Η Άγκυρα στέλνει μήνυμα «παραμονής» στα Δυτικά Βαλκάνια, απορρίπτοντας σενάρια ότι η παρουσία του τουρκικού ναυτικού στο αλβανικό Πασαλιμάνι (Pashaliman) θα επηρεαστεί από τη νέα συνεργασία Τιράνων–Ρώμης για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη του λιμανιού και του ναυπηγείου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Nordic Monitor που υπογράφει ο αυτοεξόριστος πρώην διευθυντής της αγγλόφωνης έκδοσης της εφημερίδας “Zaman”, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ σε επιστολή προς το τουρκικό κοινοβούλιο ανέφερε ότι η Αλβανία δεν έχει υποβάλει κανένα επίσημο αίτημα για τερματισμό της τουρκικής παρουσίας και ότι η Άγκυρα δεν έχει κάνει κανέναν σχεδιασμό αποχώρησης. «Οι ισχυρισμοί είναι εντελώς αβάσιμοι», υποστήριξε, απαντώντας σε σχετική φημολογία.
Το Πασαλιμάνι και ο τουρκικός ρόλος
Το Πασαλιμάνι έχει ιδιαίτερο ιστορικό βάρος: υπήρξε η μοναδική σοβιετική υποβρυχιακή βάση στη Μεσόγειο τη δεκαετία του 1950, πριν περάσει στον αλβανικό έλεγχο μετά τη ρήξη Τιράνων–Μόσχας το 1961. Σήμερα λειτουργεί ως βασική ναυτική εγκατάσταση της Αλβανίας, με την Τουρκία να έχει αναλάβει κομβικό ρόλο στην ανακατασκευή/υποστήριξή του.
Το τουρκικό ΥΠΑΜ υποστηρίζει ότι ο εκσυγχρονισμός που ξεκίνησε το 1998 συνεχίζεται, ενώ προσωπικό του Τουρκικού Ναυτικού παραμένει στη βάση με αποστολή συμβουλευτική και εκπαίδευση προς το Αλβανικό Ναυτικό, παρουσιάζοντας το Πασαλιμάνι ως «πυλώνα» της διμερούς αμυντικής συνεργασίας.
Η ιταλική “είσοδος” και η τουρκική προσπάθεια να τη «μικρύνει»
Η συζήτηση φούντωσε μετά την εμβάθυνση της αλβανο-ιταλικής συνεργασίας, κυρίως με τη συμφωνία που έφερε την ιταλική Fincantieri σε κοινό σχήμα (JV) με την κρατική αλβανική εταιρεία KAYO, με στόχο να αναβαθμιστεί το ναυπηγείο του Πασαλιμανίου σε κόμβο παραγωγής/συντήρησης πλοίων (αναφέρονται δυνατότητες έως περίπου 80 μέτρα).
Η τουρκική πλευρά επιχειρεί να «αποσυνδέσει» την ιταλική συμφωνία από τον δικό της ρόλο, υποστηρίζοντας ότι η συνεργασία Τιράνων–Ρώμης εξηγείται από γεωγραφική εγγύτητα και κοινές υποχρεώσεις στο ΝΑΤΟ, άρα είναι «ανεξάρτητη» και δεν υπονομεύει τη θέση της Άγκυρας στο Πασαλιμάνι.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα: Ιόνιο–Αδριατική και «μοχλός» στο ΝΑΤΟ
Το Nordic Monitor καταγράφει ότι η Τουρκία βλέπει την ανάπτυξη του Πασαλιμανίου εντός ΝΑΤΟ ως ευκαιρία να ενισχύσει τον ρόλο της στη Συμμαχία και να αποκτήσει γεωπολιτική μόχλευση απέναντι στην Ελλάδα, στο πλαίσιο των χρόνιων διαφορών για θαλάσσιες ζώνες/ισορροπίες.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι με βάση διμερείς συμφωνίες, η Άγκυρα διατηρεί δικαίωμα χρήσης της εγκατάστασης για επιχειρήσεις στο Ιόνιο και την Αδριατική, ενώ συνεχίζει να παρέχει στήριξη/πρωτόκολλα χρηματοδότησης και υλικοτεχνική υποστήριξη με στόχο την ευθυγράμμιση των αλβανικών ενόπλων δυνάμεων με πρότυπα ΝΑΤΟ.
Η διεύρυνση της αμυντικής σχέσης Άγκυρας–Τιράνων
Ως ένδειξη εμβάθυνσης των δεσμών, αναφέρεται η υπογραφή Military Framework Agreement στο πλαίσιο της ανώτατης συνεργασίας Τουρκίας–Αλβανίας (Φεβρουάριος 2024), που παρουσιάζεται ως “ομπρέλα” για περαιτέρω αμυντική σύμπλευση.
Το μήνυμα της Άγκυρας
Η επίσημη γραμμή, όπως αποτυπώνεται στην επιστολή Γκιουλέρ, είναι σαφής: καμία αποχώρηση δεν συζητείται και η Τουρκία θεωρεί την παρουσία της στο Πασαλιμάνι κρίσιμη. Σε όρους ισχύος, αυτό μεταφράζεται σε πρόθεση να παραμείνει ενεργός παίκτης ασφαλείας στα Δυτικά Βαλκάνια, ακόμη κι αν η Ιταλία αυξάνει την οικονομική/βιομηχανική της παρουσία στο ίδιο σημείο.