Επιμέλεια: Μπάμπης Πετράκης
Πηγή: Le Journal du Dimanche
Επιμένετε εδώ και δεκαετίες ότι το ιρανικό καθεστώς είναι αμεταρρύθμιστο. Γιατί θεωρείτε ότι σήμερα είναι απαραίτητη η αλλαγή καθεστώτος;
John Bolton: Οι απειλές που αντιπροσωπεύει το Ιράν είναι πολλαπλές και πολύ γνωστές: οι προσπάθειές του να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και η υποστήριξή του στην τρομοκρατία, την οποία χρηματοδοτεί και οργανώνει. Σε αυτά προστίθεται πλέον ένα τρίτο στοιχείο, εν μέρει λόγω του τρόπου με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ διεξάγει τις τρέχουσες επιχειρήσεις: το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, το οποίο θέτει σε κίνδυνο ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Αυτό δείχνει πόσο πολύ καιρό παραμελήσαμε τη στρατηγική γεωγραφία του Κόλπου, κάτι που πλέον δεν μπορούμε να ανεχτούμε. Και αποδεικνύει, ακόμα περισσότερο από πριν, ότι αυτό το καθεστώς αποτελεί απειλή σε περιφερειακή και παγκόσμια κλίμακα. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι απαράδεκτο να συνεχίσουμε να ζούμε μαζί του.
Ποια θα μπορούσε να είναι, κατά τη γνώμη σας, η ρεαλιστική κατάληξη αυτού του πολέμου; Πώς θα ήταν το Ιράν μετά από 47 χρόνια ισλαμικής δικτατορίας ;
Πιστεύω ότι ο Τραμπ αναζητά πάνω απ’ όλα μια έξοδο κινδύνου. Δεν είναι η σωστή λύση, αλλά τον γνωρίζω καλά: οι γενικές στρατηγικές εκτιμήσεις δεν είναι η κύρια έγνοια του. Αυτό που τον απασχολεί είναι η τιμή της βενζίνης στο πρατήριο, ο αντίκτυπός της στο πολιτικό του μέλλον και στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Έχω την εντύπωση ότι ο Τραμπ θέλει πάνω απ’ όλα να μπορεί να ανακηρύξει τον εαυτό του νικητή και να βγει από αυτή την κατάσταση. Αλλά πρέπει να κοιτάξουμε τις στρατηγικές συνέπειες. Αν αφήσουμε αυτό το καθεστώς να διατηρήσει όλες τις απειλές που αντιπροσώπευε προηγουμένως, παρά τις τρέχουσες αναταραχές, τότε αυτό θα ενισχύσει την επιρροή της Ρωσίας και της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν έχει ήδη διαδραματίσει ρόλο πρωτοπόρου σε αυτόν τον άξονα Κίνας-Ρωσίας που διαμορφώνεται και που θα γίνει ακόμα πιο σημαντικός σε αυτό το διευρυνόμενο σύνολο.
Ποια μαθήματα πρέπει να αντλήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τον πόλεμο του Ιράκ το 2003, για να αποφύγουν έναν πόλεμο που θα παραταθεί, με υψηλό κόστος σε ανθρώπινες ζωές και οικονομικά ;
Το πρώτο μάθημα είναι να διαχωρίσουμε τον ίδιο τον πόλεμο από αυτό που ακολούθησε μετά τη σύγκρουση. Το λέω ξεκάθαρα: αυτός ο πόλεμος δεν ήταν αποτυχία. Η αποτυχία ήταν το nation building, το οποίο θα έπρεπε να είχαμε αμέσως αναθέσει στον ίδιο τον ιρακινό λαό. Έπρεπε να τους πούμε: «Πάρτε τον έλεγχο της χώρας. Εμείς θα διατηρήσουμε στρατιωτική παρουσία για να αντιμετωπίσουμε τις εξωτερικές απειλές, ιδίως από τη Συρία και το Ιράν, αλλά η διακυβέρνηση είναι δική σας υπόθεση».
Αντίθετα, δημιουργήσαμε μια Συμμαχική Προσωρινή Αρχή, που παρέτεινε την εμπλοκή μας. Αν είχαμε κάνει διαφορετικά, η ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική. Στο Ιράν, η αλλαγή καθεστώτος θα πρέπει να βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στους ίδιους τους Ιρανούς αντιπολιτευόμενους. Και πρέπει να το πούμε καθαρά: αυτός είναι και πόλεμος της Ευρώπης. Ο Τραμπ προφανώς διέπραξε σοβαρό λάθος που δεν συμβουλεύτηκε ούτε το ΝΑΤΟ, ούτε τις αραβικές χώρες του Κόλπου, ούτε τους συμμάχους στον Ειρηνικό. Κανέναν! Ούτε προετοίμασε τον αμερικανικό λαό ή το Κογκρέσο.
Στη Γαλλία, πολλοί φοβούνται έναν εγκλωβισμό. Και η Ευρώπη έχει επιλέξει να μην εμπλακεί. Είναι λάθος αυτό;
Η Ευρώπη έχει ήδη δεχθεί επιθέσεις που συνδέονται με το Ιράν ή που στόχευαν Ιρανούς αντιπολιτευόμενους. Έχετε υποστεί τέτοιες στη Γαλλία, όπως εμείς στις ΗΠΑ και επίσης στον Καναδά. Η τρομοκρατική απειλή είναι λοιπόν πολύ πραγματική. Επιπλέον, η Ευρώπη είναι γεωγραφικά πολύ πιο κοντά στο Ιράν από ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ιρανοί βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς μπορούν να πλήξουν όχι μόνο την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, αλλά ολόκληρη την ήπειρό σας. Το να λέμε ότι «δεν είναι ευρωπαϊκός πόλεμος» είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα τεράστιο στρατηγικό λάθος.
Τι θα έπρεπε να είχαμε κάνει για να σταθούμε στο πλευρό σας και στο πλευρό του Ισραήλ; Να στείλουμε το Ναυτικό μας ;
Η Γαλλία αντέδρασε, όπως και η Ευρώπη συνολικά, με μια κάποια συλλογική σκληρότητα απέναντι στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Ξέρω ότι ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν εκτιμά ιδιαίτερα τις δηλώσεις του. Προστίθεται έτσι σε μια μακρά λίστα ηγετών που τις αποδοκιμάζουν. Αλλά δεν πρέπει να αφήσουμε τις παιδαριώδεις ενέργειες του Τραμπ να καθορίσουν τη στρατηγική απάντηση της Ευρώπης. Πρέπει να λάβουμε υπόψη τα ουσιαστικά συμφέροντα. Πρέπει να σταματήσετε να αντιδράτε μόνο στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ακόμα κι αν αυτές μπορεί να είναι αποπροσανατολιστικές ή προκλητικές. Πρέπει να κοιτάξετε τα μακροπρόθεσμα στρατηγικά συμφέροντα. Μετά από 47 χρόνια στην εξουσία, δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι αυτό το καθεστώς θα αλλάξει συμπεριφορά. Αν δεν αλλάξει, πρέπει να βγάλουμε τα συμπεράσματά μας. Το να συνεχίζουμε να ελπίζουμε σε μια εσωτερική εξέλιξη χωρίς εξωτερική πίεση οδηγεί σε αδιέξοδο.
Τι πιστεύετε για τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να αποσυρθεί από το ΝΑΤΟ σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή για τη Δύση ;
Θα ήταν καταστροφικό λάθος για τις Ηνωμένες Πολιτείες! Αλλά καταλαβαίνω εν μέρει και την αμερικανική αντίδραση απέναντι στη στάση της Ευρώπης. Όταν οι Ευρωπαίοι λένε ότι μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους και ότι δεν θέλουν να εμπλακούν, δίνουν επιχειρήματα στον Τραμπ για να αποδεσμευτεί. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, θα μπορούσε πολύ εύκολα να πει: «Πολύ καλά, βγάλτε τα πέρα μόνοι σας!» Και αυτό θα μπορούσε να φτάσει μέχρι του σημείου να αμφισβητηθεί η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα. Ακόμα κι αν σήμερα λέει ότι θέλει να τη διατηρήσει, η λογική του μπορεί να τον οδηγήσει να αλλάξει θέση. Είναι ένας επικίνδυνος δρόμος.
Σε αυτό το σημείο, η Γαλλία θα σας απαντούσε ότι διαθέτει ήδη το δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο! Υπό αυτές τις συνθήκες, θα έπρεπε η Ευρώπη να αναλάβει πιο άμεσα την άμυνά της ;
Ναι, έχετε μερικές εκατοντάδες κεφαλές. Αλλά το ζήτημα δεν περιορίζεται στον αριθμό των πυρηνικών βομβών ή στη σχέση με την Ουάσιγκτον. Σε έναν κόσμο όπου η κύρια απειλή για τη Δύση τον 21ο αιώνα είναι η συντονισμένη δράση της Ρωσίας και της Κίνας – αυτό που ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποκαλεί «εταιρική σχέση χωρίς όρια» – και όπου χώρες όπως η Λευκορωσία, η Κούβα, η Βενεζουέλα, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα διαδραματίζουν ρόλο πρωτοπόρου σε αυτόν τον άξονα, η Ευρώπη δεν μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό της να κοιτάζει αλλού. Αν θέλετε μια πιο ισχυρή Ρωσία και Κίνα στη Μέση Ανατολή, τότε συνεχίστε να κάνετε σαν να μην σας αφορά αυτός ο πόλεμος.
Μπορεί η αμερικανική στρατηγική να οδηγήσει σε αποφασιστικό αποτέλεσμα τις επόμενες εβδομάδες, όπως αφήνει να εννοηθεί ο Τραμπ ;
Είναι πολύ δύσκολο να ερμηνεύσει κανείς τι σκέφτεται πραγματικά ο Πρόεδρος. Κάθε μέρα φέρνει μια νέα κατεύθυνση. Ανησυχώ ότι απλώς αναζητά να κηρύξει νίκη, ακόμα κι αν τα θεμελιώδη προβλήματα δεν έχουν λυθεί. Ο κίνδυνος είναι τότε να αφήσουμε την ιρανική αντιπολίτευση απομονωμένη. Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να συντριβεί από το καθεστώς, όπως έχει συμβεί αλλού.
Οι τρέχουσες επιδρομές αποδυναμώνουν το καθεστώς, καταστρέφουν ορισμένες ικανότητες των Φρουρών της Επανάστασης και δημιουργούν εσωτερικές διαιρέσεις. Υπάρχει μια πραγματική ευκαιρία, ιδίως με αποστάτες μέσα στο καθεστώς. Αλλά χωρίς σαφή στρατηγική και χωρίς υποστήριξη στην αντιπολίτευση, αυτή η ευκαιρία μπορεί να χαθεί.