Πενήντα δύο χρόνια έχουν περάσει από τον μαύρο Αύγουστο του 1974, όμως υπάρχουν άνθρωποι για τους οποίους η τουρκική εισβολή στην Κύπρο δεν αποτελεί ένα κεφάλαιο κλεισμένο στα βιβλία της Ιστορίας. Οι εικόνες, τα πρόσωπα, οι κραυγές, η αιχμαλωσία και ο φόβος του θανάτου εξακολουθούν να τους συνοδεύουν.
Ένας από αυτούς είναι ο πατήρ Θεόκλητος Κυριάκου, ο οποίος μιλώντας στη «Σημερινή» καταθέτει μία συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία από τη δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής.
Ήταν μόλις 21 ετών, διάκονος, παντρεμένος και πατέρας ενός βρέφους σαράντα ημερών, όταν στις 14 Αυγούστου 1974 βρέθηκε στη Μια Μηλιά αντιμέτωπος με τους Τούρκους στρατιώτες. Μέσα στις επόμενες ώρες θα γλίτωνε δύο φορές από βέβαιο, όπως ο ίδιος πίστευε, θάνατο, θα αιχμαλωτιζόταν, θα ξυλοκοπούνταν και τελικά θα μεταφερόταν μαζί με άλλους Ελληνοκύπριους αιχμαλώτους στην Τουρκία.
«Από εκείνη τη στιγμή άρχισε μια δοκιμασία που με συνοδεύει μέχρι σήμερα»
Στις 14 Αυγούστου ο πατήρ Θεόκλητος βρισκόταν στη Μια Μηλιά μαζί με τη σύζυγό του, το νεογέννητο παιδί τους, τα πεθερικά του και άλλους ανθρώπους.
Είχε προηγουμένως συνεννοηθεί με έναν Ελληνοκύπριο στρατιώτη προκειμένου να τους βοηθήσει να εγκαταλείψουν την περιοχή.
Όταν άκουσε φωνές έξω από το σπίτι, θεώρησε ότι είχε φτάσει ο άνθρωπος που περίμενε.
Βγήκε έξω.
Μόνο που αντί για τον Ελληνοκύπριο στρατιώτη, αντίκρισε τους Τούρκους.
«Από εκείνη τη στιγμή άρχισε για μένα μια δοκιμασία που με συνοδεύει μέχρι σήμερα. Δεν ησύχασα πραγματικά από τότε», θυμάται.
Το όπλο στραμμένο επάνω του
Ένας Τούρκος στρατιώτης όπλισε και έστρεψε το όπλο εναντίον του. Του τράβηξε τον σταυρό που φορούσε στο στήθος και ο νεαρός διάκονος πίστεψε ότι είχαν φτάσει οι τελευταίες στιγμές της ζωής του.
Ο φόβος του, όμως, δεν αφορούσε μόνο τον ίδιο.
Μέσα στο σπίτι βρίσκονταν η σύζυγός του, το σαράντα ημερών παιδί του και οι υπόλοιποι άνθρωποι που είχαν καταφύγει εκεί.
Δεν γνώριζε τι θα ακολουθούσε ούτε ποια θα ήταν η τύχη τους.
Και τότε συνέβη κάτι που ο ίδιος δεν θα ξεχνούσε ποτέ.
Ένας Τούρκος αξιωματικός παρενέβη, σταμάτησε τον στρατιώτη και τον χαστούκισε.
Η ζωή του πατρός Θεόκλητου είχε σωθεί.
Για πρώτη φορά.
Η δεύτερη σωτηρία και οι πέντε αγνοούμενοι
Λίγο αργότερα, περίπου 300 άνδρες είχαν συγκεντρωθεί στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου.
Πέντε από αυτούς ξεχωρίστηκαν και οδηγήθηκαν σε αυτοκίνητο.
Κάποια στιγμή οι Τούρκοι έσπρωξαν προς το ίδιο όχημα και τον πατέρα Θεόκλητο. Είχε ήδη βάλει το ένα πόδι μέσα.
Τότε εμφανίστηκε ξανά ο ίδιος Τούρκος αξιωματικός.
Τον άρπαξε και τον τράβηξε έξω από το αυτοκίνητο.
Το όχημα αναχώρησε με τους άλλους πέντε άνδρες.
Οι πέντε παρέμειναν αγνοούμενοι.
Ο ίδιος άνθρωπος είχε μέσα σε λίγες ώρες σώσει δύο φορές τη ζωή του νεαρού διακόνου. Ο πατήρ Θεόκλητος δεν γνωρίζει ακόμη και σήμερα γιατί ο αξιωματικός επέλεξε να ενεργήσει με αυτόν τον τρόπο. Διατηρεί, όμως, φωτογραφία στην οποία φαίνεται ο συγκεκριμένος αξιωματικός μαζί με το βρέφος του.
Το ράσο και οι ξυλοδαρμοί
Η σωτηρία από τον άμεσο θάνατο δεν σήμανε και το τέλος της δοκιμασίας.
Ακολούθησε η αιχμαλωσία.
Κατά τη μεταφορά από τον Άγιο Δημήτριο προς την τουρκική περιοχή της παλιάς Λευκωσίας, ο πατήρ Θεόκλητος φορούσε ακόμη το ράσο του.
Καθώς προσπαθούσε να κινηθεί, το πατούσε, έπεφτε και τότε δεχόταν κλοτσιές και χτυπήματα με όπλα.
Του τραβούσαν τα γένια και τον χτυπούσαν στο σώμα.
«Εκείνες τις ώρες αισθανόμουν ότι με μεταχειρίζονταν σαν να μην ήμουν άνθρωπος», περιγράφει.
Η ιδιότητά του ως κληρικού έκανε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, την κατάσταση ακόμη χειρότερη. Οι δεσμοφύλακές του τον συνέδεαν με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και τον αντιμετώπιζαν ως υπεύθυνο.
Οι ξυλοδαρμοί ήταν τόσο σοβαροί ώστε οι σωματικές συνέπειες τον ακολούθησαν και μετά την απελευθέρωσή του. Όπως αναφέρει, χρειάστηκε αργότερα να υποβληθεί σε τρεις χειρουργικές επεμβάσεις.
Η φωτογραφία του παιδιού του
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ένα μικρό κομμάτι χαρτί μετατράπηκε για τον αιχμάλωτο διάκονο σε σύμβολο ελπίδας.
Στα Άδανα, όπου είχε μεταφερθεί, οι Τούρκοι γνώριζαν ότι ανάμεσα στους αιχμαλώτους υπήρχε ένας κληρικός. Άλλοτε τον χλεύαζαν και άλλοτε τον χτυπούσαν.
Κάποια στιγμή του έδειξαν μια εφημερίδα.
Εκεί υπήρχε μία φωτογραφία από την ημέρα της σύλληψής του.
Στην εικόνα ήταν ο ίδιος μαζί με το σαράντα ημερών παιδί του.
Για έναν πατέρα που δεν γνώριζε καν αν η οικογένειά του είχε επιζήσει, η εικόνα ήταν συγκλονιστική.
Κατάφερε να κόψει τη φωτογραφία από την εφημερίδα, την τύλιξε και την έκρυψε μέσα στη φόδρα του παντελονιού του.
«Μόλις την είδα, ήταν σαν να έβλεπα ξανά τους ανθρώπους μου», θυμάται.
Η φωτογραφία έγινε το φυλαχτό του. Ένα μικρό κομμάτι της ζωής που είχε αφήσει πίσω στην Κύπρο και η υπενθύμιση ότι έπρεπε να αντέξει.
Η προσευχή για να ξαναδεί το παιδί του
Ο πατήρ Θεόκλητος λέει ότι εκείνο που τον κράτησε όρθιο ήταν η πίστη και η ελπίδα ότι θα έβλεπε ξανά την οικογένειά του.
Προσευχόταν να επιστρέψει στην Κύπρο και να ξαναδεί το παιδί του.
Μέχρι την απελευθέρωσή του δεν γνώριζε με βεβαιότητα τι είχε συμβεί στη σύζυγο και στο βρέφος.
Όταν επέστρεψαν οι αιχμάλωτοι στην Κύπρο και μεταφέρθηκαν στο γκαράζ Παυλίδη, άρχισε να ψάχνει ανάμεσα στα μηνύματα που είχαν αφήσει οι οικογένειες.
Τελικά βρήκε εκείνο της γυναίκας του.
Τον πληροφορούσε ότι βρίσκονταν στη Βαβατσινιά και ότι οι δικοί του άνθρωποι ήταν καλά.
Ήταν η στιγμή κατά την οποία έμαθε με βεβαιότητα ότι η οικογένειά του είχε σωθεί.
Οι γυναίκες που δεν μίλησαν ποτέ
Η προσωπική εμπειρία της εισβολής και της αιχμαλωσίας επηρέασε βαθιά και τη μετέπειτα διακονία του.
Ως ιερέας και πνευματικός σε προσφυγικό συνοικισμό ήρθε αντιμέτωπος με τον πόνο ανθρώπων που κουβαλούσαν επί δεκαετίες τα δικά τους τραύματα από το 1974.
Ανάμεσά τους βρίσκονταν γυναίκες που είχαν υποστεί βιασμούς κατά τη διάρκεια της εισβολής.
Ο πατήρ Θεόκλητος περιγράφει ότι πολλές δεν αποκάλυψαν ποτέ όσα είχαν υποστεί. Άλλες κατάφεραν έπειτα από χρόνια να μιλήσουν στον πνευματικό τους.
«Άκουσα γυναίκες να μου ανοίγουν την καρδιά τους και να κλαίνε. Όταν τις άκουγα, δάκρυζα και εγώ», αναφέρει.
Πολλές επέλεγαν τη σιωπή φοβούμενες τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η αποκάλυψη στην οικογένεια, στον σύζυγο ή στα παιδιά τους.
Η ανοιχτή πληγή των αγνοουμένων
Πάνω από μισό αιώνα μετά, μία από τις εικόνες που εξακολουθούν να τον βασανίζουν είναι εκείνη των πέντε ανθρώπων που μπήκαν στο αυτοκίνητο από το οποίο ο ίδιος τραβήχτηκε την τελευταία στιγμή.
Για εκείνον, η υπόθεση των αγνοουμένων παραμένει το τραγικότερο κεφάλαιο της κυπριακής τραγωδίας.
Οικογένειες έζησαν επί δεκαετίες περιμένοντας τους ανθρώπους τους, χωρίς να γνωρίζουν τι πραγματικά είχε συμβεί.
Και τα τραύματα δεν είναι μόνο ψυχικά.
«Δεν ησύχασα από εκείνον τον καιρό», λέει ο πατήρ Θεόκλητος. «Αυτά που ζήσαμε δεν περιγράφονται εύκολα σε λίγες προτάσεις. Είναι ολόκληρο βιβλίο».
«Χρειάζονται σωστά πρότυπα»
Η μαρτυρία του καταλήγει στις νεότερες γενιές.
Για τον ίδιο, η μνήμη όσων συνέβησαν το 1974 πρέπει να παραμείνει ζωντανή, όχι μόνο μέσα από την καταγραφή των ιστορικών γεγονότων αλλά και μέσα από τις προσωπικές ιστορίες εκείνων που τα έζησαν.
Ο ίδιος στέκεται ιδιαίτερα στην πίστη, την οποία θεωρεί ότι τον κράτησε ζωντανό στις δυσκολότερες ώρες της αιχμαλωσίας.
«Στους νέους θα ήθελα να πω ότι χρειάζονται σωστά πρότυπα στη ζωή τους», αναφέρει, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ευθύνη των κληρικών να προσεγγίζουν κάθε νέο άνθρωπο όπως είναι και να προσπαθούν να τον στηρίξουν.
Η ιστορία του πατρός Θεόκλητου Κυριάκου συμπυκνώνει πολλές από τις πληγές του κυπριακού 1974: εισβολή, φόβο, αιχμαλωσία, βασανισμούς, αγνοουμένους, προσφυγιά και οικογένειες που έζησαν επί δεκαετίες με το τραύμα.
Και μέσα σε όλα αυτά, μία εικόνα ξεχωρίζει.
Ένας 21χρονος διάκονος, αιχμάλωτος στην Τουρκία, να κρύβει στη φόδρα του παντελονιού του τη φωτογραφία του σαράντα ημερών παιδιού του, χωρίς να γνωρίζει αν θα το ξαναδεί.
Μια φωτογραφία που έγινε η δύναμή του να επιβιώσει.