Τις πυκνές εξελίξεις που αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, το Αιγαίο και τη Μέση Ανατολή ανέλυσε ο Σάββας Καλεντερίδης στην εκπομπή «Geopolitics» της τηλεόρασης της «Ναυτεμπορικής».
Στο επίκεντρο βρέθηκε η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, με τον κ. Καλεντερίδη να εστιάζει σε τρεις βασικούς άξονες: την ενέργεια, την αμυντική συνεργασία και τις περιφερειακές εξελίξεις.
Ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Κάθετο Διάδρομο και στη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω Αλεξανδρούπολης προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται, όπως επισημάνθηκε, για ένα σχέδιο με διπλή διάσταση: αφενός επιδιώκει να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία και αφετέρου να ενισχύσει την οικονομική και γεωπολιτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
Στο αμυντικό πεδίο, η εκπομπή ανέδειξε τη σημασία των ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων και την εκτίμηση ότι στην Ουάσιγκτον υπάρχει πρόθεση διατήρησης μιας ποιοτικής υπεροχής της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας. Πέρα από τα F-35 και τα αναβαθμισμένα F-16 Viper, καθοριστική θεωρείται και η αποδέσμευση προηγμένων οπλικών συστημάτων για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Η Σούδα και το σενάριο νέας σύγκρουσης με το Ιράν
Ο Σάββας Καλεντερίδης συνέδεσε τη χρονική συγκυρία της επίσκεψης Ρούμπιο με τη γενικότερη αμερικανική κινητικότητα γύρω από το Ιράν. Επισήμανε ότι, σε περίπτωση νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ενδέχεται να αναβαθμιστεί ο επιχειρησιακός ρόλος της βάσης της Σούδας και των υποδομών στη Λάρισα.
Πρόκειται, όπως διευκρίνισε, για εκτίμηση που στηρίζεται στις κινήσεις και στις επαφές της αμερικανικής διπλωματίας και όχι για επίσημα επιβεβαιωμένο σχεδιασμό.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και η αμερικανική στάση
Κεντρική θέση στην ανάλυση κατέλαβε η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η απάντηση του Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με την οποία τόσο ευαίσθητα ζητήματα αντιμετωπίζονται μέσω ιδιωτικής διπλωματίας και όχι στις συνεντεύξεις Τύπου, προκάλεσε τον προβληματισμό του παρουσιαστή.
Ο κ. Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η Ουάσιγκτον απέφυγε να επικαλεστεί δημοσίως το διεθνές δίκαιο και επέλεξε μια στάση ισορροπιών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Υπενθύμισε, παράλληλα, προηγούμενες αμερικανικές παρεμβάσεις σε ελληνοτουρκικές κρίσεις —από τη Βέρνη και το Νταβός έως τα Ίμια— και προειδοποίησε ότι μια νέα διαμεσολάβηση ενδέχεται να οδηγήσει σε εξίσωση νόμιμων ελληνικών δικαιωμάτων με τουρκικές διεκδικήσεις.
Η τουρκική στρατηγική πίσω από τα θαλάσσια πάρκα
Η εκπομπή παρουσίασε ακόμη τη διαχρονική προσπάθεια της Άγκυρας να εξαιρέσει το Αιγαίο από βασικές προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας και να περιορίσει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.
Όπως υπογραμμίστηκε, οι τουρκικές θέσεις δεν έγιναν αποδεκτές κατά τις διαπραγματεύσεις για τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Έκτοτε, σύμφωνα με την ανάλυση, η Τουρκία επιχειρεί μέσω της απειλής χρήσης βίας, της καταναγκαστικής διπλωματίας και του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» να επιβάλει όσα δεν πέτυχε στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.
Τα θαλάσσια πάρκα που ανακήρυξε η Άγκυρα στο Βόρειο Αιγαίο και στην περιοχή της Φετιγιέ παρουσιάστηκαν όχι απλώς ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά ως εργαλείο διοικητικής παρουσίας και ενίσχυσης των τουρκικών αξιώσεων. Η τοποθέτησή τους κοντά στη Μεγίστη, στη Λήμνο, στη Σαμοθράκη και στη Θάσο θεωρείται ενδεικτική μιας προληπτικής στρατηγικής δημιουργίας τετελεσμένων.
Το νέο αμυντικό αποτύπωμα της Κύπρου
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτέλεσε η στρατιωτική παρέλαση για την επέτειο ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η παρουσία στρατιωτικών τμημάτων από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ελλάδα και την Αίγυπτο αποτιμήθηκε ως μήνυμα με ιδιαίτερη πολιτική και γεωστρατηγική βαρύτητα.
Στο στρατιωτικό σκέλος, η παρουσίαση του ισραηλινού αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού συστήματος Barak MX καταγράφηκε ως ένα σημαντικό βήμα για την αμυντική θωράκιση της Κύπρου. Κατά την εκτίμηση του κ. Καλεντερίδη, ο κυπριακός θόλος μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ελληνική «Ασπίδα του Αχιλλέα», με τις μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού να ενισχύουν τη μεταξύ τους επιχειρησιακή σύνδεση.
Παράλληλα, οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στη Λευκωσία για το ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο στρατηγικής και αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ–Κύπρου ερμηνεύθηκαν ως ένδειξη μιας σημαντικής γεωπολιτικής μετατόπισης, η οποία ήδη προκαλεί ανησυχία στην Άγκυρα.
Το οικονομικό σκάνδαλο που αγγίζει το περιβάλλον Ερντογάν
Στην εκπομπή παρουσιάστηκαν επίσης ισχυρισμοί για μεγάλο χρηματιστηριακό σκάνδαλο στην Τουρκία, στο οποίο φέρονται να εμπλέκονται πρόσωπα του κυβερνώντος AKP και του ευρύτερου περιβάλλοντος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατέθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες μικροεπενδυτές υπέστησαν βαριές απώλειες, ενώ η πτώση του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης προκάλεσε ευρύτερη καταστροφή χρηματιστηριακής αξίας. Η εκπομπή μετέφερε την εκτίμηση ότι, παρά την πολιτική πίεση, ο Τούρκος πρόεδρος διατηρεί τον έλεγχο των βασικών μηχανισμών εξουσίας και μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει τις συνέπειες μέσω αποζημιώσεων και μιας ελεγχόμενης κομματικής «κάθαρσης».
Την ίδια στιγμή, η φυλάκιση στελεχών της αντιπολίτευσης και οι μετακινήσεις αιρετών προς το κυβερνών κόμμα παρουσιάστηκαν ως ενδείξεις περαιτέρω συγκέντρωσης της πολιτικής ισχύος γύρω από τον Ερντογάν.
Από το Ιράν στην Ερυθρά Θάλασσα
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής αναλύθηκαν η πίεση της Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη, το ενδεχόμενο μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης και η μάχη για τον έλεγχο των κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων.
Η δράση των Χούθι στην Υεμένη και η παρουσία τους γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέθηκαν με τη δυνατότητα του Ιράν να ασκεί έμμεση επιρροή σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, σύμφωνα με την εκπομπή, η πιθανή ενίσχυση της Σαουδικής Αραβίας από την Τουρκία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αντιαεροπορικά συστήματα και επιτελικό προσωπικό.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας περιοχής σε βαθιά αναδιάταξη. Η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν μεγαλύτερη ενεργειακή και αμυντική σημασία, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις διεκδικήσεις της σε μόνιμη διοικητική και στρατιωτική παρουσία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το κρίσιμο ερώτημα για τον ελληνισμό είναι εάν θα κινηθεί με έγκαιρη στρατηγική ή εάν θα βρεθεί να αντιδρά σε τετελεσμένα.