Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η συζήτηση για μια νέα στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας, Κύπρου και Ινδίας αναδεικνύει ένα ζήτημα που η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει πως δεν βλέπει εδώ και δεκαετίες: η Τουρκία κατέχει παράνομα το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενός κράτους-μέλους της ΕΕ, αλλά στις Βρυξέλλες και στο Βερολίνο συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν την Άγκυρα ως «δύσκολο εταίρο» και όχι ως δύναμη κατοχής.
Το δημοσίευμα της Berliner Zeitung που αναπαράγει η ελληνική έκδοση της Deutsche Welle καταγράφει την ολοένα μεγαλύτερη δραστηριοποίηση της Ινδίας στη νοτιοανατολική περιφέρεια της Ευρώπης, με έμφαση στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η εφημερίδα βλέπει ένα νέο στρατηγικό μοτίβο: το Νέο Δελχί οικοδομεί αμυντικές σχέσεις με χώρες που έχουν κοινό πρόβλημα ασφαλείας, δηλαδή την αυξανόμενη τουρκική επιθετικότητα.
Η Κύπρος έχει ήδη αναβαθμίσει τις σχέσεις της με την Ινδία σε πλήρη στρατηγική εταιρική σχέση, στη βάση πενταετούς αμυντικού σχεδίου, με κοινές ναυτικές δραστηριότητες και συζητήσεις για πιθανή προμήθεια υπερηχητικών πυραύλων BrahMos. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει εντείνει τη στρατιωτική συνεργασία με το Νέο Δελχί, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρώτη διμερή άσκηση του ινδικού Πολεμικού Ναυτικού με το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό στη Σαλαμίνα.
Η ουσία είναι απλή: Ελλάδα και Κύπρος αναζητούν στρατηγικά αντίβαρα απέναντι στην Τουρκία, διότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδεικνύεται συστηματικά απρόθυμη να αντιμετωπίσει την τουρκική απειλή ως ευρωπαϊκό πρόβλημα.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη υποκρισία. Όταν πρόκειται για οικονομικές σχέσεις, προσφυγικό, ενέργεια, εμπορικές συναλλαγές ή εξοπλιστικά προγράμματα, η Τουρκία αντιμετωπίζεται από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως απαραίτητος συνομιλητής. Όταν, όμως, τίθεται το ζήτημα της κατοχής στην Κύπρο, των παραβιάσεων στο Αιγαίο, της «Γαλάζιας Πατρίδας» και της συστηματικής αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, τότε αρχίζουν οι ίσες αποστάσεις.
Η Τουρκία κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος από το 1974. Διατηρεί στρατό κατοχής στην Κύπρο. Υποστηρίζει ένα ψευδοκράτος που δεν αναγνωρίζεται από κανέναν πλην της ίδιας. Απειλεί με casus belli την Ελλάδα για την άσκηση νόμιμου δικαιώματος επέκτασης χωρικών υδάτων. Προωθεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες και επιχειρεί να επιβάλει νέα τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και παρ’ όλα αυτά, «δεν έχει ανοίξει μύτη» στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντί για κυρώσεις και κόστος, η Άγκυρα βλέπει ευρωπαϊκές πόρτες να μισανοίγουν. Αντί για σαφή απομόνωση, βλέπει συζητήσεις για συμμετοχή σε ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς και για έμμεση ένταξη σε ευρωπαϊκές δομές από την πίσω πόρτα.
Αυτό είναι το εξοργιστικό σημείο: την ώρα που Ελλάδα και Κύπρος, δύο κράτη-μέλη της ΕΕ, αντιμετωπίζουν άμεση τουρκική απειλή, ορισμένοι στην Ευρώπη φαίνεται να θεωρούν ότι η λύση είναι να ενσωματωθεί περισσότερο η Τουρκία στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοδόμημα. Δηλαδή να δοθεί ρόλος ασφαλείας σε μια χώρα που αποτελεί απειλή για την ασφάλεια δύο κρατών-μελών.
Η Berliner Zeitung σημειώνει ότι η Ευρώπη εδώ και πέντε δεκαετίες προσπαθεί να διαχειριστεί την Τουρκία μέσω θεσμικής ενσωμάτωσης, πιστεύοντας ότι με υπομονή και χρήματα τα τουρκικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα θα ευθυγραμμιστούν. Το αποτέλεσμα είναι μπροστά μας: η Άγκυρα δεν έγινε πιο ευρωπαϊκή. Έγινε πιο αναθεωρητική.
Η Τουρκία αξιοποίησε τη σχέση της με τη Δύση, όχι για να εγκαταλείψει τον επεκτατισμό, αλλά για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της ισχύ. Έχτισε αμυντική βιομηχανία, εξήγαγε drones, αναβάθμισε τον ρόλο της στο ΝΑΤΟ και τώρα διεκδικεί πρόσβαση στον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό, ενώ ταυτόχρονα απειλεί ευρωπαϊκά σύνορα και ευρωπαϊκά κυριαρχικά δικαιώματα.
Μέσα σε αυτό το κενό ευρωπαϊκής στρατηγικής εμφανίζεται η Ινδία. Το Νέο Δελχί βλέπει την Τουρκία ως δύναμη που στηρίζει το Πακιστάν, επεκτείνει την επιρροή της στον μουσουλμανικό κόσμο και επιχειρεί να παίξει ρόλο από τον Καύκασο έως τη Μεσόγειο. Άρα η συνεργασία Ινδίας με Ελλάδα και Κύπρο δεν είναι τυχαία. Είναι σύγκλιση συμφερόντων απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.
Η πιθανή προμήθεια ινδικών ή ινδορωσικών συστημάτων, όπως οι BrahMos, από την Κύπρο ή την Ελλάδα, στέλνει σαφές μήνυμα: αφού η Ευρώπη δεν μπορεί ή δεν θέλει να λειτουργήσει ως αξιόπιστος εγγυητής ασφάλειας, τα κράτη που απειλούνται θα αναζητήσουν εναλλακτικές στρατηγικές συνεργασίες.
Και εδώ τίθεται το μεγάλο ερώτημα προς τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο: τι ακριβώς θέλει η Ευρώπη; Να στηρίξει τα κράτη-μέλη της που απειλούνται ή να συνεχίσει να χαϊδεύει την Τουρκία επειδή τη θεωρεί οικονομικά χρήσιμη και γεωπολιτικά βολική;
Η νέα συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ινδίας δεν είναι αντιτουρκική εμμονή. Είναι απάντηση σε μια πραγματικότητα που η Ευρώπη αποφεύγει να κατονομάσει. Η Τουρκία δεν είναι απλώς ένας δύστροπος γείτονας. Είναι χώρα που κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος, απειλεί κράτη-μέλη της ΕΕ και θέλει ταυτόχρονα ρόλο μέσα στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας.
Αυτό δεν είναι στρατηγική ισορροπία. Είναι ευρωπαϊκός παραλογισμός. Και αν η Ευρώπη συνεχίσει να κάνει πως δεν βλέπει, τότε Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν να κάνουν αυτό που επιβάλλει η γεωγραφία, η ιστορία και η εθνική ασφάλεια, να χτίσουν συμμαχίες με όσους καταλαβαίνουν ότι ο τουρκικός αναθεωρητισμός δεν αντιμετωπίζεται με ευχές, αλλά με ισχύ, αποτροπή και ξεκάθαρες στρατηγικές επιλογές.