Η Ελλάδα χρειάζεται σαφείς κόκκινες γραμμές, πολιτική βούληση και προετοιμασία για να ασκήσει τα δικαιώματά της. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του αντιναυάρχου ε.α. Βασίλειου Μαρτζούκου, στη συνέντευξή του στην εκπομπή «Γεωπολιτικά» της «Ναυτεμπορικής», με τον Σάββα Καλεντερίδη.
Από την επέκταση των χωρικών υδάτων και την ανακήρυξη ΑΟΖ μέχρι την άμυνα της Κύπρου και την ηλεκτρική διασύνδεση, ο κ. Μαρτζούκος άσκησε κριτική στη διαχρονική ελληνική στάση απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις. Παράλληλα, αναγνώρισε τη σημασία των νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων, επισημαίνοντας ότι παραμένουν κρίσιμα κενά στα υποβρύχια, στον ανεφοδιασμό και στη στελέχωση των Ενόπλων Δυνάμεων.
«Κάτι δεν πάει καλά στην αποτροπή μας»
Ο αντιναύαρχος συνέδεσε τον πολλαπλασιασμό των τουρκικών αξιώσεων με την αποτελεσματικότητα της ελληνικής αποτροπής.
«Φαίνεται ότι κάτι δεν πάει καλά στην αποτροπή μας εκ του αποτελέσματος», ανέφερε, παρατηρώντας ότι η Άγκυρα διευρύνει σταδιακά τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Κύπρο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο κατευνασμός μπορεί να αποτελεί προσωρινή επιλογή ενός κράτους όταν αντιμετωπίζει συντριπτική διαφορά ισχύος, υπό την προϋπόθεση ότι αξιοποιεί τον χρόνο για να ενδυναμωθεί. Όταν όμως μετατρέπεται σε μόνιμη στρατηγική, υπονομεύει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Εξήγησε ότι η εθνική αποτροπή αποτελεί ένα «γινόμενο πέντε παραγόντων»: σαφείς και γνωστοποιημένες κόκκινες γραμμές, βούληση της πολιτικής ηγεσίας να χρησιμοποιήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις όταν απαιτηθεί, επαρκής στρατιωτική ισχύς, κοινωνικό φρόνημα και αποτρεπτική φήμη.
«Αν μηδενιστεί ένας, μηδενίζεται το γινόμενο», τόνισε. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη συμμετοχή της κοινωνίας, λέγοντας ότι η χώρα δεν μπορεί να στηρίζεται σε «πολίτες του καναπέ», αλλά χρειάζεται ετοιμότητα και διάθεση για θυσίες, εφόσον απαιτηθούν.
Η κρίση του 1987 και οι σαφείς εντολές
Αναφερόμενος στην κρίση του 1987, κατά την οποία υπηρετούσε ως υποπλοίαρχος, ο κ. Μαρτζούκος υπογράμμισε τη σημασία της σαφούς πολιτικής εντολής προς τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Όπως περιέγραψε, η εντολή προέβλεπε παρεμπόδιση και, εάν ήταν αναγκαίο, βύθιση. Η σαφήνεια αυτή επέτρεπε στα στελέχη να γνωρίζουν τι έπρεπε να πράξουν.
«Στο στρατιωτικό τομέα λοιπόν πήγαμε καλά και μετά στο Νταβός, όπως είπατε, το χάσαμε», σχολίασε, διαχωρίζοντας το επιχειρησιακό αποτέλεσμα από την πολιτική διαχείριση που ακολούθησε.
Τα 12 μίλια χρειάζονται σχέδιο και χρονοδιάγραμμα
Για την επέκταση των χωρικών υδάτων, ο αντιναύαρχος υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να οργανώσει την άσκηση του δικαιώματός της με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Η προσέγγισή του περιλαμβάνει παράλληλη διπλωματική, νομική, στρατιωτική και κοινωνική προετοιμασία. Στο διπλωματικό πεδίο, έδωσε έμφαση στην ενημέρωση των μεγάλων δυνάμεων και των κρατών που χρησιμοποιούν το Αιγαίο για τη ναυσιπλοΐα, με πρόβλεψη για τη διασφάλιση της ελεύθερης διέλευσης.
Στο νομικό σκέλος, πρόταξε τις ευθείες γραμμές βάσης και το κλείσιμο των κόλπων, εκφράζοντας απορία για την καθυστέρηση των σχετικών ενεργειών στο Αιγαίο.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η χώρα πρέπει να έχει προετοιμαστεί για τις πιθανές τουρκικές αντιδράσεις. Δεν αρκεί να αποφασίσει το πρώτο βήμα, εάν δεν μπορεί να διαχειριστεί όσα θα ακολουθήσουν.
«Εγώ δεν είπα ότι δεν γίνεται. Εγώ είπα ότι πρέπει να είμαστε έτοιμοι για κάθε πρόκληση να έχουμε απάντηση», υπογράμμισε.
ΑΟΖ: Αιχμές για τη διαχρονική ελληνική στάση
Ο κ. Μαρτζούκος εξήγησε τη διαφορά μεταξύ υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, εστιάζοντας στο ευρύτερο πεδίο οικονομικών δικαιωμάτων που συνδέεται με την ΑΟΖ.
Κατά την ανάλυσή του, η ανακήρυξή της είναι κρίσιμη για την άσκηση δικαιωμάτων σε δραστηριότητες όπως η αλιεία και η αξιοποίηση θαλάσσιων πόρων. Υποστήριξε επίσης ότι η αποτύπωση θαλάσσιων ζωνών στον χωροταξικό σχεδιασμό δεν ισοδυναμεί με επίσημη ανακήρυξη ΑΟΖ.
Ερωτηθείς γιατί η Ελλάδα δεν προχωρεί, απάντησε: «Το κόστος είναι πάντα η φοβική στάση έναντι της Τουρκίας».
Διευκρίνισε ότι πρόκειται για διαχρονικό ζήτημα. Τάχθηκε υπέρ της σύντομης προώθησης της ανακήρυξης, με κατάλληλη προετοιμασία και συνεπή πολιτική στάση.
Η Κύπρος παραμένει ο αδύναμος κρίκος
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην Κύπρο, την οποία χαρακτήρισε ζωτικό εθνικό συμφέρον για την Ελλάδα.
Όπως υποστήριξε, η Αθήνα δεν μπορεί να εξετάζει την αντιπαράθεση με την Τουρκία αποκλειστικά μέσα από την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας επηρεάζει και την ελληνική δυνατότητα αντίδρασης στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και μια ευνοϊκή συγκυρία στο Αιγαίο περιορίζεται όταν η Κύπρος παραμένει ευάλωτη. Γι’ αυτό ζήτησε ενίσχυση της κυπριακής άμυνας και δυνατότητα αεροναυτικής κάλυψης από την Ελλάδα.
«Η Κύπρος πρέπει να ενδυναμωθεί, πρέπει να ενισχυθεί», τόνισε.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» ενισχύει την άμυνα – Παραμένουν κρίσιμα κενά
Ο αντιναύαρχος αξιολόγησε θετικά την προοπτική ενίσχυσης της αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας μέσω της «Ασπίδας του Αχιλλέα».
Υπογράμμισε τη σημασία της διαλειτουργικότητας των ελληνικών και κυπριακών συστημάτων, της ανταλλαγής επιχειρησιακής εικόνας και της συνεργασίας μέσων ξηράς, θάλασσας και αέρα. Εξήγησε ότι η τεχνολογία επιτρέπει την ταχύτερη αξιολόγηση των απειλών και την ανάθεση της αντιμετώπισής τους στο καταλληλότερο διαθέσιμο όπλο.
Ωστόσο, απέφυγε την εικόνα μιας απόλυτης προστασίας: «Ένα άριστο, πανίσχυρο σύστημα δεν έχει εφευρεθεί ως σήμερα», σημείωσε.
«Χρειάζονται επειγόντως υποβρύχια»
Ως πρώτη προτεραιότητα για το Πολεμικό Ναυτικό έθεσε την προμήθεια νέων υποβρυχίων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε στη συνέντευξη, από τα οκτώ ενεργά υποβρύχια, τα τρία είναι παλαιά, με αποτέλεσμα να εκτιμά ότι το 2030 ο αριθμός τους ενδέχεται να περιοριστεί στα πέντε. Μια τέτοια εξέλιξη, προειδοποίησε, θα δημιουργούσε σοβαρό επιχειρησιακό κενό.
Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο τους για την Κύπρο: ακόμη και όταν δεν είναι εφικτός ο ελληνικός θαλάσσιος έλεγχος, τα υποβρύχια μπορούν να αμφισβητήσουν τον έλεγχο που επιχειρεί να επιβάλει ο αντίπαλος.
«Πρέπει λοιπόν να πάμε συντομότατα σε υπογραφές», ζήτησε, επισημαίνοντας ότι οι χρόνοι παράδοσης είναι μεγάλοι και ότι, κατά την εκτίμησή του, ακόμη και μια άμεση συμφωνία θα απαιτούσε περίπου επτά χρόνια για την άφιξη του πρώτου υποβρυχίου.
Ανεφοδιασμός και στελέχωση: Η αντοχή κρίνει τον πόλεμο
Η δεύτερη προτεραιότητα που έθεσε ήταν η εξασφάλιση ανταλλακτικών, πυραύλων, όπλων και συνεχούς ανεφοδιασμού.
«Ο πόλεμος δεν είναι για ώρες», επισήμανε, αναφερόμενος στα διδάγματα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής. Η αγορά συστημάτων πρέπει, σύμφωνα με τον ίδιο, να συνοδεύεται από δυνατότητα υποστήριξής τους σε παρατεταμένες επιχειρήσεις.
Για τη στελέχωση, άσκησε κριτική στη μεταφορά στρατευσίμων από το Ναυτικό και την Αεροπορία στον Στρατό Ξηράς, χαρακτηρίζοντας την παρέμβαση εμβαλωματική. Υποστήριξε ότι δημιουργεί προβλήματα στους άλλους κλάδους χωρίς να επιλύει συνολικά το έλλειμμα προσωπικού.
Πρότεινε αύξηση της θητείας και στράτευση ανδρών και γυναικών στις ηλικίες 18 έως 20 ετών, με διακομματική συμφωνία και υπέρβαση του πολιτικού κόστους.
«Και βούτυρο και κανόνια» με ελληνική αμυντική παραγωγή
Απαντώντας στις ενστάσεις για τις αμυντικές δαπάνες, χαρακτήρισε ψευδοδίλημμα την αντιπαράθεση μεταξύ κοινωνικών παροχών και εξοπλισμών.
Έφερε ως παραδείγματα ευρωπαϊκά κράτη που συνδυάζουν ισχυρή αμυντική βιομηχανία και υψηλές κοινωνικές παροχές, υποστηρίζοντας ότι η επένδυση στην τεχνολογία μπορεί να στηρίζει τόσο την άμυνα όσο και την οικονομία.
«Μπορεί να έχεις και βούτυρο και κανόνια. Αρκεί τα κανόνια να σου φέρνουν και έσοδα», ανέφερε, προτάσσοντας την ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής και τεχνολογιών με στρατιωτικές και πολιτικές εφαρμογές.
Για το καλώδιο: Ο τουρκικός «συντονισμός» κρύβει διεκδίκηση συνδιαχείρισης
Στο θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, ο κ. Μαρτζούκος ζήτησε να προχωρήσει η πόντιση του καλωδίου και επέκρινε την καθυστέρηση ενός έργου με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Κατά την τοποθέτησή του, η τουρκική απαίτηση για «συντονισμό» αποσκοπεί στην αποδοχή ενός ρόλου της Άγκυρας στην περιοχή. Προειδοποίησε ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως επιχείρημα για συγκυριαρχία ή συνδιαχείριση.
Υποστήριξε ότι η NAVTEX παρέχει την απαιτούμενη ενημέρωση και αντιμετώπισε με επιφύλαξη πρόσθετες διαδικασίες που θα μπορούσαν να ενσωματώνουν τουρκικές αξιώσεις.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: η υλοποίηση του έργου συνδέεται με την έμπρακτη υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων και με την αξιοπιστία της αποτροπής.