Σαφώς αυστηρότερο τόνο απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις επέλεξε ο Γιώργος Γεραπετρίτης σε συνέντευξή του στον Εθνικό Κήρυκα (The National Herald), ενόψει της παρουσίας του στη Βόρεια Αμερική.
Ο υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι για την Αθήνα υπάρχει «μία και μόνη διαφορά» με την Τουρκία που μπορεί να οδηγηθεί ενώπιον διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου: η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Παράλληλα χαρακτήρισε «αυθαίρετες» και «αβάσιμες» τις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και «γκρίζων ζωνών», τονίζοντας ότι, σύμφωνα με την ελληνική θέση, ζητήματα κυριαρχίας δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Η σημερινή αυτή τοποθέτηση, ωστόσο, δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από τη διαδρομή του Γεραπετρίτη στα ελληνοτουρκικά και τις αντιδράσεις που έχουν κατά καιρούς προκαλέσει δικές του δηλώσεις και κινήσεις.
Από την «κόκκινη γραμμή» των 6 μιλίων στη σημερινή ρητορική
Τον Οκτώβριο του 2020, εν μέσω της κρίσης με το Oruc Reis, ο τότε υπουργός Επικρατείας είχε δηλώσει ότι η ελληνική «κόκκινη γραμμή» είναι η εθνική κυριαρχία και είχε προσδιορίσει ότι τα εθνικά χωρικά ύδατα ήταν τότε στα έξι ναυτικά μίλια.
Η διατύπωση ήταν συγκεκριμένη: «η κόκκινη γραμμή είναι η εθνική κυριαρχία» και, όπως πρόσθετε, τα εθνικά χωρικά ύδατα «σήμερα είναι προσδιορισμένα στα έξι ναυτικά μίλια». Η δήλωση προκάλεσε τότε πολιτική συζήτηση και έντονη κριτική για το μήνυμα που εξέπεμπε προς την Άγκυρα σε μία περίοδο μεγάλης έντασης.
Έξι χρόνια αργότερα, ο ίδιος εμφανίζεται να υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα δεν συζητά ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων και ότι οι τουρκικές αναφορές σε αποστρατιωτικοποίηση και «γκρίζες ζώνες» βρίσκονται εκτός ατζέντας.
Η σύγκριση των δύο τοποθετήσεων έχει πολιτικό ενδιαφέρον, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για ταυτόσημα νομικά ζητήματα: άλλο η έκταση των υφιστάμενων χωρικών υδάτων και άλλο το δικαίωμα επέκτασής τους ή η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Η γραμμή του διαλόγου που ο ίδιος υπερασπίζεται
Ο Γεραπετρίτης έχει επανειλημμένα υπερασπιστεί ως προσωπική και κυβερνητική επιλογή τον διάλογο με την Τουρκία και την προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης της ελληνοτουρκικής διαφοράς.
Τον Νοέμβριο του 2024, απαντώντας στην κριτική που δεχόταν, δήλωνε ότι από την πρώτη ημέρα που ανέλαβε ακολουθούσε «τη γραμμή του διαλόγου» και της «ειρηνικής επίλυσης της διαφοράς». Παράλληλα τόνιζε ότι δεν θα αποθαρρυνόταν από απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, εφόσον, κατά τη δική του εκτίμηση, μπορούσε να υπηρετεί τη χώρα χωρίς παραχωρήσεις και να συμβάλλει σε μια ειρηνική και ασφαλή γειτονιά.
Στην ίδια συνέντευξη είχε απορρίψει τη χρήση του όρου «μειοδότης» για οποιονδήποτε υπουργό Εξωτερικών ή πρωθυπουργό, λέγοντας ότι ο ίδιος δεν θα χαρακτήριζε ποτέ έτσι κάποιον πολιτικό αντίπαλο.
Άρα, δεν είχε δηλώσει ότι «δεν τον πειράζει να τον λένε μειοδότη». Η ακριβέστερη απόδοση είναι ότι παραδεχόταν πως τέτοιοι χαρακτηρισμοί τον ενοχλούν, αλλά δήλωνε ότι δεν πρόκειται να αλλάξει τη γραμμή του διαλόγου εξαιτίας τους.
Η επίμαχη κίνηση μπροστά στον Ερντογάν
Στο πολιτικό αποτύπωμα του σημερινού ΥΠΕΞ έχει μείνει και η εικόνα από την επίσκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2023.
Η κίνηση του Γεραπετρίτη την ώρα της υποδοχής σχολιάστηκε τότε εκτενώς ως «υπόκλιση» προς τον Τούρκο πρόεδρο.
Ο ίδιος απέρριψε αυτή την ερμηνεία και υποστήριξε ότι δεν υποκλίθηκε στον Ερντογάν, αλλά απέδιδε σεβασμό προς την τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Επομένως, το περιστατικό καταγράφεται ως επίμαχη κίνηση που ερμηνεύτηκε και επικρίθηκε ως υπόκλιση, όχι ως αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι επρόκειτο για υπόκλιση στον Τούρκο πρόεδρο.
Τώρα μιλά για τουρκική κλιμάκωση
Στη νέα του συνέντευξη ο υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι το τελευταίο διάστημα παρατηρείται κλιμάκωση από την τουρκική πλευρά, την οποία συνέδεσε μεταξύ άλλων με αντιδράσεις της Άγκυρας σε ελληνικές πρωτοβουλίες.
Παράλληλα πρόβαλε την κυβερνητική θέση ότι η χώρα έχει ενισχύσει τη διεθνή και διπλωματική της θέση μέσω των συμμαχιών, των αμυντικών δυνατοτήτων και της οικονομικής ανάκαμψης. Πρόκειται για αξιολόγηση που έκανε ο ίδιος και όχι για ουδέτερη διαπίστωση.
Ταυτόχρονα, όμως, επιμένει ότι ο διάλογος με την Τουρκία πρέπει να συνεχιστεί.
Μάλιστα παραδέχεται πως, στην παρούσα φάση, δεν υπάρχουν οι συνθήκες για ουσιαστική συζήτηση σχετικά με την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Αυτή ακριβώς είναι και η βασική αντίφαση που καλείται να διαχειριστεί η ελληνική διπλωματία: από τη μία, τη διατήρηση ανοιχτού διαλόγου με την Άγκυρα και, από την άλλη, την επιμονή της Τουρκίας σε ζητήματα που η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει ότι δεν πρόκειται καν να συζητήσει.
Στο επίκεντρο και το Κυπριακό
Στις επαφές του στη Νέα Υόρκη, ο Γεραπετρίτης ανέφερε ότι το Κυπριακό παραμένει βασική ελληνική προτεραιότητα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος είναι να διατηρηθεί η κινητικότητα που έχει δημιουργηθεί υπό την αιγίδα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και να διαμορφωθούν οι συνθήκες για ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Ο υπουργός δεν παρουσίασε στη συγκεκριμένη συνέντευξη κάποιο νέο πλαίσιο επίλυσης, αλλά επανέλαβε την υποστήριξη της Αθήνας στη διαδικασία του ΟΗΕ.
Ελλάδα στην προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας
Ένα δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της συνέντευξης αφορά την ανάληψη από την Ελλάδα της προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ τον Οκτώβριο.
Ο Γεραπετρίτης δήλωσε ότι η Αθήνα θέλει να αξιοποιήσει την προεδρία για την ενίσχυση της διαβούλευσης, την αναζήτηση συναινέσεων και, όπου αυτό καταστεί δυνατό, την υιοθέτηση αποφάσεων σε ζητήματα στα οποία σήμερα υπάρχουν έντονες διαφωνίες.
Η ελληνική προεδρία συμπίπτει επίσης με κρίσιμη φάση της διαδικασίας επιλογής νέου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Ο υπουργός παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα» ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφικές και πολιτικές ομάδες μέσα στον Οργανισμό. Και αυτή αποτελεί πολιτική επιδίωξη της ελληνικής πλευράς, η επιτυχία της οποίας θα κριθεί από τα αποτελέσματα της προεδρίας.
Στήριξη της Ελλάδας σε μόνιμη θέση της Ινδίας
Ο Γεραπετρίτης τοποθετήθηκε επίσης ξεκάθαρα υπέρ της μεταρρύθμισης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ανέφερε ότι η σημερινή σύνθεσή του δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις παγκόσμιες ισορροπίες και δήλωσε ότι η Ελλάδα υποστηρίζει την ένταξη της Ινδίας ως μόνιμου μέλους.
Παράλληλα τάχθηκε υπέρ ενισχυμένης εκπροσώπησης της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
Για το δικαίωμα βέτο, η θέση που παρουσίασε είναι ότι πρέπει να χρησιμοποιείται με αυτοσυγκράτηση και κατ’ εξαίρεση, κυρίως όταν βρίσκονται στο τραπέζι ζητήματα προστασίας αμάχων, εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.
Ομογένεια και επόμενες γενιές
Σημαντικό μέρος της συνέντευξης αφορούσε και την ελληνική Διασπορά.
Ο υπουργός παρουσίασε το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024–2027 και αναφέρθηκε στην ψηφιοποίηση των προξενικών υπηρεσιών, στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση και στην προσπάθεια διατήρησης της σχέσης των νεότερων γενεών με την Ελλάδα.
Παραδέχθηκε ότι για έναν νέο τρίτης ή τέταρτης γενιάς η σχέση με την Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και υποστήριξε ότι χρειάζονται δίκτυα, εκπαιδευτικές δράσεις και προγράμματα ανταλλαγών, ώστε ο δεσμός να μην περιορίζεται μόνο στην καταγωγή και στην οικογενειακή μνήμη.
Το πολιτικό βάρος της νέας παρέμβασης
Η νέα συνέντευξη Γεραπετρίτη έχει, τελικά, ενδιαφέρον κυρίως επειδή συνδυάζει δύο στοιχεία.
Από τη μία, ο υπουργός υιοθετεί σαφή δημόσια θέση ότι ζητήματα ελληνικής κυριαρχίας δεν μπαίνουν στο τραπέζι και ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία αφορά ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.
Από την άλλη, πρόκειται για τον ίδιο πολιτικό που έχει επενδύσει σημαντικό μέρος της θητείας του στη διατήρηση του διαλόγου με την Τουρκία, έχει δεχθεί έντονη κριτική γι’ αυτή την προσέγγιση και στο παρελθόν έχει κάνει δηλώσεις –όπως εκείνη για τα έξι ναυτικά μίλια– που προκάλεσαν διαφορετικές ερμηνείες για το εύρος των ελληνικών «κόκκινων γραμμών».
Επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι τι δηλώνει σήμερα ο Γιώργος Γεραπετρίτης, αλλά πώς οι συγκεκριμένες διακηρύξεις θα μεταφραστούν στην πράξη εφόσον ο ελληνοτουρκικός διάλογος φτάσει κάποτε στο δύσκολο στάδιο των πραγματικών διαπραγματεύσεων.