Με μια εκτενή και ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση για το ελληνικό πολιτικό σύστημα, την εξωτερική πολιτική, την Τουρκία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την κρίση της σύγχρονης δημοκρατίας, ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Γιώργος Κοντογιώργης μίλησε στον Γιώργο Σαχίνη και στην εκπομπή «Αντιθέσεις» της ΚΡΗΤΗ TV.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η θέση του ότι η ελληνική κρίση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα ανεπαρκών πολιτικών ηγεσιών, αλλά συνδέεται με την ίδια τη συγκρότηση του κράτους και τη σχέση της κοινωνίας με την πολιτική εξουσία. Ο καθηγητής άσκησε σφοδρή κριτική στη μεταπολιτευτική διακυβέρνηση, αμφισβήτησε τη στρατηγική της Αθήνας απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική και παρουσίασε την πρότασή του για τη μετάβαση από το σημερινό πολιτικό σύστημα σε ένα καθεστώς ουσιαστικής συμμετοχής της κοινωνίας στη λήψη αποφάσεων.
«Η Ελλάδα λεηλατήθηκε στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης»
Ο Γιώργος Κοντογιώργης περιέγραψε το ελληνικό κράτος ως έναν μηχανισμό που, κατά την εκτίμησή του, έχει οργανωθεί για την εξυπηρέτηση της πολιτικής τάξης και των συμφερόντων που συνδέονται μαζί της, αντί να υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας.
Υποστήριξε ότι στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης επανεμφανίστηκαν παθογένειες του 19ου αιώνα, με κυρίαρχα χαρακτηριστικά την πελατειακή οργάνωση, τη διαπλοκή και την ιδιοποίηση του δημόσιου χώρου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις συνταγματικές αναθεωρήσεις, εκτιμώντας ότι δεν αντιμετώπισαν το πρόβλημα της ανεξέλεγκτης πολιτικής εξουσίας. Αντίθετα, κατά την άποψή του, συνέβαλαν στη διατήρηση ενός συστήματος στο οποίο η κοινωνία δεν διαθέτει θεσμικά εργαλεία ουσιαστικού ελέγχου.
Ο καθηγητής χρησιμοποίησε τον όρο «κομματοκρατία», εξηγώντας ότι στην ελληνική περίπτωση τα κόμματα δεν περιορίζονται στον ρόλο της πολιτικής εκπροσώπησης, αλλά έχουν καταλάβει το ίδιο το κράτος.
Τουρκία, Κάσος και τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η κριτική στην ελληνική στρατηγική
Ένα από τα σημαντικότερα τμήματα της συνέντευξης αφορούσε την ελληνική εξωτερική πολιτική και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα αντιμετωπίζει την Τουρκία.
Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι μια χώρα, για να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την ανεξαρτησία της, χρειάζεται ισχυρή οικονομία, λειτουργικό κράτος, αμυντική παραγωγή και συγκροτημένη εθνική στρατηγική.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην αποδυνάμωση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας και στην εξάρτηση από εισαγόμενα οπλικά συστήματα.
Επικεντρώθηκε επίσης στο επεισόδιο της Κάσου και στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, ασκώντας κριτική στους κυβερνητικούς χειρισμούς απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Κατά την εκτίμησή του, η απουσία αποφασιστικής στρατηγικής επιτρέπει στην Άγκυρα να διευρύνει σταδιακά τις διεκδικήσεις της, ενώ η Ελλάδα περιορίζεται στη διαχείριση των εκάστοτε εξελίξεων.
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις εξελίξεις στη Λιβύη. Υποστήριξε ότι οι διπλωματικές συμφωνίες δεν αρκούν από μόνες τους, εάν δεν συνοδεύονται από την απαραίτητη ισχύ και τη δυνατότητα εφαρμογής τους στην πράξη.
Αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξέφρασε προβληματισμό για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στις ελληνοτουρκικές διαφορές, συνδέοντάς την με ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις. Πρόκειται για τη δική του ερμηνεία της αμερικανικής πολιτικής και όχι για επιβεβαιωμένη αλλαγή επίσημης θέσης.
«Ζούμε σε εκλόγιμη μοναρχία» – Η θεμελιώδης διαφωνία για τη δημοκρατία
Κεντρικό σημείο της ανάλυσης αποτέλεσε η διάκριση που κάνει ο Κοντογιώργης ανάμεσα στο σημερινό κοινοβουλευτικό σύστημα, την αντιπροσώπευση και τη δημοκρατία.
Ο καθηγητής χαρακτήρισε το σύγχρονο πολιτικό σύστημα «εκλόγιμη μοναρχία», διευκρινίζοντας ότι χρησιμοποιεί τον όρο για να περιγράψει τη συγκέντρωση της πολιτικής αρμοδιότητας στα χέρια των κυβερνώντων.
Σύμφωνα με τη συλλογιστική του, η κοινωνία καλείται να επιλέξει τους κυβερνήτες της ανά τακτά χρονικά διαστήματα, χωρίς όμως να συμμετέχει θεσμικά στη διαμόρφωση των αποφάσεων που καθορίζουν τη ζωή της.
Η εκλογική διαδικασία, επομένως, δεν αρκεί κατά τον ίδιο για να χαρακτηριστεί ένα πολίτευμα δημοκρατικό.
Στην εκτενή συζήτηση με τον Γιώργο Σαχίνη ανέπτυξε την πρότασή του για θεσμική συγκρότηση της κοινωνίας ως πολιτικού σώματος, το οποίο θα διαθέτει πραγματική αποφασιστική αρμοδιότητα.
Ο δημοσιογράφος επέμεινε στα πρακτικά ζητήματα εφαρμογής αυτής της πρότασης, θέτοντας ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους, τη λήψη αποφάσεων, την εκπροσώπηση στις διεθνείς σχέσεις και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.
Ο Κοντογιώργης απάντησε επικαλούμενος την ιστορική εμπειρία της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας και τη διάκριση μεταξύ αποφασιστικών και προπαρασκευαστικών πολιτικών οργάνων.
Η κοινωνία, οι διαδηλώσεις και η ανάγκη αλλαγής του πολιτικού συστήματος
Η συζήτηση επεκτάθηκε στις κοινωνικές κινητοποιήσεις, στις αντιδράσεις των πολιτών και στα όρια της διαμαρτυρίας.
Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι οι παραδοσιακές μορφές διεκδίκησης, όπως οι διαδηλώσεις, δεν επαρκούν πλέον για να μεταβάλουν τις σχέσεις εξουσίας. Αναφέρθηκε στις κοινωνικές αναταραχές του παρελθόντος, αλλά και στο κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων» στη Γαλλία, για να εξηγήσει γιατί θεωρεί ότι οι κοινωνίες επιστρέφουν διαρκώς στην ίδια πολιτική αφετηρία.
Η βασική του θέση ήταν ότι η κοινωνική διαμαρτυρία πρέπει να αποκτήσει θεσμικό περιεχόμενο. Αντί να περιορίζονται στη διεκδίκηση συγκεκριμένων μέτρων από τους κυβερνώντες, οι πολίτες θα πρέπει, σύμφωνα με τον ίδιο, να διεκδικήσουν μερίδιο στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας.
«Η μόνη δύναμη […] η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί και είναι συμπαγής είναι η δύναμη της κοινωνίας αν είναι θεσμοθετημένη και όχι μάζα στους δρόμους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τεχνητή νοημοσύνη, οικονομική ισχύς και έλεγχος της πληροφορίας
Ο καθηγητής συνέδεσε την πολιτική κρίση με τις τεχνολογικές εξελίξεις, την ψηφιακή οικονομία και την αυξανόμενη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος.
Υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες μεταβάλλουν τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις, ενώ οι υπάρχουσες πολιτικές δομές επιχειρούν να διατηρήσουν τον έλεγχο των εξελίξεων.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και η δυνατότητα μεγάλων οικονομικών παραγόντων να επηρεάζουν τον δημόσιο διάλογο.
Με αφορμή τον Έλον Μασκ και την πλατφόρμα X, ο Κοντογιώργης έθεσε το ζήτημα της σχέσης οικονομικής ιδιοκτησίας, κοινωνικής ευθύνης και πολιτικής επιρροής.
Παράλληλα, ανέπτυξε τη θέση ότι σε ένα διαφορετικά οργανωμένο πολιτικό σύστημα η κοινωνία θα μπορούσε να ελέγχει αποτελεσματικότερα την κατανομή του παραγόμενου πλούτου, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατ’ ανάγκην κατάργηση της οικονομικής ιδιοκτησίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία και η οικονομία του πολέμου
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη στρατηγική που ακολουθούν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες απέναντι στη Ρωσία.
Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή στροφή προς την αμυντική παραγωγή συνδέεται με βαθύτερα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα.
Εξέφρασε επίσης την άποψη ότι η ανάδειξη της Ρωσίας σε κεντρική απειλή εξυπηρετεί και την ανάγκη ενίσχυσης της εσωτερικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η θέση αυτή αποτελεί πολιτική ερμηνεία του καθηγητή και όχι διαπιστωμένο κίνητρο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Για να τεκμηριώσει την κριτική του στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, επικαλέστηκε τη διαφορετική αντιμετώπιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Κατά την εκτίμησή του, το θεμελιώδες πρόβλημα της Ένωσης βρίσκεται στην πολιτική της συγκρότηση και στην απουσία ουσιαστικής συμμετοχής των ευρωπαϊκών κοινωνιών στη λήψη αποφάσεων.
Ελληνισμός και ελλαδικό κράτος: Μια ιστορική διάκριση
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Κοντογιώργης ανέπτυξε τη διάκριση ανάμεσα στην ιστορία του ελληνικού κράτους και στην ιστορική διαδρομή του ευρύτερου Ελληνισμού.
Υποστήριξε ότι η αποτίμηση της νεότερης ελληνικής ιστορίας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο όταν εξετάζεται όχι μόνο η εδαφική επέκταση του κράτους, αλλά και η τύχη των ελληνικών κοινοτήτων, της οικονομικής δραστηριότητας και της παρουσίας του Ελληνισμού πέρα από τα σημερινά σύνορα.
Αναφέρθηκε στον Ελευθέριο Βενιζέλο, στον Ιωάννη Καποδίστρια και στις πολιτικές επιλογές που, κατά τη δική του ερμηνεία, επηρέασαν τη σχέση του ελληνικού κράτους με τις μεγάλες δυνάμεις.
Ο καθηγητής συνέδεσε την ιστορική αυτή πορεία με την εξωτερική εξάρτηση και με την αδυναμία συγκρότησης ενός κράτους που θα υπηρετεί μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική.
Δικαιοσύνη, δημόσια διοίκηση και πολιτική ευθύνη
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με την κριτική του στη λειτουργία της Δικαιοσύνης, της δημόσιας διοίκησης και των πολιτικών θεσμών.
Ο Κοντογιώργης έθεσε ζητήματα καθυστερήσεων στην απονομή της δικαιοσύνης, σχέσεων μεταξύ πολιτικής και δικαστικής εξουσίας, καθώς και ανεπαρκούς λογοδοσίας των κυβερνώντων.
Αναφέρθηκε επίσης στη λειτουργία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, υποστηρίζοντας ότι η πολυφωνία δεν εξασφαλίζεται απλώς με την ύπαρξη διαφορετικών μέσων ενημέρωσης, αλλά προϋποθέτει τη δυνατότητα ουσιαστικού διαλόγου και αντιπαράθεσης απόψεων στο εσωτερικό τους.
Στην καταληκτική του τοποθέτηση υποστήριξε ότι οι πολιτικές δυνάμεις που εμφανίζονται ως αντισυστημικές δεν αμφισβητούν στην πραγματικότητα το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα, αλλά επιδιώκουν να λειτουργήσουν στο εσωτερικό του.
Κατά τον ίδιο, η λύση δεν βρίσκεται στην αντικατάσταση προσώπων ούτε σε επιμέρους διορθώσεις, αλλά στη μεταβολή της ίδιας της σχέσης κοινωνίας και πολιτικής εξουσίας.
Η συνέντευξη του Γιώργου Κοντογιώργη στις «Αντιθέσεις» αποτέλεσε μια εκτενή παρουσίαση της πολιτειολογικής του προσέγγισης, με τον Γιώργο Σαχίνη να θέτει επανειλημμένα ερωτήματα για τις πρακτικές συνέπειες και τη δυνατότητα εφαρμογής των προτάσεών του.