Η Άγκυρα φρενάρει τις εξελίξεις στο Κυπριακό, χωρίς να κλείνει- για λόγους σκοπιμότητας και τακτικής- το παράθυρο των συζητήσεων. Τις τελευταίες εβδομάδες, μέσα από επαφές, συναντήσεις, τηλεφωνικές επικοινωνίες, η Άγκυρα έδωσε το στίγμα των προθέσεων της, θέλοντας περισσότερο να συντηρήσει τις συζητήσεις.
Είναι προφανές πως η τακτική της κατοχικής πλευράς μπορεί να κωδικοποιηθεί ως εξής: Οι Τούρκοι αξιωματούχοι κουβεντιάζουν, ακούνε αλλά δεν δεσμεύονται για το τι δέον γενέσθαι. Ροκανίζει τον χρόνο, ενδεχομένως μέχρι να εκπνεύσει η θητεία του Γ.Γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Παράλληλα, είναι πρόδηλο ότι στις επαφές ζητούν να δουν «τα χαρτιά» των συνομιλητών τους πριν «παρουσιάσουν» τα δικό τους. Δηλαδή, θέλουν να εξασφαλίσουν εκ προοιμίου τα δώρα, τα ανταλλάγματα, και μετά να κουβεντιάσουν οτιδήποτε σχετικά με το Κυπριακό ή ενδεχομένως και τα ελληνοτουρκικά.
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ
Παράλληλα, με βάση τα όσα παρακολουθήσαμε το διήμερο 7-8 Ιουλίου, στη διάρκεια της συνόδου του ΝΑΤΟ, η Άγκυρα έκλεισε συμφωνίες στον αμυντικό τομέα και οι εταίροι της στη Συμμαχία έδειξαν να θέλουν τη «συμβολή» της στο ουκρανικό μέτωπο.
Είναι σαφές πως όλες οι προσπάθειες, έχουν επικεντρωθεί στη διασύνδεση Κυπριακού με τα ευρωτουρκικά. Τόσο τα Ηνωμένα Έθνη όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύουν σε αυτή τη διασύνδεση. Και εργάσθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση και υπήρξαν συζητήσεις με την Άγκυρα.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, ο οποίος ενημερώθηκε τηλεφωνικά από τους Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τα διαμειφθέντα, θα συναντηθεί την ερχόμενη Τρίτη με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο Παρίσι. Θα βρίσκονται αμφότεροι στο Παρίσι για να παραστούν στους γιορτασμούς για την εθνική επέτειο της Γαλλίας. Στη συνάντηση αυτή, αναμένεται ότι θα ειπωθούν λεπτομέρειες για τις συζητήσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων με την τουρκική ηγεσία, αλλά και θα συζητηθούν τα επόμενα βήματα.
Είναι σαφές πως ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι η διασύνδεση Κυπριακού και ευρωτουρκικά δεν «περπάτησε» όσο θα έπρεπε, τόσο η Λευκωσία όσο και οι Βρυξέλλες, συνεχίζουν σε αυτή την πορεία. Θεωρούν πως αποτελεί την μόνη, υπό τις περιστάσεις, διέξοδος, για να προχωρήσει μια προσπάθεια στο Κυπριακό.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο διορισμός Απεσταλμένου της Προέδρου της Κομισιόν για το Κυπριακό, που αναμένεται να γίνει σύντομα. Μετά από το διορισμό αναμένεται να υπάρξει μια πιο συστηματική προσπάθεια στο Κυπριακό. Δεν θα περιορίζονται εν πολλοίς οι προσπάθειες μόνο στο υψηλότερο επίπεδο.
Τα σενάρια της Ολγκίν
Στο πεδίο των Ηνωμένων Εθνών, η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ετοιμάζεται για νέα περιοδεία. Πέραν από τις Βρυξέλλες, έχει εντάξει κι άλλες χώρες στην περιοδεία της, όπως τη Ρώμη.
Πάντως, όσο η σύγκληση της άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό καθυστερεί, δυσκολεύει και την πραγματοποίηση της. Ανατρέπονται και οι σχεδιασμοί και του Γενικού Γραμματέα αλλά και της κ. Ολγκίν.
Όπως σημείωναν ενημερωμένες πηγές, μετά το καλοκαίρι, όταν στα Ηνωμένα Έθνη θα βρίσκονται στην τελευταία στροφή πριν τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες, δεν θα υπάρχουν δυνατότητες για σοβαρές εξελίξεις. Οι ίδιες πηγές επιστράτευσαν και ένα όρο που χρησιμοποιείται στη διπλωματική γλώσσα, αυτό της «κουτσής πάπιας» (lame duck), που περιγράφει κάποιον που βρίσκεται στο τέλος της θητείας του, είναι απερχόμενος, δεν έχει επιρροή και δεν μπορεί να δεσμεύσει το διάδοχό του. Αυτό μετά το καλοκαίρι θα ισχύσει για τον κ. Γκουτέρες.
Η κ. Ολγκίν γνωρίζει τα χρονικά περιθώρια και στη βάση αυτή κινείται. Οι επαφές και οι συζητήσεις που έχει, στηρίζονται στην τακτική της διασύνδεσης ενώ παρουσιάζει και τις διάφορες ιδέες, που έθεσε και στη Λευκωσία. Ενόψει του γεγονότος ότι πιέζει ο χρόνος, δεν αποκλείεται να προχωρήσει, όπως έχει ακουστεί- όπερ σημαίνει συζητήθηκε- και να θέσει ενώπιον των εμπλεκόμενων τις ιδέες της, να τους ζητήσει να τις αποδεχθούν και εφόσον αυτό γίνει, τότε να συγκληθεί από τον Γενικό Γραμματέα του Διεθνούς Οργανισμού, η άτυπη Πενταμερής.
Μια τέτοια εξέλιξη, ιδιαίτερα εάν δεν είναι ώριμες οι συνθήκες, θα προκαλέσει αρνητικά αποτελέσματα.
Πρόταση για μηχανισμούς συνεργασίας με στόχο
την αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας
Πρόδηλη είναι η προσπάθεια του εγκάθετου της Άγκυρας να αναβαθμίσει- μέσω «κοινών βημάτων»- εξελικτικά, την αποσχιστική οντότητα και να την εξισώσει με την Κυπριακή Δημοκρατία. Τούτο προκύπτει και από το έγγραφο που κατέθεσε, ο Τουφάν Έρχιουρμαν στα Ηνωμένα Έθνη και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, για τις Καλές Υπηρεσίες. Σημειώνεται ότι αυτή αποτελεί μια πρακτική υιοθετήθηκε από το 2019 και έκτοτε «οι δυο ηγέτες» καταθέτουν έγγραφο με τις θέσεις τους.
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν, ο οποίος όχι τυχαία, δεν αναφέρεται στη μορφή της λύσης, παρουσιάζοντας μια αποτίμηση για το τι έγινε και τι όχι την περίοδο που εξετάζει η έκθεση, προβάλλει την ανάγκη δημιουργίας μηχανισμών συνεννόηση και συνεργασίας μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της αποσχιστικής οντότητας.
Επικαλείται, επί τούτου, τον μηχανισμό που λειτουργεί στη Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους, αλλά και τις Τεχνικές Επιτροπές. Επαναφέρει το θέμα της συνεργασίας της Εθνικής Φρουράς και των τουρκοκυπριακών δυνάμεων ασφαλείας, για θέματα που προκύπτουν στη νεκρή ζώνη, αφήνοντας- σκοπίμως- εκτός, τις κατοχικές τουρκικές δυνάμεις. Ζητά δε να υπάρχουν διευκολύνσεις από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
Σε σχέση με το μοντέλο των Τεχνικών Επιτροπών, ο εγκάθετος της Άγκυρας, αναφέρει ότι ο στόχος παραμένει «η βελτίωση της καθημερινότητας». Κατηγορεί τη Λευκωσία ότι δεν συνεργάζεται, με το πρόσχημα ότι ενδέχεται κάποιες ενέργειες να οδηγήσουν σε αναγνώριση!
Την ίδια ώρα, κατηγορεί την Κυπριακή Δημοκρατία για πολιτική αποκλεισμών σε βάρος των Τουρκοκυπρίων, όπως στην περίπτωση της ενέργειας αλλά και των αθλητικών συναντήσεων. Κατηγορεί περαιτέρω, την ελληνική πλευρά για τις συλλήψεις σφετεριστών, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει «να σταματήσει να εργαλειοποιεί το περιουσιακό ζήτημα μέσω δικαστικών υποθέσεων, πρακτική που αναμφίβολα δηλητηριάζει τις σχέσεις μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων».
Αναφέρεται σε προσπάθεια της ελληνοκυπριακής πλευράς «να υπονομεύσει την οικονομία και την ευημερία των Τουρκοκυπρίων». Κι αυτό με αφορμή τη ψηφοφορία της 11ης Ιουνίου, στο Συμβούλιο της Ευρώπης, για ζητήματα που αφορούσαν τη δέσμη θεμάτων περί «δικαιωμάτων ιδιοκτησίας των εκτοπισθέντων» της απόφασης του 2001» στην υπόθεση «Κύπρος κατά Τουρκίας» του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Ο Έρχιουρμαν επιμένει στις προϋποθέσεις των τεσσάρων σημείων προσθέτοντας πως «μόλις συμφωνήσουμε στη μεθοδολογία, θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε στην τελική φάση, δηλαδή στις πλήρεις διαπραγματεύσεις. Πιστεύω ακράδαντα ότι η προσήλωση σε αυτή τη σταδιακή προσέγγιση είναι υψίστης σημασίας για την ουσιαστική αύξηση των πιθανοτήτων επίτευξης μιας διευθέτησης στην Κύπρο».
Αναβάθμιση στρατιωτικών υποδομών και προέλαση Αττίλα στη νεκρή ζώνη
Η Άγκυρα συνεχίζει την αναβάθμισητων στρατιωτικών δυνατοτήτων και υποδομών της Τουρκίας στα κατεχόμενα και προελαύνει σε περιοχές της νεκρής ζώνης, αναφέρει σε έγγραφο του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδη, το οποίο υποβλήθηκε στα Ηνωμένα Έθνη και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της έκθεσης Καλών Υπηρεσιών.
Στο έγγραφο, ο Πρόεδρος θέτει το θέμα των κινήσεων του κατοχικού στρατού εντός της νεκρής ζώνης. Σημειώνει τη συνέχιση των παραβιάσεων «τύπου «προέλασης» (moves forward) εντός της νεκρής ζώνης, νότια της γραμμής κατάπαυσης του πυρός, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίας ένστολων και ενίοτε οπλισμένων στρατιωτών των τουρκικών δυνάμεων κατοχής, οι οποίοι παρενοχλούν, εκφοβίζουν και απαγάγουν πολίτες εντός της νεκρής ζώνης».
Αναφέρθηκε περαιτέρω στην προέλαση στο οροπέδιο της Πύλας «με στατική παρουσία και περιπολίες των δυνάμεων κατοχής σε μεγάλο τμήμα της νεκρής ζώνης από τον Απρίλιο του 2026, περιορίζοντας την πρόσβαση των Ελληνοκυπρίων στην περιοχή». Το έγγραφο αναφέρεται στις απειλές για την κατασκευή δρόμου εντός της νεκρής ζώνης στην περιοχή της Πύλας, ο οποίος «θα συνδέει τις κατεχόμενες περιοχές με το προκεχωρημένο φυλάκιο TK15 των τουρκικών δυνάμεων, επεκτείνοντας έτσι την κατοχή σε επιπλέον 4 τ.χλμ. κυπριακού εδάφους, κατά παράβαση του καθεστώτος (status quo) και της συμφωνίας που επιτεύχθηκε τον Οκτώβριο του 2023».
Ακόμη καταγγέλλει, σε σχέση με τους εγκλωβισμένους, τη λογοκρισία σχολικών εγχειριδίων και την απόρριψη εκπαιδευτικών που διορίζονται στα σχολεία. Περαιτέρω αναφέρει ότι το τελευταίο διάστημα σημειώθηκαν περαιτέρω κατεδαφίσεις κατοικιών σε μαρωνιτικά χωριά, ενώ δεν έχουν εγκριθεί αιτήματα για επανεγκατάσταση σε αυτά.
Στους εγκλωβισμένους Ελληνοκύπριους της περιοχής της Καρπασίας εξακολουθεί να στερείται η πρόσβαση στις εκκλησίες των χωριών τους, ενώ ο διορισμός νέων ιερέων «απορρίπτεται» συστηματικά από τις δυνάμεις κατοχής. Το κατοχικό καθεστώς επιτρέπει στους Ελληνορθόδοξους την τέλεση θείων λειτουργιών από δύο ιερείς σε τέσσερις καθορισμένες λειτουργικές εκκλησίες: την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στην Αγία Τριάδα, την εκκλησία του Αγίου Συνεσίου στο Ριζοκάρπασο και την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στο Ριζοκάρπασο (κατόπιν άδειας). Πρόσφατα, οι δυνάμεις κατοχής απαγόρευσαν την τέλεση λειτουργιών στον Απόστολο Ανδρέα, χωρίς καμία αιτιολόγηση.