Το ενδεχόμενο βαθύτερης κρίσης στις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν εξετάζει ο Σταύρος Καλεντερίδης, αναζητώντας πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις στον Καύκασο. Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκονται η στάση του Ιλχάμ Αλίγιεφ απέναντι στην Άγκυρα, ο διάδρομος Ζανγκεζούρ, οι σχέσεις του Μπακού με το Ισραήλ και οι ανταγωνισμοί γύρω από το Ιράν.
Το βασικό ερώτημα που θέτει είναι εάν το σύνθημα «ένα έθνος, δύο κράτη» αρκεί πλέον για να καλύψει τις αποκλίσεις συμφερόντων μεταξύ των δύο συμμάχων.
Η μαντίλα ως αφορμή
Ως αφετηρία της έντασης, ο αναλυτής περιγράφει την αντιπαράθεση για περιορισμούς στη χρήση της ισλαμικής μαντίλας σε σχολεία και δημόσιους οργανισμούς του Αζερμπαϊτζάν. Αναφέρεται στις αντιδράσεις τουρκικών ισλαμιστικών κύκλων και στις απαιτήσεις που, σύμφωνα με την αφήγησή του, διατύπωσε ο Αλίγιεφ προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Καλεντερίδης εκτιμά, ωστόσο, ότι ένα τέτοιο ζήτημα δεν επαρκεί για να εξηγήσει το βάθος της αντιπαράθεσης. Το αντιμετωπίζει ως αφορμή για να εκδηλωθεί μια ευρύτερη διαφωνία: μέχρι ποιο σημείο μπορεί η Τουρκία να επηρεάζει τις εσωτερικές και εξωτερικές επιλογές του Μπακού;
Κατά την εκτίμησή του, ο Αλίγιεφ επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία, θεωρώντας ότι η έκβαση της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, οι ενεργειακές σχέσεις και οι διεθνείς συνεργασίες του Αζερμπαϊτζάν έχουν ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση.
Ο διάδρομος που αναδιατάσσει τις ισορροπίες
Κεντρική θέση στην ανάλυση καταλαμβάνει ο διάδρομος Ζανγκεζούρ και η αμερικανική πρωτοβουλία TRIPP. Η σχεδιαζόμενη σύνδεση του Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν μέσω της νότιας Αρμενίας παρουσιάζεται ως διακύβευμα που υπερβαίνει τις μεταφορές και το εμπόριο.
Ο Καλεντερίδης συνδέει το εγχείρημα με την πρόσβαση στην Κεντρική Ασία, τις ενεργειακές διαδρομές και την κατανομή επιρροής στον Νότιο Καύκασο. Εκτιμά ότι η Άγκυρα και το Μπακού ενδέχεται να διαφωνούν για τον τρόπο υλοποίησης και το πολιτικό πλαίσιο της σύνδεσης, παρά τα κοινά τους συμφέροντα.
Στην ίδια συζήτηση εντάσσει την προσέγγιση Τουρκίας – Αρμενίας, υποστηρίζοντας ότι το Αζερμπαϊτζάν επιθυμεί να διατηρεί καθοριστικό λόγο στις εξελίξεις που επηρεάζουν τη σχέση της Άγκυρας με το Γερεβάν.
Ρωσία, Βρετανία και Ιράν
Ο αναλυτής εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο εξωτερικοί ανταγωνισμοί να επιβαρύνουν τις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν.
Για τη Ρωσία, θεωρεί ότι η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στις περιφερειακές συνδέσεις θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα παρέμβασης της Μόσχας στον Καύκασο. Για τη Βρετανία, εστιάζει στα ενεργειακά συμφέροντα και στην παρουσία της BP στο Αζερμπαϊτζάν.
Σε ό,τι αφορά το Ιράν, αναδεικνύει τη σημασία των συνόρων με την Αρμενία και της πρόσβασης προς τον βορρά. Στη δική του ερμηνεία, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει με ανησυχία οποιαδήποτε διευθέτηση θεωρεί ότι μπορεί να περιορίσει αυτές τις δυνατότητες. Οι αναφορές του σε παρασκηνιακές παρεμβάσεις αποτελούν εκτιμήσεις και σενάρια της ανάλυσής του.
Η σχέση με το Ισραήλ και το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης
Ιδιαίτερο βάρος δίνει ο Καλεντερίδης στη συνεργασία Αζερμπαϊτζάν – Ισραήλ, τόσο στην ενέργεια όσο και στην άμυνα. Υποστηρίζει ότι η σχέση αυτή περιορίζει τα περιθώρια του Μπακού να ευθυγραμμιστεί πλήρως με την τουρκική πολιτική.
Παράλληλα, δεν θεωρεί επαρκή την εξήγηση ότι το Ισραήλ επιδιώκει απλώς τη ρήξη Άγκυρας – Μπακού. Αντιπαραβάλλει τη σημασία των ενεργειακών διαδρομών που περνούν από την Τουρκία και εξετάζει το πλέγμα αλληλεξαρτήσεων.
Η ανάλυση επεκτείνεται στο ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής σύγκρουσης με το Ιράν. Ο Καλεντερίδης εκφράζει την εκτίμηση ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αναδείξει περαιτέρω αποκλίσεις μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, ιδιαίτερα γύρω από το Κουρδικό και τις εθνοτικές ισορροπίες στην περιοχή. Πρόκειται για πρόβλεψη του αναλυτή.
Το ερώτημα για Αθήνα και Λευκωσία
Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, το ενδιαφέρον εντοπίζεται στις δυνατότητες που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια παρατεταμένη απόκλιση Άγκυρας – Μπακού. Ο Καλεντερίδης εντάσσει σε αυτό το πλαίσιο τις επαφές του Αζερμπαϊτζάν με τη Λευκωσία και θέτει το ζήτημα της ελληνικής προετοιμασίας απέναντι στις περιφερειακές ανακατατάξεις.
Το συμπέρασμα της ανάλυσής του δεν είναι ότι το τουρκοαζερικό «διαζύγιο» έχει συντελεστεί. Είναι ότι οι δύο σύμμαχοι ενδέχεται να δοκιμάζονται από διαφορετικές προτεραιότητες, τις οποίες η ρητορική της αδελφοσύνης δυσκολεύεται να καλύψει.
Το κείμενο βασίζεται στην παρεχόμενη απομαγνητοφώνηση και αποδίδει τις θέσεις του Σταύρου Καλεντερίδη. Δεν αποτελεί ανεξάρτητη επιβεβαίωση των επιμέρους ισχυρισμών.