Το άρθρο του Τούρκου στρατηγικού αναλυτή Δρ. Οζμάν Γκαζί Κάντεμιρ στην τουρκική έκδοση της Independent επιχειρεί να ερμηνεύσει τη νέα αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή μέσα από τον αναβαθμισμένο ρόλο του νέου πρέσβη των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον επανασχεδιάζει την περιοχή της Λεβαντίνης με βασικό γνώμονα την ασφάλεια του Ισραήλ, ενώ παράλληλα επιδιώκει να εντάξει την Τουρκία βαθύτερα στο μεσανατολικό γεωπολιτικό πλαίσιο, απομακρύνοντάς την από την ευρωπαϊκή της διάσταση.
Ο Τομ Μπάρακ στο επίκεντρο της νέας αμερικανικής στρατηγικής
Ο Κάντεμιρ παρουσιάζει τον Τομ Μπάρακ όχι ως έναν παραδοσιακό διπλωμάτη, αλλά ως έναν άνθρωπο της απολύτου εμπιστοσύνης του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump. Υπενθυμίζει ότι οι σχέσεις των δύο ανδρών χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1990 και ότι ο Μπάρακ συγκαταλέγεται στους στενότερους συμβούλους και χρηματοδότες του Αμερικανού προέδρου.
Κατά τον αρθρογράφο, το γεγονός αυτό προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στη θέση του πρέσβη στην Τουρκία, καθώς ο Μπάρακ διαθέτει άμεση πρόσβαση στον Λευκό Οίκο και μπορεί να επηρεάζει αποφάσεις χωρίς τη διαμεσολάβηση της αμερικανικής γραφειοκρατίας.
Η αμφισβήτηση της κληρονομιάς του Sykes-Picot
Κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης είναι η ιδεολογική προσέγγιση που αποδίδεται στον Μπάρακ. Σύμφωνα με τον Κάντεμιρ, ο Αμερικανός αξιωματούχος θεωρεί ότι η συμφωνία Sykes–Picot Agreement και τα σύνορα που δημιούργησε στη Μέση Ανατολή απέτυχαν να φέρουν σταθερότητα.
Ο Μπάρακ φέρεται να αντιμετωπίζει τη Λεβαντίνη ως έναν «λευκό καμβά», πάνω στον οποίο μπορεί να οικοδομηθεί ένα νέο περιφερειακό σύστημα βασισμένο στην οικονομική συνεργασία και όχι στις στρατιωτικές επεμβάσεις. Ο Τούρκος αναλυτής, ωστόσο, εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο αυτός ο νέος σχεδιασμός διαφέρει ουσιαστικά από τις παρεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων του παρελθόντος.
Συγκέντρωση Συρίας και Ιράκ υπό ενιαία αμερικανική εποπτεία
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην απόφαση του Τραμπ να αναθέσει στον Μπάρακ όχι μόνο τη Συρία αλλά και το Ιράκ ως ειδικό προεδρικό απεσταλμένο.
Κατά τον Κάντεμιρ, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί το τέλος της αμερικανικής πολιτικής «οικοδόμησης δημοκρατίας» που ακολουθήθηκε μετά το 2003 και τη μετάβαση σε μια πιο ρεαλιστική στρατηγική ισορροπίας δυνάμεων και περιορισμού της ιρανικής επιρροής.
Ο Μπάρακ φέρεται να θεωρεί την Τουρκία, τη Συρία και το Ιράκ ως τον βασικό γεωπολιτικό άξονα πάνω στον οποίο μπορεί να στηριχθεί η σταθερότητα της Μέσης Ανατολής.
Το «Χαλί της Δαμασκού»
Ο αρθρογράφος αναφέρεται και στη χαρακτηριστική μεταφορά που έχει χρησιμοποιήσει ο Μπάρακ για τη Συρία.
Το λεγόμενο «Χαλί της Δαμασκού» περιγράφει μια Συρία όπου οι οριζόντιες κλωστές αντιπροσωπεύουν τις διαφορετικές θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες – Σουνίτες, Σιίτες, Χριστιανούς, Κούρδους, Δρούζους και Αλαουίτες – ενώ οι κάθετες κλωστές συμβολίζουν τις σχέσεις της χώρας με τους γείτονές της, κυρίως την Τουρκία και τα κράτη του Κόλπου.
Ο Κάντεμιρ θεωρεί ότι πρόκειται για ένα σχέδιο περιφερειακής ολοκλήρωσης, το οποίο όμως εξακολουθεί να σχεδιάζεται από εξωτερικά κέντρα ισχύος.
Η Τουρκία ως πυλώνας σταθερότητας
Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι η νέα αμερικανική προσέγγιση αντιμετωπίζει την Τουρκία ως τον βασικό πυλώνα σταθερότητας στη Συρία και το Ιράκ.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η ανάδειξη της Άγκυρας σε κυρίαρχο περιφερειακό παράγοντα έχει προκαλέσει αντιδράσεις από φιλοϊσραηλινούς κύκλους, αλλά και από το φιλοϊρανικό στρατόπεδο, το οποίο θεωρεί ότι οι αμερικανικές κινήσεις αποσκοπούν στη διάρρηξη του άξονα Τεχεράνης–Δαμασκού.
«Σπρώχνουν» την Τουρκία προς τη Μέση Ανατολή
Το πιο ενδιαφέρον σημείο της ανάλυσης αφορά την ίδια την ταυτότητα της Τουρκίας.
Ο Κάντεμιρ υποστηρίζει ότι η Δύση επί δεκαετίες απέκλειε την Τουρκία από την Ευρώπη και τώρα επιχειρεί να την ενσωματώσει ακόμη περισσότερο στη Μέση Ανατολή, παρουσιάζοντας αυτή την εξέλιξη ως γεωπολιτική αναβάθμιση.
Κατά τον ίδιο, η ιστορική πορεία της Τουρκίας συνδέεται όχι μόνο με τη Μέση Ανατολή αλλά και με την Ευρώπη, τα Βαλκάνια, τον Εύξεινο Πόντο και τον Καύκασο. Επικαλείται μάλιστα τον Μωάμεθ τον Β’ και τον τίτλο του «Καίσαρα της Ρώμης» για να υπογραμμίσει τη διαχρονική ευρωπαϊκή διάσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο πραγματικός στόχος: Η ασφάλεια του Ισραήλ
Σύμφωνα με τον Τούρκο αναλυτή, πίσω από όλες τις αμερικανικές πρωτοβουλίες βρίσκεται ένας κεντρικός στρατηγικός στόχος: η ενίσχυση της ασφάλειας του Ισραήλ.
Υποστηρίζει ότι η μεταπολεμική αναδιάταξη του Ιράκ, οι εξελίξεις στη Συρία και η προώθηση των Abraham Accords εντάσσονται στην ίδια αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία καλείται – σύμφωνα με τον Κάντεμιρ – να λειτουργήσει ως περιφερειακός παίκτης που θα απορροφά πολιτικό και στρατηγικό κεφάλαιο στη Μέση Ανατολή, αντί να αξιοποιεί ισόρροπα τα πλεονεκτήματά της σε Ευρώπη, Καύκασο, Μαύρη Θάλασσα και Ανατολική Μεσόγειο.
Η τελική προειδοποίηση
Ο Τούρκος αναλυτής καταλήγει με μια σαφή προειδοποίηση προς την Άγκυρα. Υποστηρίζει ότι η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική που προωθείται από τις ΗΠΑ δεν αποτελεί πραγματική ρήξη με τη λογική του Sykes-Picot, αλλά μια σύγχρονη εκδοχή της.
Κατά την άποψή του, οι μεγάλες δυνάμεις εξακολουθούν να αποδίδουν προκαθορισμένους ρόλους στα κράτη της περιοχής. Το ερώτημα που θέτει είναι αν η Τουρκία θα αποδεχθεί τον ρόλο που της επιφυλάσσουν ή αν θα επιδιώξει να λειτουργήσει ως ανεξάρτητο γεωπολιτικό κέντρο, εκτός των σχεδιασμών που καταρτίζονται στην Ουάσιγκτον.