Ένα φιλόδοξο και ιδιαίτερα επικίνδυνο σχέδιο για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος, με τη συμμετοχή Κούρδων μαχητών από το Ιρακινό Κουρδιστάν, φέρεται να είχε καταρτίσει η Μοσάντ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του ισραηλινού τηλεοπτικού σταθμού Channel 13.
Η επιχείρηση έφερε την κωδική ονομασία «Puss in Boots» – «Ο Παπουτσωμένος Γάτος» – και, κατά τις ίδιες πληροφορίες, είχε αρχικά τη στήριξη της Ουάσινγκτον. Ο βασικός σχεδιασμός προέβλεπε συνδυασμό ισραηλινών αεροπορικών πληγμάτων, κουρδικής χερσαίας προέλασης και μαζικής λαϊκής κινητοποίησης στο εσωτερικό του Ιράν.
Στο πολιτικό σκέλος του σχεδίου, κεντρικό ρόλο φέρεται να είχε ο πρώην πρόεδρος της χώρας Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, ο οποίος, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, προοριζόταν να λειτουργήσει ως εναλλακτικός πόλος εξουσίας μετά την κατάρρευση του καθεστώτος των μουλάδων.
Η δημιουργία διαδρόμου στα ιρανοϊρακινά σύνορα
Σύμφωνα με το ισραηλινό ρεπορτάζ, το πρώτο στάδιο της επιχείρησης προέβλεπε επιθέσεις εναντίον θέσεων των Φρουρών της Επανάστασης κατά μήκος των συνόρων Ιράν και Ιράκ, στην περιοχή του ιρανικού Κουρδιστάν.
Οι βομβαρδισμοί θα είχαν ως στόχο να αποδυναμώσουν τις δυνάμεις ασφαλείας, να καταστρέψουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και να ανοίξουν δίοδο για την είσοδο κουρδικών μονάδων από το Ιρακινό Κουρδιστάν.
Οι μαχητές θα προωθούνταν αρχικά προς τις κουρδικές πόλεις του βορειοδυτικού Ιράν, όπου οι σχεδιαστές της επιχείρησης εκτιμούσαν ότι υπήρχε πρόσφορο έδαφος για εξέγερση κατά της κεντρικής εξουσίας.
Η Μοσάντ φέρεται να υπολόγιζε ότι η εμφάνιση οργανωμένης κουρδικής δύναμης στο ιρανικό έδαφος θα λειτουργούσε ως καταλύτης, κινητοποιώντας χιλιάδες νέους Κούρδους και δημιουργώντας ένα ταχέως διογκούμενο ένοπλο και πολιτικό κίνημα.
Από το Κουρδιστάν προς την Τεχεράνη
Το επόμενο στάδιο του σχεδιασμού ήταν ακόμη πιο φιλόδοξο.
Οι κουρδικές δυνάμεις δεν θα περιορίζονταν στην κατάληψη ή στον έλεγχο περιοχών στο βορειοδυτικό Ιράν. Στόχος ήταν να προχωρήσουν προς το εσωτερικό της χώρας, δημιουργώντας την εικόνα γενικευμένης κατάρρευσης του κρατικού μηχανισμού.
Σύμφωνα με την εκτίμηση των Ισραηλινών σχεδιαστών, η κουρδική προέλαση θα μπορούσε να πυροδοτήσει μαζικές διαδηλώσεις σε μεγάλες ιρανικές πόλεις.
Εκατομμύρια πολίτες θα κατέβαιναν, σύμφωνα με το συγκεκριμένο σενάριο, στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων αστικών κέντρων, προκαλώντας την αποσύνθεση των μηχανισμών ασφαλείας και τελικά την πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος.
Η επιχείρηση βασιζόταν, επομένως, σε ένα εξαιρετικά αβέβαιο ντόμινο: στρατιωτικά πλήγματα, κουρδική εισβολή, τοπική εξέγερση, πανεθνική κινητοποίηση και πολιτική ανατροπή.
Ο ρόλος του Αχμαντινετζάντ
Κομβικό πρόσωπο στο πολιτικό σκέλος της επιχείρησης φέρεται να ήταν ο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
Ο πρώην σκληροπυρηνικός πρόεδρος του Ιράν, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα από το 2005 έως το 2013, είχε συγκρουστεί τα επόμενα χρόνια με τμήματα του καθεστώτος και είχε υιοθετήσει συχνά αντισυμβατική στάση απέναντι στο πολιτικό και θρησκευτικό κατεστημένο.
Σύμφωνα με το Channel 13, το σχέδιο προέβλεπε ότι ο Αχμαντινετζάντ θα μπορούσε να αναλάβει τον έλεγχο της χώρας μετά την ανατροπή των μουλάδων, λειτουργώντας ως αναγνωρίσιμο πρόσωπο με λαϊκά και κρατικά ερείσματα.
Οι New York Times, σύμφωνα με τις αναφορές που επικαλείται το δημοσίευμα, είχαν παρουσιάσει παράλληλα πληροφορίες περί πολυετούς ισραηλινής προσπάθειας προσέγγισης του πρώην Ιρανού προέδρου.
Στο πλαίσιο αυτής της επιχείρησης φέρεται να πραγματοποιήθηκε το 2024 συνάντηση του Αχμαντινετζάντ με τον τότε επικεφαλής της Μοσάντ, Νταβίντ Μπαρνέα, στο περιθώριο ακαδημαϊκού συνεδρίου στην Ουγγαρία.
Οι ισχυρισμοί αυτοί, εφόσον επιβεβαιωθούν, θα συνιστούν μία από τις πλέον παράδοξες επιχειρήσεις πολιτικής διείσδυσης των τελευταίων δεκαετιών: το Ισραήλ να επιχειρεί να αξιοποιήσει έναν πρώην ηγέτη που είχε συνδέσει το όνομά του με ακραία αντιισραηλινή ρητορική.
Τα πλήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας
Το ρεπορτάζ υποστηρίζει ακόμη ότι, με την έναρξη του πολέμου, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα κατά ιρανικών στρατιωτικών και αστυνομικών στόχων στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας.
Μεταξύ των στόχων φέρεται να περιλαμβάνονταν αξιωματούχοι του καθεστώτος, βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης, πυραυλικά συστήματα, αστυνομικά τμήματα και εγκαταστάσεις της πολιτοφυλακής Μπασίτζ.
Κατά το ισραηλινό μέσο, η επιλογή των στόχων δεν αποσκοπούσε αποκλειστικά στην αποδυνάμωση της ιρανικής στρατιωτικής ισχύος. Εντασσόταν και στην προσπάθεια δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών για την είσοδο των κουρδικών δυνάμεων.
Η Μπασίτζ και οι τοπικές μονάδες των Φρουρών της Επανάστασης αποτελούν κρίσιμο μηχανισμό ελέγχου του πληθυσμού. Η εξουδετέρωση ή αποδιοργάνωσή τους θα μπορούσε, σύμφωνα με το σχέδιο, να επιτρέψει την ταχεία εξάπλωση της εξέγερσης.
Οι Κούρδοι δεν πείστηκαν
Παρά τον σχεδιασμό, η επιχείρηση δεν πέρασε ποτέ στο τελικό στάδιο.
Ένας από τους βασικούς λόγους ήταν, σύμφωνα με το Channel 13, η επιφυλακτικότητα των ίδιων των Κούρδων.
Οι κουρδικές οργανώσεις γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε μεγάλη επιχείρηση εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει συντριπτικά αντίποινα, όχι μόνο από την Τεχεράνη αλλά και από γειτονικά κράτη που αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε προοπτική κουρδικής αυτονόμησης.
Η προέλαση προς την ιρανική πρωτεύουσα θα απαιτούσε τεράστιες δυνάμεις, συνεχή ανεφοδιασμό, αεροπορική κάλυψη και σταθερή πολιτική υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Χωρίς αυτές τις εγγυήσεις, οι Κούρδοι κινδύνευαν να βρεθούν εκτεθειμένοι μετά την πρώτη φάση της σύγκρουσης.
Το ιστορικό προηγούμενο εγκατάλειψης κουρδικών δυνάμεων από μεγάλες δυνάμεις ενίσχυε ακόμη περισσότερο τη δυσπιστία τους.
Οι διαρροές και οι πιέσεις της Τουρκίας
Καθοριστικό ρόλο στην ακύρωση του σχεδίου φέρεται να έπαιξαν και οι διαρροές πληροφοριών προς τα μέσα ενημέρωσης.
Η δημοσιοποίηση βασικών στοιχείων της επιχείρησης κατέστησε δυσκολότερη τη μυστική προετοιμασία της και αύξησε τον κίνδυνο ιρανικής αντίδρασης πριν ακόμη ξεκινήσει η κουρδική προέλαση.
Παράλληλα, η Τουρκία φέρεται να άσκησε ισχυρές πιέσεις προς την Ουάσινγκτον, ζητώντας να αποτραπεί η ενεργοποίηση κουρδικών δυνάμεων στην περιοχή.
Για την Άγκυρα, η δημιουργία ενός ένοπλου κουρδικού διαδρόμου από το Ιράκ προς το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει συνολικά το κουρδικό κίνημα και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις εντός της ίδιας της Τουρκίας.
Η τουρκική ηγεσία αντιμετωπίζει ως απειλή κάθε στρατιωτική και πολιτική ενδυνάμωση κουρδικών οργανώσεων, ανεξαρτήτως του εάν αυτές στρέφονται προσωρινά εναντίον της Τεχεράνης.
Οι πιέσεις της Άγκυρας, οι διαρροές και η απροθυμία των Κούρδων φαίνεται ότι οδήγησαν τελικά την Ουάσινγκτον να αποσύρει την αρχική υποστήριξή της.
Ένα σχέδιο με τεράστιο ρίσκο
Η επιχείρηση «Παπουτσωμένος Γάτος», όπως παρουσιάζεται από το Channel 13, είχε χαρακτηριστικά εξαιρετικά υψηλού ρίσκου.
Η είσοδος ένοπλων κουρδικών δυνάμεων στο Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει γενικευμένο περιφερειακό πόλεμο, να εμπλέξει άμεσα την Τουρκία και να οδηγήσει την Τεχεράνη σε μαζικά αντίποινα κατά του Ιρακινού Κουρδιστάν.
Παράλληλα, η εκτίμηση ότι η εμφάνιση κουρδικών δυνάμεων θα οδηγούσε αυτομάτως εκατομμύρια Ιρανούς στους δρόμους αποτελούσε περισσότερο πολιτικό στοίχημα παρά βεβαιότητα.
Το ιρανικό κράτος διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς καταστολής, εκτεταμένα δίκτυα πληροφοριών και δυνατότητα ταχείας κινητοποίησης πιστών στρατιωτικών και παραστρατιωτικών μονάδων.
Επιπλέον, μία ξένη επέμβαση θα μπορούσε να ενισχύσει τον ιρανικό εθνικισμό και να συσπειρώσει τμήματα του πληθυσμού γύρω από το καθεστώς, ακόμη και εάν προηγουμένως ήταν εχθρικά προς αυτό.
Το σχέδιο έμεινε στα χαρτιά
Τελικά, η επιχείρηση δεν υλοποιήθηκε.
Η απόσυρση της αμερικανικής στήριξης αφαίρεσε το βασικό πολιτικό και στρατιωτικό θεμέλιο του σχεδιασμού. Χωρίς ενεργή συμμετοχή ή τουλάχιστον κάλυψη από την Ουάσινγκτον, το Ισραήλ δεν μπορούσε να εγγυηθεί μια τόσο μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση.
Το σχέδιο για την είσοδο Κούρδων μαχητών στο Ιράν, την προέλασή τους μέχρι την Τεχεράνη και την ανάδειξη του Αχμαντινετζάντ σε μεταβατικό ηγέτη εγκαταλείφθηκε.
Παραμένει, ωστόσο, ενδεικτικό του βάθους των μυστικών σχεδιασμών γύρω από το μέλλον του Ιράν και της σημασίας που αποδίδουν οι περιφερειακές δυνάμεις στον κουρδικό παράγοντα.
Η επιχείρηση «Παπουτσωμένος Γάτος» μπορεί να μην προχώρησε. Αποκαλύπτει, όμως, πόσο κοντά έφτασε η περιοχή σε μια απόπειρα συνολικής ανατροπής των ισορροπιών, με τους Κούρδους για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο ενός σχεδίου πολύ μεγαλύτερου από τις δικές τους επιδιώξεις.