Σαφή προειδοποίηση για τους κινδύνους που κρύβει η διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ιδιαίτερα ενόψει της πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, απηύθυνε ο πρέσβης επί τιμή Δημήτρης Καραϊτίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».
Ο έμπειρος διπλωμάτης ανέλυσε τα μηνύματα της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, τις πιθανές αντιδράσεις της Άγκυρας, τη σημασία της έκδοσης NAVTEX, καθώς και το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει στην άσκηση των δικαιωμάτων της χωρίς να επιτρέψει στην Τουρκία να δημιουργήσει την εντύπωση ότι απαιτείται η άδειά της.
Το μήνυμα Ρούμπιο που δυσκολεύει την Άγκυρα
Αναφερόμενος στις δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο, ο Δημήτρης Καραϊτίδης εκτίμησε ότι η αμερικανική πλευρά έστειλε ένα αποτρεπτικό μήνυμα προς την Τουρκία.
Όπως επισήμανε, οι τοποθετήσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, ιδιαίτερα στη συνέντευξή του στον Αλέξη Παπαχελά, δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να παραμείνει αδιάφορη μπροστά στο ενδεχόμενο μιας σοβαρής ελληνοτουρκικής κρίσης.
«Η δήλωση θα σας έλεγα ότι είναι αποθαρρυντική για την τουρκική πλευρά», τόνισε ο πρέσβης, υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα αντιλαμβάνεται πως μια απόπειρα παρεμπόδισης του έργου δεν θα ήταν απλή υπόθεση.
Ωστόσο, απέφυγε να εμφανιστεί καθησυχαστικός.
Η Τουρκία, σύμφωνα με την εκτίμησή του, ενδέχεται να επιδείξει αυτοσυγκράτηση, αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί μια προσπάθεια παρεμπόδισης της πόντισης του καλωδίου.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι, εφόσον εκδηλωνόταν μια σοβαρή κρίση, οι Ηνωμένες Πολιτείες πιθανότατα θα παρενέβαιναν, χωρίς όμως να είναι δυνατόν να προβλεφθούν ο χρόνος και ο τρόπος μιας τέτοιας παρέμβασης.
Η μεγάλη παγίδα: Να θεωρηθεί η επικοινωνία με την Τουρκία αίτημα άδειας
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Δημήτρης Καραϊτίδης στις ενδεχόμενες διπλωματικές επαφές Αθήνας και Άγκυρας μετά την έκδοση NAVTEX για τις εργασίες ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ο πρέσβης δεν τάχθηκε κατά της επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών. Αντιθέτως, αναγνώρισε την ανάγκη ύπαρξης διαύλων συνεννόησης, ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης.
Έθεσε, όμως, έναν κρίσιμο όρο: καμία επικοινωνία δεν πρέπει να μπορεί να ερμηνευτεί ή να παρουσιαστεί ως άτυπο αίτημα αδειοδότησης από την Τουρκία.
Προειδοποίησε ότι ακόμη και η επιλογή της διπλωματικής φρασεολογίας έχει μεγάλη σημασία, καθώς η τουρκική πλευρά θα μπορούσε να αξιοποιήσει μια ασάφεια για να υποστηρίξει ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει εμμέσως δικαιώματα της Άγκυρας στην επίμαχη θαλάσσια περιοχή.
«Η επικοινωνία με τον αντίπαλο δεν είναι κάτι κακό», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι πρέπει να μεταφέρει τα κατάλληλα μηνύματα και να μην προσφέρεται για παρερμηνείες.
Μάλιστα, εκτίμησε ότι η Τουρκία πιθανότατα θα απαντήσει στην ελληνική NAVTEX με αντι-NAVTEX, προβάλλοντας εκ νέου τις διεκδικήσεις της.
Κατά τον ίδιο, η ουσία βρίσκεται στο να προχωρήσει η Ελλάδα στην υλοποίηση του έργου, χωρίς να επιτρέψει στην Άγκυρα να εμφανίσει οποιαδήποτε ελληνική κίνηση ως υποχώρηση.
«Η σωφροσύνη δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως δειλία»
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός ήταν ο Δημήτρης Καραϊτίδης όταν η συζήτηση στράφηκε στο ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά της Κρήτης.
Ο πρέσβης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αφήνει τις τουρκικές απειλές να καθορίζουν την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
«Δεν πρέπει να υποχωρούμε σε τέτοιο σημείο ώστε η σωφροσύνη να εκλαμβάνεται ως δειλία ή ως αδυναμία», υπογράμμισε.
Τάχθηκε θετικά υπέρ μιας επέκτασης στην περιοχή της Κρήτης, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι υπάρχει προβληματισμός για τις συνέπειες της τμηματικής επέκτασης των χωρικών υδάτων.
Όπως εξήγησε, μια μερίδα της ελληνικής πλευράς θεωρεί ότι η επέκταση σε περιοχές εκτός Αιγαίου μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση πως η Ελλάδα αποδέχεται την τουρκική επιχειρηματολογία περί ιδιαίτερου καθεστώτος στο Αιγαίο.
Ο ίδιος, ωστόσο, προέκρινε την τμηματική άσκηση του δικαιώματος έναντι της αδράνειας, με τη σαφή επισήμανση ότι η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα να προχωρήσει σε ανάλογες κινήσεις και στο Αιγαίο.
Η Λιβύη και ο ρόλος της Τουρκίας
Σημαντική θέση στην παρέμβαση κατείχε και η διαπραγμάτευση Ελλάδας–Λιβύης για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Ο Δημήτρης Καραϊτίδης εκτίμησε ότι η τουρκική επιρροή αποτελεί βασικό παράγοντα που εξηγεί τη διστακτικότητα της λιβυκής πλευράς απέναντι σε μια ουσιαστική συμφωνία με την Αθήνα.
Παρά τις δυσκολίες, κάλεσε την ελληνική διπλωματία να συνεχίσει τις προσπάθειες.
Υπογράμμισε ότι η ύπαρξη δύο ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας στη Λιβύη και η επιρροή της Άγκυρας δεν πρέπει να οδηγήσουν σε εγκατάλειψη των επαφών.
Η Ελλάδα, σημείωσε, οφείλει να επιδιώξει μια συμφωνία που θα είναι αποδεκτή και θα προστατεύει τα ελληνικά δικαιώματα.
Η γεωπολιτική αξία της Ελλάδας πρέπει να αποκτήσει αντίκρισμα
Σχολιάζοντας την ανάδειξη της στρατηγικής σημασίας της Ελλάδας από τον Μάρκο Ρούμπιο, ο πρέσβης αναγνώρισε ότι πρόκειται για θετική εξέλιξη.
Επισήμανε, όμως, ότι η Αθήνα δεν πρέπει να περιορίζεται στην ικανοποίηση από τις ευνοϊκές αμερικανικές δηλώσεις.
Αντίθετα, πρέπει να αξιοποιεί τη γεωγραφική, γεωπολιτική και γεωοικονομική θέση της χώρας, προκειμένου να εξασφαλίζει συγκεκριμένα ανταλλάγματα και ουσιαστικά οφέλη.
Όπως εξήγησε, αυτό απαιτεί σοβαρό σχεδιασμό και προσεκτικά διαμορφωμένα αιτήματα προς την αμερικανική πλευρά.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι οι συζητήσεις υψηλού επιπέδου περιλαμβάνουν και κλειστές συναντήσεις, το περιεχόμενο των οποίων δεν δημοσιοποιείται πάντοτε.
Επομένως, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι κατά την επίσκεψη Ρούμπιο συζητήθηκαν ζητήματα ή ενδεχόμενα ανταλλάγματα που δεν έγιναν γνωστά.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Δημήτρης Καραϊτίδης εκτίμησε ότι ο ασυνήθιστα ήπιος τόνος που είχε υιοθετήσει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην ομιλία του στα Ηνωμένα Έθνη θα μπορούσε να συνδέεται με παρασκηνιακές συστάσεις για αποφυγή κλιμάκωσης.
Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση του πρέσβη και όχι για επιβεβαιωμένη πληροφορία σχετικά με αμερικανικές παρεμβάσεις.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης
Η βασική θέση του Δημήτρη Καραϊτίδη συνοψίζεται στην ανάγκη μιας ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που θα συνδυάζει τη διπλωματική ψυχραιμία με την αποφασιστική υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Οι δηλώσεις Ρούμπιο, κατά την εκτίμησή του, δημιουργούν ένα ευνοϊκότερο διπλωματικό περιβάλλον. Δεν συνιστούν όμως εγγύηση ότι η Τουρκία θα αποφύγει κάθε πρόκληση.
Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα καλείται να αξιοποιήσει τη συγκυρία, να προχωρήσει στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης και να μην εγκλωβιστεί σε διαδικασίες που θα μπορούσαν να μετατραπούν σε έμμεση αναγνώριση τουρκικών αξιώσεων.