Μια συζήτηση με έντονο γεωπολιτικό βάθος φιλοξένησε το International Institute of Strategy, με καλεσμένο τον διδάκτορα Γεωπολιτικής, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων, αναλυτή του Alpha και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, Γιώργο Φίλη.
Στη συνέντευξη με τους Ανδρέα Μουντζουρούλια και Χρήστο Κωνσταντινίδη, ο κ. Φίλης ανέλυσε τη σημασία της πρόσφατης ομιλίας του Ισραηλινού αναλυτή Σάι Γκαλ στην Αθήνα, τη στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας–Ισραήλ, την Τουρκία ως κοινή απειλή, την κρίση με το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, τον ρόλο της Κύπρου, τη Γαλλία, την Ινδία και την ανάγκη η Ελλάδα να πάψει να σκέφτεται με λογική «ψωροκώσταινας».
Ο κ. Φίλης χαρακτήρισε την εκδήλωση του IIS με το ΕΛΙΣΜΕ υψηλού επιπέδου, σημειώνοντας ότι η παρέμβαση του Σάι Γκαλ έθεσε τον Ελληνισμό στο κέντρο των εξελίξεων. Όπως είπε, ο Ισραηλινός αναλυτής ανέδειξε την Ελλάδα και την Κύπρο ως κρίσιμους κρίκους ενός ευρύτερου στρατηγικού τόξου που ξεκινά από την Ινδία, περνά από τον Περσικό Κόλπο, την Ερυθρά Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο και φτάνει μέχρι τη Γαλλία και τη Δυτική Μεσόγειο.
«Η Ελλάδα δεν είναι ψωροκώσταινα. Αν μας πείθουν ότι είμαστε μικροί, τότε θα λειτουργούμε ως μικροί», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η γεωπολιτική αξία της χώρας είναι τεράστια.
Η Τουρκία ως στρατηγική απειλή για το Ισραήλ
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του Γιώργου Φίλη στην αλλαγή της ισραηλινής στρατηγικής αντίληψης για την Τουρκία.
Όπως εξήγησε, το Ισραήλ δεν αντιμετωπίζει πλέον την Άγκυρα ως έναν δύσκολο αλλά διαχειρίσιμο συνομιλητή, όπως συνέβαινε τη δεκαετία του ’90. Αντιθέτως, τη βλέπει ως σοβαρή στρατηγική απειλή.
Ο κ. Φίλης σημείωσε ότι οι ίδιοι οι Ισραηλινοί αναγνωρίζουν πλέον πως έκαναν λάθος όταν ενίσχυσαν την Τουρκία στο παρελθόν με τεχνολογία, εξοπλισμούς και στρατιωτική συνεργασία. Η αντίστροφη μέτρηση, όπως είπε, άρχισε με το επεισόδιο του Mavi Marmara το 2010.
Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία είναι ακόμη μεγαλύτερη απειλή για το Ισραήλ από το Ιράν, επειδή διαθέτει προσβάσεις στη Δύση, στο ΝΑΤΟ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γιατί το Ισραήλ χρειάζεται Ελλάδα και Κύπρο
Ο Γιώργος Φίλης ήταν ξεκάθαρος: το Ισραήλ δεν χρειάζεται την Ελλάδα για τη Γάζα, τη Συρία ή το Ιράν. Αυτά τα ζητήματα, όπως είπε, τα διαχειρίζεται μόνο του ή σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ.
Εκεί που χρειάζεται την Ελλάδα και την Κύπρο είναι απέναντι στην Τουρκία.
«Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι το στρατηγικό βάθος του Ισραήλ προς τη Δύση. Είναι η γραμμή ζωής του», τόνισε, εξηγώντας ότι χωρίς τον ελληνικό και κυπριακό χώρο, το Ισραήλ θα αντιμετώπιζε τεράστιο πρόβλημα ανεφοδιασμού, πρόσβασης και σύνδεσης με τη Δύση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η γεωγραφία παραμένει αμείλικτη. Και η γεωγραφία δείχνει σήμερα πλήρη σύμπλευση συμφερόντων Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
«Η Τουρκία κατηγορεί τους άλλους για όσα κάνει η ίδια»
Αναφερόμενος στην τουρκική ρητορική περί «περικύκλωσης», ο Γιώργος Φίλης έκανε λόγο για κλασική προβολή.
Όπως είπε, η Τουρκία κατηγορεί τους άλλους ότι επιχειρούν να της κάνουν αυτό που η ίδια προσπαθεί να επιβάλει στους γείτονές της: πίεση, έλεγχο και περικύκλωση.
«Δεν γίνεται να σκάβεις τον λάκκο του άλλου και να περιμένεις ο άλλος να σου πετάει λουλούδια», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κατά την ανάλυσή του, η Άγκυρα ανησυχεί επειδή βλέπει να διαμορφώνεται ένα πλέγμα συνεργασιών Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ, Γαλλίας, Αιγύπτου και Ινδίας, το οποίο περιορίζει τις κινήσεις της και λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι στις νεοοθωμανικές της φιλοδοξίες.
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν είναι «κουμπί»
Ο κ. Φίλης αναφέρθηκε και στο ζήτημα της τουρκικής συμμετοχής στο ΝΑΤΟ, τονίζοντας ότι το Άρθρο 5 δεν μπορεί να χρησιμοποιείται κατά το δοκούν.
Όπως σημείωσε, η συμμαχική προστασία προϋποθέτει συμμαχική συμπεριφορά. Δεν μπορεί, όπως είπε, μια χώρα να παίζει διπλό παιχνίδι, να ανέχεται ή να στηρίζει δομές που συνδέονται με τρομοκρατικές οργανώσεις, να αποσταθεροποιεί την περιοχή και στη συνέχεια να ζητά προστασία επειδή είναι μέλος του ΝΑΤΟ.
«Πρώτα έχεις ευθύνη. Μετά ζητάς προστασία», ήταν το μήνυμά του.
Ιράν, Ορμούζ και παγκόσμια οικονομία
Για την κρίση με το Ιράν, ο Γιώργος Φίλης εκτίμησε ότι οι στρατιωτικές συγκεντρώσεις στην περιοχή δείχνουν πως οι πολεμικές επιχειρήσεις δεν έχουν τελειώσει.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Ισραήλ θα συνεχίσει να κινείται ακόμη και αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θελήσουν κάποια στιγμή να επιβραδύνουν. Η εμπειρία μετά την 7η Οκτωβρίου, όπως είπε, δείχνει ότι η Ουάσιγκτον τελικά ακολουθεί τα βασικά ζητούμενα του Ισραήλ, έστω και με καθυστέρηση.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι ένα κλείσιμο ή μια σοβαρή κρίση στο συγκεκριμένο σημείο δεν θα επηρεάσει μόνο το πετρέλαιο.
Θα επηρεάσει αεροπορικά καύσιμα, λιπάσματα, τρόφιμα, εφοδιαστικές αλυσίδες και συνολικά την παγκόσμια οικονομία.
Η μεγάλη εικόνα: ΗΠΑ, Κίνα και ενεργειακά περάσματα
Ο Γιώργος Φίλης συνέδεσε την κρίση στη Μέση Ανατολή και με τη μεγάλη αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας.
Όπως υποστήριξε, η αμερικανική στρατηγική έχει σαφή στόχο: να αυξήσει το κόστος παραγωγής της Κίνας και να επιβραδύνει την άνοδό της.
Τα κρίσιμα σημεία πνιγμού, σύμφωνα με την ανάλυσή του, δεν περιορίζονται στα Στενά του Ορμούζ. Περιλαμβάνουν τη Γροιλανδία, τον Αρκτικό Κύκλο, τις θαλάσσιες οδούς και τις ενεργειακές ροές. Αν η ενέργεια γίνει ακριβότερη για την Κίνα, τότε η παραγωγή της γίνεται λιγότερο ανταγωνιστική.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ρωσία ωφελείται από την κατατριβή της Δύσης, ενώ η σχέση Μόσχας–Πεκίνου αποκτά νέα ισορροπία. Με τον πόλεμο στην Ουκρανία η Κίνα ήταν σημαντική για τη Ρωσία, ενώ με τη νέα κρίση η Ρωσία γίνεται ακόμη πιο σημαντική για την Κίνα.
Η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική αυτοπεποίθηση
Στο κρίσιμο ερώτημα για τη στάση της Ελλάδας, ο Γιώργος Φίλης απάντησε ότι η χώρα πρέπει να πάψει να λειτουργεί φοβικά και να αποκτήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη συνεργασία με τη Γαλλία, λέγοντας ότι η Αθήνα πρέπει να συζητήσει σοβαρά για υποβρύχια Barracuda, επιπλέον εξοπλιστικά πακέτα, μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες και συνολικά για είσοδο της Ελλάδας στην πυρηνική τεχνολογία.
Όπως είπε, η συζήτηση αυτή δεν αφορά κατ’ ανάγκη την άμεση απόκτηση πυρηνικού όπλου, αλλά την τεχνολογία, τη γνώση, τις υποδομές και τη στρατηγική κουλτούρα.
«Δεν μπορούμε να είμαστε έξω από αυτή τη συζήτηση όταν η Τουρκία θέλει ξεκάθαρα να γίνει πυρηνική δύναμη», σημείωσε.
«Πρέπει να μας παίρνουν σοβαρά»
Ο κ. Φίλης υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει πραγματική αποτροπή. Όχι αποτροπή στα λόγια, αλλά αποτροπή με όπλα, τεχνολογία, ενέργεια, υποδομές και πολιτική βούληση.
Όπως είπε, η Τουρκία ήδη φοβάται όταν βλέπει ελληνικές φρεγάτες, F-16 στην Κύπρο, συμφωνίες Ελλάδας–Ισραήλ και Ελλάδας–Γαλλίας. Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί αν η Ελλάδα προχωρήσει σε ακόμη πιο σοβαρές κινήσεις.
Αν η Γαλλία δεν προχωρήσει, πρόσθεσε, η Ελλάδα πρέπει να εξετάσει στρατηγικές επιλογές με το Ισραήλ ή την Ινδία. Το ζητούμενο είναι να ανοίξει σοβαρός διάλογος με χώρες που έχουν συμφέροντα στην περιοχή και δυνατότητες να ενισχύσουν την ελληνική αποτροπή.
Το τέλος της παθητικής αναμονής
Η συνέντευξη του Γιώργου Φίλη στο International Institute of Strategy ανέδειξε ένα βασικό συμπέρασμα: η Ελλάδα δεν έχει πλέον την πολυτέλεια της παθητικής αναμονής.
Η Τουρκία κινείται επιθετικά. Το Ισραήλ βλέπει την Άγκυρα ως στρατηγική απειλή. Η Κύπρος μετατρέπεται σε κόμβο ασφαλείας. Το Ιράν και ο Περσικός Κόλπος επηρεάζουν ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας περνά μέσα από τα ενεργειακά και θαλάσσια περάσματα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να εγκαταλείψει τη λογική του φόβου και της μικρής χώρας. Να αξιοποιήσει τη γεωγραφία της, τις συμμαχίες της, την αμυντική της ισχύ και τον ρόλο της.
Όχι με συνθήματα. Με σοβαρή αποτροπή.