Τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, τις τουρκικές απειλές, τις υβριδικές μορφές πολέμου, την ανάγκη εθνικής ισχύος και τον ρόλο της θρησκευτικής διπλωματίας ανέλυσε η εκπομπή «Ανιχνεύσεις», με τον δημοσιογράφο Παντελή Σαββίδη.
Καλεσμένος της εκπομπής ήταν ο διοικητής του Αγίου Όρους, πρώην αρχηγός ΓΕΕΘΑ και πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας, Αλκιβιάδης Στεφανής. Στο πάνελ συμμετείχαν ο αντιστράτηγος ε.α. Ηλίας Λεοντάρης, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς και ο εθνολόγος–οικονομολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης.
Ο βασικός άξονας της συζήτησης ήταν ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει τις απειλές με παλιές αντιλήψεις. Ο Αλκιβιάδης Στεφανής υπογράμμισε ότι οι αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον είναι τεράστιες και ότι «ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμασταν μέχρι τώρα πρέπει να αλλάξει δραματικά». Όπως εξήγησε, εάν η χώρα επιχειρήσει να αντιμετωπίσει το νέο περιβάλλον με εργαλεία του παρελθόντος, θα έχει αποτύχει πριν ακόμη ξεκινήσει.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα έφερε το μεταναστευτικό. Περιέγραψε πώς η Τουρκία εργαλειοποίησε τις μεταναστευτικές ροές και πώς η Ελλάδα αρχικά δυσκολεύτηκε επειδή προσπαθούσε να ερμηνεύσει τα γεγονότα με παλιούς μηχανισμούς. Όταν, όπως είπε, έγινε αντιληπτή η υβριδική διάσταση του προβλήματος, τότε μπόρεσε να υπάρξει αποτελεσματική αντίδραση.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε περιστατικό στη Λέσβο, όταν επτά λέμβοι με εκατοντάδες μετανάστες αποβιβάστηκαν σε σχηματισμό που, όπως είπε, παρέπεμπε σε εγχειρίδιο αποβατικών επιχειρήσεων. Την ίδια ώρα σημειώθηκαν κινητοποιήσεις μεταναστών στο κέντρο της Αθήνας και στη Μαλακάσα. Τα τρία γεγονότα αρχικά αξιολογήθηκαν ξεχωριστά, όμως στη συνέχεια φάνηκε ότι συνδέονταν μεταξύ τους. Αυτό, κατά τον κ. Στεφανή, δείχνει το πώς αλλάζει η φύση των απειλών.
Στην εκπομπή τονίστηκε ότι ο πόλεμος έχει περάσει σε νέα φάση, όπου δεν αρκούν μόνο τα στρατιωτικά μέσα. Η «πέμπτη γενιά πολέμου», όπως ειπώθηκε, αξιοποιεί όλους τους πυλώνες ισχύος ενός κράτους: άμυνα, οικονομία, διπλωματία, κοινωνία, πληροφορίες, τεχνολογία, ακόμη και θρησκεία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Στεφανής στάθηκε στον ρόλο της Ορθοδοξίας και του Αγίου Όρους ως εργαλείου ήπιας ισχύος. Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα τεράστιο πλεονέκτημα μέσω της θρησκευτικής διπλωματίας, το οποίο για χρόνια δεν αξιοποιήθηκε επαρκώς. Στο Άγιο Όρος, όπως είπε, ζουν περίπου 2.000 μοναχοί, εκ των οποίων περίπου 500 είναι ξένοι, από δεκάδες χώρες. Παράλληλα, η Αθωνιάδα φιλοξενεί παιδιά από 15 χώρες, τα οποία επιστρέφουν στις πατρίδες τους μεταφέροντας ελληνική παιδεία, ελληνική γλώσσα και ορθόδοξη παράδοση.
Ο Παντελής Σαββίδης έθεσε το ερώτημα εάν η Ελλάδα χρησιμοποιεί όλους τους πυλώνες ισχύος που έχει στη διάθεσή της. Η απάντηση που αναδείχθηκε από τη συζήτηση ήταν πως η χώρα πρέπει να δει τη συνολική εθνική ισχύ όχι μόνο ως στρατιωτική ισχύ, αλλά ως συνδυασμό άμυνας, οικονομίας, διπλωματίας, κοινωνικής αντοχής, περιφέρειας, βιομηχανίας, υποδομών και πολιτικής βούλησης.
Στο πεδίο της άμυνας, ο Αλκιβιάδης Στεφανής υποστήριξε ότι η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν ακολούθησε την ευρωπαϊκή τάση μείωσης των αμυντικών δαπανών. Αντιθέτως, κράτησε και ενίσχυσε το αμυντικό της αποτύπωμα. Αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη αξιοποίησης των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το πρόγραμμα SAFE, επισημαίνοντας ότι τα προγράμματα που μπορούν να προκριθούν πρέπει να έχουν συνέργειες κρατών, συμμετοχή ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και εμπλοκή εγχώριων αμυντικών βιομηχανιών.
Στο σημείο αυτό τόνισε τη σημασία του άξονα Ελλάδας–Κύπρου. Δύο κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν, όπως είπε, να προωθήσουν κοινά προγράμματα, να αξιοποιήσουν τα πανεπιστήμιά τους και να δώσουν ώθηση στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η εκπομπή στάθηκε και στην τουρκική απειλή. Ο κ. Στεφανής υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν πέτυχε τους βασικούς της στόχους: δεν απομόνωσε την Ελλάδα, δεν μείωσε το αμυντικό της αποτύπωμα και δεν κατάφερε να στερήσει από την Αθήνα σημαντικές διεθνείς σχέσεις. Ως παράδειγμα ελληνικής ετοιμότητας ανέφερε την άμεση ανάπτυξη ελληνικών μέσων στην Κύπρο, όταν χρειάστηκε, με πλοία και αεροσκάφη να κινούνται σε ελάχιστο χρόνο.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και το ενδεχόμενο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επιχειρήσει να τη μετατρέψει σε προσωπική και πολιτική νίκη. Τονίστηκε ότι ο Τούρκος πρόεδρος θα επιχειρήσει να παρουσιάσει την Τουρκία ως αναντικατάστατο παίκτη της Συμμαχίας και να αναδείξει τον ρόλο του στην περιοχή.
Παράλληλα, τέθηκαν ζητήματα όπως οι S-400, τα F-35, η θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» και η πιθανή αναβάθμιση του τουρκικού ρόλου μέσα στο ΝΑΤΟ. Στη συζήτηση αναδείχθηκε ο κίνδυνος η Τουρκία να επιχειρήσει να παρουσιάσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως συμβολή στη σταθερότητα της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας, εφόσον εξασφαλίσει νέα νατοϊκά στρατηγεία ή ενισχυμένο επιχειρησιακό ρόλο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η συζήτηση για τη θητεία, το δημογραφικό και τις στρατιωτικές σχολές. Ο κ. Στεφανής σημείωσε ότι επί σειρά ετών τα κόμματα, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης, μείωναν τη θητεία, κάτι που πρέπει να επανεξεταστεί σοβαρά. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο πρόβλημα της μειωμένης επιθυμίας νέων να εισέλθουν στις Ένοπλες Δυνάμεις και στις δυσκολίες της στρατιωτικής ζωής, όπως οι συνεχείς μεταθέσεις και οι επιπτώσεις στις οικογένειες.
Για τον Έλληνα αξιωματικό, ο κ. Στεφανής ήταν ξεκάθαρος: τον χαρακτήρισε από τους καλύτερα εκπαιδευμένους, όχι μόνο στο ΝΑΤΟ αλλά και διεθνώς, υπογραμμίζοντας ότι δεν αντιμετωπίζει το έργο του ως απλή επαγγελματική απασχόληση, αλλά ως καθήκον προς την πατρίδα.
Η συζήτηση έκλεισε με το μήνυμα ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα επικίνδυνο και σύνθετο διεθνές περιβάλλον. Οι απειλές δεν είναι πλέον μονοδιάστατες. Είναι υβριδικές, τεχνολογικές, κοινωνικές, οικονομικές και γεωπολιτικές. Γι’ αυτό, όπως αναδείχθηκε στις «Ανιχνεύσεις», η χώρα χρειάζεται συνολική στρατηγική, πολιτική βούληση, ισχυρή αποτροπή, αξιοποίηση της Κύπρου ως στρατηγικού εταίρου και ενεργοποίηση όλων των μορφών ισχύος που διαθέτει.