Μια συνέντευξη με έντονες προειδοποιήσεις για το μέλλον του Κυπριακού, αλλά και μια εκτενή ιστορική αναδρομή στις εξελίξεις που οδήγησαν στην τραγωδία του 1974, παραχώρησε ο Μαρίνος Σιζόπουλος στον Νίκο Παπαδάτο και την εκπομπή «Diplomatic Front».
Ο Κύπριος πολιτικός εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στις διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη γύρω από το Κυπριακό, υποστηρίζοντας ότι Αθήνα και Λευκωσία οφείλουν να εξετάζουν κάθε κίνηση της Άγκυρας υπό το πρίσμα της μακροχρόνιας τουρκικής στρατηγικής.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE και στην επιθυμία της Τουρκίας να συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Σύμφωνα με τον Σιζόπουλο, υπάρχουν κράτη-μέλη της ΕΕ που επιθυμούν την τουρκική συμμετοχή λόγω οικονομικών, εμπορικών και γεωπολιτικών συμφερόντων.
Έθεσε μάλιστα το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει να εκπληρώσει επιλεκτικά ορισμένες από τις παλαιότερες υποχρεώσεις της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας –όπως το άνοιγμα του εναέριου χώρου ή λιμανιών– επιδιώκοντας ως αντάλλαγμα ευρωπαϊκά οφέλη.
Η προειδοποίηση για Αμμόχωστο και Τύμπου
Ακόμη σοβαρότερη ήταν η προειδοποίησή του για ένα πιθανό μελλοντικό παζάρι γύρω από την περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου.
Ο Σιζόπουλος έθεσε ως υποθετικό αλλά επικίνδυνο σενάριο η Τουρκία να εμφανιστεί διατεθειμένη να εφαρμόσει αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας για την Αμμόχωστο, ζητώντας ως αντάλλαγμα νομιμοποίηση του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου.
Κατά τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα ξεπερνούσε κατά πολύ μια τεχνική διευθέτηση.
«Αυτό σημαίνει αναγνώριση του ψευδοκράτους και κυρίως αναγνώριση κυριαρχικού δικαιώματος», υποστήριξε, προειδοποιώντας ότι μέσα από επιμέρους παραχωρήσεις μπορεί σταδιακά να δημιουργηθούν τετελεσμένα προς την κατεύθυνση της «κυριαρχικής ισότητας» που προωθεί η τουρκική πλευρά.
«Ποια υποχώρηση έκανε η Τουρκία από το 1974;»
Ο Μαρίνος Σιζόπουλος έθεσε δύο ερωτήματα τα οποία, όπως είπε, έχει διατυπώσει επανειλημμένα χωρίς να λάβει απάντηση.
Το πρώτο αφορά το ποια ουσιαστική υποχώρηση έχει πραγματοποιήσει η τουρκική πλευρά στο Κυπριακό από το 1974 μέχρι σήμερα.
Το δεύτερο αφορά την επαναλαμβανόμενη θέση περί συνέχισης των συνομιλιών «από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά».
«Πού μείναμε στο Κραν Μοντανά;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά.
Η Τουρκία και η Ευρωπαϊκή Ένωση
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πρέπει επίσης να εγκαταλειφθεί η αντίληψη ότι τελικός στόχος των σχέσεων Άγκυρας-Βρυξελλών είναι απαραίτητα η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Σιζόπουλος εκτίμησε ότι αυτό που εξυπηρετεί σημαντικές ευρωπαϊκές χώρες αλλά και την ίδια την Τουρκία είναι μια αναβαθμισμένη οικονομική, εμπορική και τελωνειακή σχέση.
Η Τουρκία αποκτά πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά και στα ευρωπαϊκά οικονομικά εργαλεία, ενώ ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αξιοποιούν τόσο την τεράστια τουρκική αγορά όσο και τις δυνατότητες παραγωγής με χαμηλότερο κόστος.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, υποστήριξε, Ελλάδα και Κύπρος χρειάζονται κοινή στρατηγική και όχι αποσπασματικές κινήσεις.
«Αλεξανδρεττοποίηση της Κύπρου, Κυπροποίηση της Θράκης, διχοτόμηση του Αιγαίου»
Επικαλούμενος τον Βάσο Λυσσαρίδη, ο Σιζόπουλος περιέγραψε με δραματικούς όρους αυτό που θεωρεί διαχρονικό στρατηγικό σχεδιασμό της Άγκυρας:
«Αλεξανδρεττοποίηση της Κύπρου, Κυπροποίηση της Θράκης, διχοτόμηση του Αιγαίου».
Συνέδεσε μάλιστα το τελευταίο σκέλος με τη σημερινή θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Παράλληλα επικαλέστηκε την παλαιότερη θέση του Ανδρέα Παπανδρέου ότι η Κύπρος δεν αποτελεί απλώς ένα προκεχωρημένο φυλάκιο αλλά το «τελευταίο φυλάκιο του Ελληνισμού».
Το συμπέρασμα του Σιζόπουλου ήταν κατηγορηματικό: Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να μελετήσουν σε βάθος τη διαχρονική τουρκική στρατηγική και πάνω σε αυτή τη γνώση να οικοδομήσουν αποτρεπτική πολιτική.
Από το 1955 άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι
Το δεύτερο μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στις ιστορικές ρίζες του Κυπριακού.
Ο Σιζόπουλος υποστήριξε ότι είναι λανθασμένο να αντιμετωπίζεται το 1974 ως αφετηρία της τραγωδίας. Κατά την ανάλυσή του, ο τουρκικός στρατηγικός σχεδιασμός είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα, καθώς η Άγκυρα αντιλήφθηκε τη σημασία της Κύπρου για τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου, των ενεργειακών διαδρομών και των θαλάσσιων επικοινωνιών.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην Τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου του 1955, καθώς θεωρεί ότι μέσα από εκείνη τη διαδικασία η Τουρκία επανήλθε επισήμως ως ενδιαφερόμενο μέρος στο Κυπριακό.
Ακολούθησε, όπως περιέγραψε, το τουρκικό «σχέδιο επανάκτησης της Κύπρου» και η δράση οργανώσεων όπως η Volkan και στη συνέχεια η TMT.
«Το 1963 δεν ήταν διακοινοτικές ταραχές»
Ο Σιζόπουλος απέρριψε επίσης την περιγραφή των γεγονότων του Δεκεμβρίου του 1963 ως απλών «διακοινοτικών ταραχών».
Κατά τη δική του ιστορική ανάγνωση, επρόκειτο για οργανωμένη προσπάθεια αποδόμησης και κατάλυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, στην οποία το κυπριακό κράτος αντέδρασε μέσω των νόμιμων δυνάμεών του.
Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο Ψήφισμα 186 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ το 1964 και στη διεθνή κατοχύρωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η γεωπολιτική των Βρετανών και των Αμερικανών
Μεγάλο μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στον ρόλο της Μεγάλης Βρετανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Σιζόπουλος συνέδεσε τις εξελίξεις μετά την κρίση του Σουέζ με την προσπάθεια διατήρησης της Κύπρου εντός του δυτικού γεωστρατηγικού συστήματος και υποστήριξε ότι βασικός στόχος ήταν να μην προκληθεί ελληνοτουρκικός πόλεμος που θα διέλυε τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Σε αυτό το πλαίσιο ενέταξε και τις αμερικανικές πρωτοβουλίες του 1964 και τα σχέδια Άτσεσον.
Μακάριος και «Κούβα της Μεσογείου»
Ο Σιζόπουλος έκανε εκτενή αναφορά και στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, παρουσιάζοντας την πολιτική του ως προσπάθεια διατήρησης μιας ανεξάρτητης Κυπριακής Δημοκρατίας όσο δεν ήταν δυνατή η Ένωση με την Ελλάδα χωρίς εδαφικά ή άλλα ανταλλάγματα προς την Τουρκία.
Υποστήριξε ότι ακολούθησε συστηματική προσπάθεια υπονόμευσής του από διαφορετικά κέντρα, ενώ εξήγησε και τους λόγους για τους οποίους η Λευκωσία στράφηκε τότε προς τη Σοβιετική Ένωση και χώρες όπως η Αίγυπτος και η Συρία για στρατιωτική βοήθεια.
Τα σχέδια πραξικοπήματος και η ελληνική Μεραρχία
Από τα πλέον βαριά σημεία της συνέντευξης ήταν οι αναφορές του Σιζόπουλου σε διαδοχικά σχέδια ανατροπής του Μακαρίου.
Έκανε αναφορά σε σχεδιασμό πραξικοπήματος ήδη από το 1965, στα γεγονότα που ακολούθησαν τη δικτατορία του 1967, στη συνάντηση του Έβρου, στην κρίση της Κοφίνου και τελικά στην αποχώρηση της ελληνικής Μεραρχίας από την Κύπρο.
Ο Σιζόπουλος θεωρεί την αποχώρηση της Μεραρχίας καθοριστικό στρατηγικό γεγονός, καθώς άλλαξε δραματικά τους στρατιωτικούς συσχετισμούς στο νησί.
Ζήτησε μάλιστα να δοθεί στην Κύπρο το αρχείο της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Άμυνας Κύπρου, υποστηρίζοντας ότι ενδεχομένως περιέχει κρίσιμα στοιχεία για τις εξελίξεις εκείνης της περιόδου.
Η προειδοποίηση πριν από τον Αττίλα
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί ο ισχυρισμός του ότι ήδη από τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1973 η κυπριακή πλευρά είχε ενημερωθεί από Βρετανό στρατιωτικό ακόλουθο για τουρκικό επιχειρησιακό σχεδιασμό κατάληψης περίπου του 38% του κυπριακού εδάφους.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι πληροφορίες περιέγραφαν ακόμη και τον τρόπο διεξαγωγής μιας τουρκικής στρατιωτικής επιχείρησης, με σημαντικό ρόλο στις αεροκίνητες δυνάμεις.
Ο Σιζόπουλος υποστήριξε ότι οι πληροφορίες διαβιβάστηκαν στην Αθήνα, αλλά αντιμετωπίστηκαν ως αναξιόπιστες.
Έναν χρόνο αργότερα ήρθε ο Αττίλας.
«Μελετήστε το παρελθόν, διαγνώστε το παρόν, προλάβετε το μέλλον»
Η κεντρική θέση που διαπέρασε ολόκληρη τη συνέντευξη ήταν ότι το Κυπριακό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκομμένο από την ιστορική του διαδρομή.
Ο Μαρίνος Σιζόπουλος κάλεσε Ελλάδα και Κύπρο να εγκαταλείψουν, όπως είπε, τις ψευδαισθήσεις και να αποκτήσουν επιτέλους ενιαία εθνική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία.
Παραφράζοντας την ιπποκρατική αρχή, συμπύκνωσε το μήνυμά του σε μία φράση:
«Μελέτησε το παρελθόν, διάγνωσε το παρόν, πρόλαβε το μέλλον».
Για τον ίδιο, αυτή είναι και η προϋπόθεση ώστε ο Ελληνισμός να κατανοήσει τις πραγματικές προθέσεις της Άγκυρας και να διαμορφώσει αποτελεσματική αποτρεπτική στρατηγική.