Την ανάγκη να εγκαταλείψει η Ελλάδα τη λογική της εξάρτησης και να αποκτήσει αυτόνομη εθνική στρατηγική υπογράμμισε ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας, σε μια παρέμβαση που κάλυψε ολόκληρο το φάσμα των μεγάλων γεωπολιτικών προκλήσεων: από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την αμυντική πολιτική μέχρι το Ισραήλ, τη Ρωσία, το ΝΑΤΟ και την ενεργειακή κρίση της Ευρώπης.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η Ελληνική Επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε με τον τρόπο που την είχαν οραματιστεί οι πρωτεργάτες της. Κατά την ανάλυσή του, το κράτος που προέκυψε ήταν μικρό, εξαρτημένο από τις Μεγάλες Δυνάμεις και ενταγμένο εξαρχής σε ευρύτερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς. Αυτή η ιστορική αφετηρία, όπως σημείωσε, καλλιέργησε μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα, αλλά οφείλει πάντοτε να βρίσκεται υπό την προστασία κάποιας ισχυρότερης δύναμης.
Σήμερα, όμως, το διεθνές σύστημα έχει αλλάξει ριζικά. Η λεγόμενη ευρωατλαντική Δύση δεν αποτελεί πλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα απολύτως ενιαίο στρατόπεδο. Τα επιμέρους κράτη και κέντρα ισχύος συνεργάζονται, αλλά ταυτόχρονα ανταγωνίζονται μεταξύ τους.
«Είναι η εποχή που δεν πρέπει να είσαι ταυτισμένος 100% με κανέναν. Πρέπει να έχεις συμμαχίες και όχι σχέσεις υποτέλειας», ανέφερε χαρακτηριστικά. Όπως τόνισε, η Ελλάδα δεν πρέπει να επιχειρεί να «πατά σε δύο βάρκες», αλλά να μετατραπεί η ίδια σε αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα: «Πρέπει να είσαι εσύ ο ίδιος βάρκα».
«Το Ισραήλ δεν είναι σύμμαχος κανενός»
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Κωνσταντίνος Γρίβας για τις προσδοκίες που καλλιεργούνται γύρω από τη σχέση Ελλάδας–Ισραήλ. Όπως είπε, το Ισραήλ λειτουργεί αποκλειστικά με γνώμονα τα δικά του συμφέροντα και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα προστρέξει στρατιωτικά στο πλευρό της Ελλάδας σε ενδεχόμενη σύγκρουση με την Τουρκία.
Αυτό δεν σημαίνει, διευκρίνισε, ότι δεν υπάρχουν πεδία σύγκλισης. Μια υπερενισχυμένη Τουρκία, με κυρίαρχο ρόλο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή και για το ίδιο το Ισραήλ. Ωστόσο, άλλο πράγμα η σύμπτωση συμφερόντων και άλλο μια δεσμευτική στρατηγική συμμαχία.
Ο καθηγητής αναγνώρισε την αξία συγκεκριμένων ισραηλινών οπλικών συστημάτων, προειδοποίησε όμως ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζει την άμυνά της στη μόνιμη εξάρτηση από ξένους προμηθευτές.
«Δεν μπορείς να είσαι πελάτης – Πρέπει να γίνεις παραγωγός»
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη ανάπτυξης εγχώριας αμυντικής παραγωγής. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει κατασκευάζοντας αεροπλανοφόρα ή πυρηνικά υποβρύχια. Μπορεί, όμως, να επενδύσει σε πολυάριθμα, φθηνά και αποτελεσματικά συστήματα, όπως μη επανδρωμένα μέσα, πυραυλικά συστήματα, αισθητήρες και αποκεντρωμένα δίκτυα μάχης.
Οι σύγχρονες συγκρούσεις, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, αποδεικνύουν, κατά τον καθηγητή, ότι το αποτέλεσμα δεν κρίνεται μόνο από τις πανάκριβες οπλικές πλατφόρμες. Κρίνεται επίσης από την ανθεκτικότητα, τη διασπορά, τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής και την αποφυγή κρίσιμων κεντρικών στόχων.
Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβήτησε την αντίληψη ότι μια αντιπυραυλική «ασπίδα» μπορεί να προσφέρει απόλυτη προστασία. Ακόμη και το Ισραήλ, παρατήρησε, παρά το μέγεθος και τα προηγμένα συστήματά του, δεν μπορεί να αναχαιτίζει κάθε εισερχόμενη απειλή. Η ελληνική άμυνα, επομένως, πρέπει να αποκτήσει αποκεντρωμένη και «χαοτική» δομή, ώστε να μην προσφέρει στον αντίπαλο λίγους, εύκολα αναγνωρίσιμους στόχους.
Προειδοποίησε, μάλιστα, για τον κίνδυνο ενός ιδιότυπου «αφοπλισμού διά των εξοπλισμών»: την εξάντληση δηλαδή των διαθέσιμων πόρων σε ελάχιστα, πανάκριβα και απαιτητικά στη συντήρηση συστήματα, χωρίς παράλληλη οικοδόμηση εγχώριας παραγωγικής βάσης.
«Η Τουρκία διεξάγει επαυξημένο πόλεμο»
Αναφερόμενος στην τουρκική στρατηγική, ο καθηγητής εκτίμησε ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια ευρεία και συντονισμένη πολεμική προσπάθεια, χωρίς αυτή να περιορίζεται στη συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.
Χρησιμοποίησε τον όρο «επαυξημένος πόλεμος» για να περιγράψει τη συστηματική αξιοποίηση διπλωματικών, νομικών, οικονομικών, ενεργειακών και στρατιωτικών μέσων. Τα θαλάσσια πάρκα, το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, η υπόθεση της Κάσου, η αλιευτική δραστηριότητα και η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελούν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας μακρόπνοης στρατηγικής.
Κεντρικός στόχος της Άγκυρας, όπως υποστήριξε, είναι η σταδιακή «εδαφοποίηση» μεγάλου μέρους του Αιγαίου, η αποδυνάμωση της νομικής υπόστασης των ελληνικών νησιών και η επιβολή τουρκικού ελέγχου στην ευρύτερη περιοχή.
Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η διαρκής υποχώρηση απέναντι σε απειλές πολέμου δεν απομακρύνει κατ’ ανάγκη τη σύγκρουση. Αντιθέτως, μπορεί τελικά να την καταστήσει πιθανότερη. Η ελληνική αποτροπή, πρόσθεσε, δεν αρκεί να αφορά μόνο μελλοντικές διεκδικήσεις, αλλά πρέπει να αποκτήσει «θεραπευτικό» χαρακτήρα, αποκαθιστώντας σταδιακά την ισορροπία και τη νομιμότητα που έχουν ήδη διαταραχθεί.
Καμία βεβαιότητα για αμερικανική παρέμβαση
Για το ενδεχόμενο μιας ελληνοτουρκικής κρίσης, ο Κωνσταντίνος Γρίβας υποστήριξε ότι δεν μπορεί να γίνει ασφαλής πρόβλεψη ούτε για τη μορφή ούτε για τη διάρκειά της. Η Τουρκία διαθέτει σημαντικές εσωτερικές και στρατιωτικές ευπάθειες και δύσκολα θα αποφασίσει μια γενικευμένη αναμέτρηση. Παραμένει, όμως, σε έναν βαθμό παγιδευμένη στη δική της αναθεωρητική ρητορική.
Η Αθήνα, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο ότι μια σύγκρουση θα τερματιστεί μέσα σε λίγες ώρες ύστερα από αμερικανική παρέμβαση. Ο κόσμος έχει αλλάξει, οι παρατεταμένοι πόλεμοι έχουν επιστρέψει και κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποια θα είναι η στάση της Ουάσιγκτον ή πόσο γρήγορα θα θελήσει και θα μπορέσει να επιβάλει αποκλιμάκωση.
Παράλληλα, εκτίμησε ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν πρόκειται να συγκρουστεί στρατιωτικά με την Τουρκία για λογαριασμό της Ελλάδας. Γι’ αυτό και η χώρα οφείλει να σχεδιάζει την άμυνά της με βάση τις δικές της δυνατότητες και όχι την προσδοκία εξωτερικής σωτηρίας.
Ρωσία, ενέργεια και το ευρωπαϊκό αδιέξοδο
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας περιέγραψε τις ελληνορωσικές σχέσεις ως ένα διαχρονικό μείγμα συνεργασίας και ανταγωνισμού. Αναγνώρισε τον ιστορικό ρόλο της Ρωσίας στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, υπογράμμισε όμως ότι οι διεθνείς σχέσεις δεν καθορίζονται από το ποιος «αγαπά» ποιον, αλλά από τα γεωστρατηγικά συμφέροντα.
Κατά την εκτίμησή του, η Ρωσία θα προτιμούσε μια ισχυρή Ελλάδα, ικανή να λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε μια ανεξέλεγκτη «υπερτουρκία».
Στο ενεργειακό πεδίο, χαρακτήρισε αδιέξοδη την ευρωπαϊκή πολιτική αποκοπής από τη ρωσική ενέργεια. Υποστήριξε ότι Ρωσία και Δυτική Ευρώπη είχαν μια συμπληρωματική σχέση παραγωγού–καταναλωτή, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ταυτόχρονα ενεργειακός προμηθευτής και μεγάλος βιομηχανικός ανταγωνιστής της Ευρώπης. Η ακριβή ενέργεια, προειδοποίησε, απειλεί τη βιωσιμότητα της γερμανικής, γαλλικής, ιταλικής και συνολικά της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας.
«Να σκοτώσουμε τον ραγιά μέσα μας»
Κλείνοντας, ο καθηγητής σημείωσε ότι ο νέος, αβέβαιος και πολυκεντρικός κόσμος θα μπορούσε να προσφέρει στην Ελλάδα σημαντικές ευκαιρίες λόγω της γεωγραφικής θέσης, της ιστορίας και των δυνατοτήτων της.
Το βασικό εμπόδιο, όπως υποστήριξε, είναι μια βαθιά κουλτούρα εξάρτησης που διαπερνά τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και την κοινωνία.
Το τελικό του μήνυμα ήταν σαφές και αιχμηρό: «Πρέπει να σκοτώσουμε τον ραγιά μέσα μας». Για τον Κωνσταντίνο Γρίβα, η εθνική ανεξαρτησία δεν αποτελεί πλέον ιδεολογική επιλογή ή ιστορική πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο ακόμη και οι σύμμαχοι κινούνται πρωτίστως με γνώμονα τα δικά τους συμφέροντα.