Μία υπόθεση που αγγίζει την κορυφή του γερμανικού συστήματος πληροφοριών προκαλεί ισχυρούς κλυδωνισμούς στο Βερολίνο. Ο August Hanning, επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Γερμανίας —της BND— από το 1998 έως το 2005, τέθηκε υπό προσωρινή κράτηση, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές υποψίες για κατασκοπεία, απόκτηση κρατικών απορρήτων και απόπειρα εσχάτης προδοσίας.
Αναλύοντας την υπόθεση, ο Σταύρος Καλεντερίδης εστιάζει όχι μόνο στις ποινικές κατηγορίες, αλλά κυρίως στο θεσμικό ρήγμα που αυτές αποκαλύπτουν: ένας άνθρωπος που βρέθηκε στην κορυφή της γερμανικής κατασκοπείας φέρεται να διατηρούσε επί χρόνια πρόσβαση σε άκρως ευαίσθητο υλικό, ακόμη και μετά την αποχώρησή του από την υπηρεσία.
Σύμφωνα με τη γερμανική εισαγγελία, ο Hanning και ο πρώην στενός συνεργάτης του, γνωστός δημοσίως ως Manfred D., φέρονται να είχαν συμφωνήσει από το 2010 τη συστηματική μεταφορά πληροφοριών από το εσωτερικό της BND. Ο Manfred D., ο οποίος παρέμεινε σε καίρια θέση δίπλα σε διαδοχικούς επικεφαλής της υπηρεσίας έως τον Μάρτιο του 2026, φέρεται να παρέδωσε στον Hanning περίπου 2.000 έγγραφα μέσα σε δώδεκα χρόνια, έως τον Ιούνιο του 2022.
Οι γερμανικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο πρώην αρχηγός της BND αξιοποιούσε τις πληροφορίες στο πλαίσιο της ιδιωτικής συμβουλευτικής του δραστηριότητας. Σε τουλάχιστον μία περίπτωση φέρεται να χρησιμοποίησε διαβαθμισμένο υλικό για την προετοιμασία ανάλυσης που προοριζόταν για στέλεχος ξένης υπηρεσίας πληροφοριών. Η εισαγγελία δεν έχει κατονομάσει επισήμως τη χώρα ούτε έχει επιβεβαιώσει ότι η συγκεκριμένη ανάλυση έφθασε τελικά στον παραλήπτη της.
Δημοσίευμα του Der Spiegel, το οποίο επικαλούνται διεθνή μέσα, συνδέει τον φερόμενο παραλήπτη με τις υπηρεσίες πληροφοριών του Αζερμπαϊτζάν. Το Μπακού απορρίπτει κατηγορηματικά τον ισχυρισμό, κάνοντας λόγο για παραπληροφόρηση με στόχο τις γερμανοαζερικές σχέσεις. Επομένως, η σύνδεση με το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί προς το παρόν δημοσιογραφικό εύρημα υπό διερεύνηση και όχι δικαστικά αποδεδειγμένο γεγονός.
Για τον Καλεντερίδη, το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς ένας πρώην επικεφαλής της BND μπορούσε να λαμβάνει επί περισσότερο από μία δεκαετία απόρρητα έγγραφα χωρίς να ενεργοποιηθούν εγκαίρως οι εσωτερικοί μηχανισμοί ασφαλείας. Η υπόθεση, όπως υπογραμμίζει, δεν αφορά απλώς την πιθανή παράνομη δράση δύο προσώπων. Θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία ολόκληρης της γερμανικής υπηρεσίας απέναντι στους διεθνείς εταίρους της.
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα τη στιγμή που το Βερολίνο επιδιώκει να ενισχύσει τις αρμοδιότητες της BND απέναντι στον λεγόμενο «σκιώδη πόλεμο» της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων επιχειρήσεων κυβερνοάμυνας και αντιμετώπισης δολιοφθορών. Όπως παρατηρεί ο Καλεντερίδης, η Γερμανία ζητά περισσότερη ισχύ για μία υπηρεσία της οποίας τα ίδια τα στεγανά εμφανίζονται, σύμφωνα με τις κατηγορίες, βαθιά διαβρωμένα.
Η υπόθεση Block και οι ισραηλινές διασυνδέσεις
Η έρευνα για τον Hanning φαίνεται να ξεκίνησε από διαφορετική δικαστική υπόθεση: τη διαμάχη για την επιμέλεια των παιδιών της κληρονόμου Christina Block. Στο πλαίσιο εκείνης της έρευνας εντοπίστηκαν στοιχεία τα οποία διαβιβάστηκαν στις αρμόδιες γερμανικές αρχές και οδήγησαν στη σημερινή υπόθεση κατασκοπείας.
Διεθνή δημοσιεύματα έχουν συνδέσει τον Hanning με την προσπάθεια στρατολόγησης ιδιωτών που προέρχονταν από τον χώρο των ισραηλινών υπηρεσιών. Μεταξύ των προσώπων που εμφανίζονται στις σχετικές καταθέσεις ή αναφορές περιλαμβάνονται ο πρώην επικεφαλής της Shin Bet Yaakov Peri και ο πρώην επικεφαλής της Mossad Danny Yatom. Οι αναφορές αυτές σχετίζονται με την υπόθεση της φερόμενης διασυνοριακής απαγωγής των παιδιών και όχι, με βάση τα μέχρι σήμερα δημοσιοποιημένα στοιχεία, με την κατηγορία κατασκοπείας υπέρ ξένης χώρας.
Ο Καλεντερίδης θεωρεί ότι οι επαφές αυτές αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή, καθώς φωτίζουν ένα διεθνές δίκτυο πρώην αξιωματούχων, ιδιωτικών εταιρειών ασφαλείας και προσώπων με πρόσβαση σε κρατικά μυστικά. Επισημαίνει, ωστόσο, ένα «νήμα» που κατά την εκτίμησή του ενώνει τη Γερμανία, το Ισραήλ και το Αζερμπαϊτζάν. Πρόκειται για αναλυτική υπόθεση η οποία χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ειλημμένο δικαστικό συμπέρασμα.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η μεγάλη εικόνα, σύμφωνα με την ανάλυση του Σταύρου Καλεντερίδη, αφορά τη μετάβαση κρατικών στελεχών στον ιδιωτικό τομέα και την εμπορευματοποίηση της γνώσης, των γνωριμιών και της επιρροής που αποκτήθηκαν σε κορυφαίες δημόσιες θέσεις.
Όταν πρώην αρχηγοί υπηρεσιών πληροφοριών μετατρέπονται σε ιδιώτες συμβούλους, χωρίς αποτελεσματικούς περιορισμούς και επαρκή εποπτεία, τα σύνορα ανάμεσα στο κρατικό συμφέρον, στην προσωπική επιχειρηματική δραστηριότητα και στις αποστολές τρίτων κρατών γίνονται επικίνδυνα δυσδιάκριτα.
Η υπόθεση Hanning δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη γερμανικό σκάνδαλο. Αγγίζει τον πυρήνα της εμπιστοσύνης πάνω στην οποία βασίζεται η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ συμμάχων. Και μέχρι να αποκαλυφθεί ποιος ζητούσε τα στοιχεία, ποιος τα παραλάμβανε και πώς χρησιμοποιήθηκαν, η σκιά πάνω από την BND θα παραμένει βαριά.
Οι κατηγορούμενοι τεκμαίρονται αθώοι μέχρι την έκδοση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης.