου φαινομένου, τότε η χώρα οφείλει να το αναγνωρίσει εγκαίρως και να προσαρμοστεί, αντί να επιμένει σε μια εικόνα κανονικότητας που ίσως δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα.