Σοβαρά ερωτήματα για τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης, τη στάση της Γαλλίας και τις επιδιώξεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο θέτει ο Σταύρος Καλεντερίδης, με αφορμή τις εξελίξεις γύρω από τον Great Sea Interconnector. Στην ανάλυσή του υποστηρίζει ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα δημιουργεί ένα επικίνδυνο πολιτικό και διπλωματικό προηγούμενο, το οποίο η Τουρκία θα μπορούσε να αξιοποιήσει για να διεκδικήσει ρόλο στις δραστηριότητες εντός θαλάσσιων ζωνών ελληνικής δικαιοδοσίας.
Ο αναλυτής χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό «Πρέσπες του Αιγαίου», συγκρίνοντας τις εξελίξεις με προηγούμενες κρίσεις και συμφωνίες που, κατά την εκτίμησή του, επηρέασαν αρνητικά τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.
Ρεπορτάζ για το Geopolitico.gr
Η γαλλική διακοίνωση και το ζήτημα της τουρκικής συγκατάθεσης
Στο επίκεντρο της παρέμβασης του Σταύρου Καλεντερίδη βρίσκεται η επικοινωνία της γαλλικής πλευράς με την Τουρκία, πριν από την έναρξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων του πλοίου Abeille Marengo για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.
Ο αναλυτής εκτιμά ότι η επίσημη ενημέρωση της Άγκυρας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία απλή διαδικαστική ενέργεια, καθώς πραγματοποιήθηκε σε περιοχή όπου η Τουρκία προβάλλει διεκδικήσεις που αμφισβητούνται από την ελληνική πλευρά.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη χρονική ακολουθία των γεγονότων. Αναφέρεται σε συνάντηση Γάλλων και Τούρκων αξιωματούχων στις 5 Νοεμβρίου, μία ημέρα πριν από την έκδοση της ελληνικής NAVTEX στις 6 Νοεμβρίου.
Κατά την ερμηνεία του, η γαλλική παρέμβαση αποτέλεσε μέρος μιας διαδικασίας συνεννόησης που επέτρεψε την προώθηση των ερευνών.
Ο ίδιος επιμένει ότι η Άγκυρα δεν επιδίωκε απλώς να ενημερωθεί από την ανάδοχο εταιρεία, αλλά να λάβει επίσημη επικοινωνία από κράτος, και μάλιστα από τη Γαλλία, η οποία είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και διατηρεί στρατηγική αμυντική σχέση με την Ελλάδα.
«Άλλο ενημέρωση, άλλο άδεια» – Η διαφωνία για την ουσία
Ένα από τα βασικά σημεία της ανάλυσης αφορά τη διάκριση μεταξύ ενημέρωσης και αίτησης άδειας.
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία, όπως την παρουσιάζει ο Καλεντερίδης, στηρίζεται στη θέση ότι η ενημέρωση τρίτου κράτους δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση δικαιώματος έγκρισης.
Ο αναλυτής αμφισβητεί την επάρκεια αυτής της εξήγησης. Υποστηρίζει ότι, ανεξάρτητα από τη νομική ονομασία της διαδικασίας, η Άγκυρα μπορεί να επικαλεστεί την προηγούμενη ενημέρωσή της ως επιχείρημα για ανάλογη μεταχείριση στο μέλλον.
Για να ενισχύσει τη θέση του, επικαλείται τοποθετήσεις του Σταύρου Λυγερού, του καθηγητή Ιωάννη Μάζη και του πρέσβη επί τιμή Καραϊτίδη, δίνοντας έμφαση στον κίνδυνο δημιουργίας διπλωματικού προηγουμένου.
Το κρίσιμο ερώτημα που θέτει είναι κατά πόσο η επανάληψη τέτοιων πρακτικών μπορεί να οδηγήσει σε μια άτυπη υποχρέωση προηγούμενης συνεννόησης με την Τουρκία.
Πρόκειται για εκτίμηση του αναλυτή και όχι για αποδεδειγμένη μεταβολή του νομικού καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών.
Οι τουρκικές NAVTEX και η ελληνική απάντηση
Ο Σταύρος Καλεντερίδης εξετάζει επίσης τις NAVTEX που εκδόθηκαν από τις δύο πλευρές.
Εστιάζει ιδιαίτερα στη διατύπωση της τουρκικής αναγγελίας, η οποία, σύμφωνα με όσα παραθέτει, κάνει λόγο για συγκατάθεση των τουρκικών αρχών και συντονισμό δραστηριοτήτων σε περιοχή που η Άγκυρα χαρακτηρίζει τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Κατά τον ίδιο, αυτή η διατύπωση αποτυπώνει την επιδίωξη της Τουρκίας να εμφανίζεται ως αρμόδιος παράγοντας για την πραγματοποίηση ερευνητικών δραστηριοτήτων στην περιοχή.
Παράλληλα, επικρίνει την αρχική ελληνική NAVTEX επειδή, όπως επισημαίνει, δεν περιείχε ρητή αναφορά στην ελληνική ΑΟΖ, ενώ η σχετική αναφορά εμφανίστηκε σε μεταγενέστερη ελληνική αντίδραση.
Ο αναλυτής συνδέει το ζήτημα με τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου και με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι η ελληνική πλευρά όφειλε να αποφύγει οποιαδήποτε διαδικασία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία για την ενίσχυση των διεκδικήσεών της.
Η στάση της Γαλλίας στο μικροσκόπιο
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της παρέμβασης αφορά το Παρίσι.
Ο Καλεντερίδης εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για τη στάση της Γαλλίας, υποστηρίζοντας ότι επέλεξε να διευκολύνει την πραγματοποίηση του έργου χωρίς να εμπλακεί στην ουσία της ελληνοτουρκικής διαφοράς για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Θεωρεί ότι αυτή η στάση προκαλεί ερωτήματα, δεδομένης της ελληνογαλλικής στρατηγικής συνεργασίας και των σημαντικών ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων με γαλλικές εταιρείες.
Επικαλείται επίσης δημοσιογραφικές πληροφορίες για το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης, σύμφωνα με τις οποίες η Γαλλία ενήργησε εκ μέρους των ελληνικών αρχών.
Το πλήρες κείμενο της διακοίνωσης, ωστόσο, δεν παρατίθεται στην ανάλυση. Συνεπώς, η ακριβής διατύπωσή της και η νομική της σημασία απαιτούν αυτοτελή τεκμηρίωση.
Το δεύτερο καλώδιο και το ολλανδικό πλοίο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του Καλεντερίδη σε δεύτερο ερευνητικό πλοίο, το οποίο συνδέει με το έργο East to Med Data Corridor.
Σε αντίθεση με τον Great Sea Interconnector, το συγκεκριμένο πρόγραμμα αφορά υποδομές τηλεπικοινωνιών και υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών.
Ο αναλυτής αναφέρεται στην ολλανδική εταιρεία Fugro και σε επικοινωνίες σχετικά με τις θαλάσσιες έρευνες, υποστηρίζοντας ότι προέκυψε αντίστοιχο ζήτημα με τις τουρκικές διεκδικήσεις.
Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη τη ματαίωση των έργων. Αντίθετα, θεωρεί ότι πρωταρχικός στόχος της είναι να καθιερώσει τη συμμετοχή της στη διαδικασία που προηγείται της υλοποίησής τους.
Αυτό είναι, σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, το πραγματικό γεωπολιτικό διακύβευμα.
Οι αναφορές στη Meridiam και στις σχέσεις της με την Τουρκία
Στην ανάλυση γίνεται ακόμη αναφορά στη γαλλική επενδυτική εταιρεία Meridiam και στην επιχειρηματική παρουσία της στην Τουρκία.
Ο Καλεντερίδης επικαλείται δημοσίευμα του Πάρη Καρβουνόπουλου για επενδύσεις της εταιρείας στον τουρκικό τομέα υποδομών, μεταξύ άλλων σε νοσοκομειακά έργα.
Συνδέει αυτές τις δραστηριότητες με την ευρύτερη στάση της γαλλικής πλευράς, διατυπώνοντας υποψίες για τον ρόλο των οικονομικών συμφερόντων.
Ωστόσο, η ύπαρξη επιχειρηματικών σχέσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπήρξε συνεννόηση για παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Οι σχετικές αιτιάσεις παραμένουν ισχυρισμοί του αναλυτή.
«Τέταρτη μεγάλη εθνική ήττα»
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Σταύρος Καλεντερίδης εντάσσει τις εξελίξεις σε ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, παραπέμποντας στη Βέρνη, στο Νταβός και στην κρίση των Ιμίων.
Χαρακτηρίζει τη σημερινή κατάσταση «τέταρτη μεγάλη εθνική ήττα» και επαναλαμβάνει τον όρο «Πρέσπες του Αιγαίου».
Η κριτική του δεν περιορίζεται στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Επεκτείνεται στο πολιτικό και θεσμικό σύστημα της χώρας, το οποίο θεωρεί υπεύθυνο για επαναλαμβανόμενες υποχωρήσεις στην εξωτερική πολιτική.
Υποστηρίζει την ανάγκη συνταγματικής και πολιτειακής αλλαγής, με ενίσχυση της άμεσης συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.
Η αμερικανική εμπειρία της άμεσης δημοκρατίας
Στην αρχή της εκπομπής, πριν περάσει στο ζήτημα του καλωδίου, ο Καλεντερίδης αναφέρεται και σε πρωτοβουλίες πολιτών στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με την εγκατάσταση μεγάλων κέντρων δεδομένων για την τεχνητή νοημοσύνη.
Παρουσιάζει την άμεση συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις για τις τοπικές υποδομές ως παράδειγμα δημοκρατικής λειτουργίας, σε αντιδιαστολή με την αποκλειστική ανάθεση αποφάσεων σε εκλεγμένους αντιπροσώπους.
Το συγκεκριμένο παράδειγμα λειτουργεί ως εισαγωγή στη συνολικότερη θεσμική κριτική που αναπτύσσει στο υπόλοιπο της εκπομπής.