Σε μια ιδιαίτερα πυκνή και πολυεπίπεδη παρέμβαση στην εκπομπή Review της τηλεόρασης της Ναυτεμπορικής, ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας επιχείρησε να δώσει μια διαφορετική ερμηνεία στη σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ, εστιάζοντας όχι μόνο στη στρατιωτική και γεωπολιτική διάστασή της, αλλά και στα βαθύτερα πολιτισμικά, ψυχολογικά και οντολογικά στοιχεία που, κατά την άποψή του, καθορίζουν τη συμπεριφορά των κρατών.
Απαντώντας στο ερώτημα αν η σύγκρουση έχει πράγματι υπαρξιακά χαρακτηριστικά για τις δύο πλευρές, ο κ. Γρίβας τόνισε ότι η διεθνής συγκυρία έχει εισέλθει σε ένα «πολύ σκοτεινό σημείο» της παγκόσμιας ιστορίας και προειδοποίησε ότι η χρήση ολοένα και μεγαλύτερης ισχύος σε ένα τόσο σύνθετο γεωσύστημα όπως η Μέση Ανατολή μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Όπως υπογράμμισε, η αντίληψη ότι οι εξελίξεις ακολουθούν πάντα ένα πλήρως σχεδιασμένο, ορθολογικό και προβλέψιμο σενάριο είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, λανθασμένη.
Ειδικά για το κυρίαρχο αφήγημα ότι το Ιράν αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ, ο καθηγητής εξέφρασε έντονο σκεπτικισμό. Αναγνώρισε ότι η Τεχεράνη έχει ακραία επιθετική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ, όμως υποστήριξε ότι, αντικειμενικά, το Ιράν δεν μπορούσε να απειλήσει την ύπαρξή του με συμβατικά μέσα ή μέσω των περιφερειακών του συμμάχων. Το μόνο πεδίο όπου, κατά τον ίδιο, υπάρχει πραγματικό στρατηγικό διακύβευμα για το Ισραήλ είναι η πιθανή πυρηνικοποίηση του Ιράν.
Από εκεί και πέρα, ο Κωνσταντίνος Γρίβας μετέφερε τη συζήτηση από την κλασική γεωπολιτική ανάλυση σε ένα βαθύτερο επίπεδο, λέγοντας ότι οι ερμηνείες για τη συμπεριφορά των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ δεν μπορούν να εξαντληθούν στα άμεσα γεωπολιτικά συμφέροντα. Αντίθετα, όπως ανέφερε, πρέπει να αναζητηθούν και στα «έγκατα της συλλογικής ψυχής», δηλαδή στα πολιτισμικά και ιδεολογικά θεμέλια του δυτικού κόσμου.
Σε αυτό το πλαίσιο επικαλέστηκε τη συστημική γεωπολιτική ανάλυση, την οποία χαρακτήρισε ισχυρό μεθοδολογικό εργαλείο, επισημαίνοντας ότι ο πολιτισμός και η πληροφορία αποτελούν τον σημαντικότερο πυλώνα που επηρεάζει τη γεωπολιτική συμπεριφορά. Κατά τον ίδιο, ο δυτικός πολιτισμός είναι χριστιανογενής, όχι κατ’ ανάγκη χριστιανικός με τη στενή θρησκευτική έννοια, και κουβαλά βαθιά μέσα του στοιχεία εσχατολογικά, μανιχαϊστικά και χιλιαστικά. Αυτό, όπως είπε, οδηγεί σε μια αντίληψη του κόσμου ως πεδίου απόλυτης σύγκρουσης ανάμεσα σε καλό και κακό, όπου ο αντίπαλος μετατρέπεται σε δαιμονική οντότητα που πρέπει να εξαλειφθεί.
Στην ίδια λογική ενέταξε και αυτό που χαρακτήρισε «οντολογία της ισχύος», δηλαδή την πίστη ότι η βούληση και η ισχύς μπορούν να επιβληθούν πάνω στην ύλη, στην ιστορία και στην πραγματικότητα. Κατά τον κ. Γρίβα, η συγκεκριμένη αντίληψη οδηγεί σε μια επικίνδυνη αυτονόμηση της ισχύος ως ιεροποιημένου εργαλείου, άρα και σε στρατηγικές συμπεριφορές που δεν υπακούουν απαραίτητα σε ορθολογικούς υπολογισμούς κόστους–οφέλους.
Απαντώντας στο ερώτημα αν τα κράτη δρουν με ορθολογισμό, ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός: όπως ο άνθρωπος δεν λειτουργεί αποκλειστικά λογικά, έτσι και τα κράτη και οι συλλογικοί δρώντες δεν παίρνουν αποφάσεις μόνο με βάση ψυχρούς υπολογισμούς. Αντίθετα, κατά την άποψή του, ασυνείδητα πολιτισμικά, ψυχολογικά και ιδεολογικά στοιχεία παίζουν τεράστιο ρόλο. Γι’ αυτό, όπως εξήγησε, είναι επικίνδυνο να θεωρούμε ότι όλα ελέγχονται απολύτως ή ότι οι μεγάλοι παίκτες λειτουργούν πάντα με πλήρη στρατηγική συνέπεια.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον πυρηνικό κίνδυνο. Αν και δήλωσε ότι θεωρεί πολύ μικρό το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων, προειδοποίησε πως εάν το Ιράν αποδειχθεί ικανό να διατηρήσει και να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά το βαλλιστικό του οπλοστάσιο, δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε η συζήτηση για πυρηνικό πλήγμα εναντίον υπόγειων εγκαταστάσεών του. Μάλιστα υπενθύμισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επεξεργαστεί στο παρελθόν σχέδια για μικρά πυρηνικά όπλα βαθιάς διείσδυσης ακριβώς για τέτοιες αποστολές.
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο κ. Γρίβας μετέφερε τη συζήτηση στο ελληνικό ζήτημα και στον ρόλο της Ελλάδας στο νέο διεθνές περιβάλλον. Υποστήριξε ότι ο κόσμος περνά σε μια νέα εποχή, στην οποία η δυτική κυριαρχία των τελευταίων πέντε αιώνων φθίνει και νέοι πολιτισμικοί παίκτες διεκδικούν ρόλο. Μέσα σε αυτή τη μετάβαση, η Ελλάδα, όπως είπε, μπορεί να λειτουργήσει ως «πολιτισμική υπερδύναμη», όχι με όρους στρατιωτικής ή οικονομικής ισχύος, αλλά ως φορέας ενός πολιτισμού που συνθέτει τον αρχαίο ελληνικό και τον χριστιανικό κόσμο.
Κατά τον καθηγητή, η Ελλάδα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε δύναμη εξισορρόπησης και «αποσβεστήρα κραδασμών» ανάμεσα στους μεγάλους πολιτισμούς, αρκεί να αποδεχθεί τον εαυτό της, την ιδιοπροσωπία της και τον δικό της ιστορικό ρόλο. Διαφορετικά, όπως προειδοποίησε, κινδυνεύει να μετατραπεί σε «γεωπολιτικό φάντασμα» και να οδηγηθεί σε ιστορική απαξίωση.
Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασης Γρίβα ήταν σαφές: η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να ερμηνευθεί μόνο με όρους πετρελαίου, γεωγραφίας και στρατιωτικών ισορροπιών. Για να κατανοήσει κανείς πραγματικά τι συμβαίνει, πρέπει να δει βαθύτερα — στον πολιτισμό, στις κοσμοαντιλήψεις, στα συλλογικά ένστικτα και στις ιδεολογικές σταθερές που διαμορφώνουν τις αποφάσεις των κρατών. Και ακριβώς γι’ αυτό, κατά την άποψή του, η εποχή που διανύουμε είναι τόσο επικίνδυνη.