Η γεωπολιτική σκακιέρα φλέγεται. Από το αυτοκρατορικό Πεκίνο και τις μυστικές ισορροπίες του Περσικού Κόλπου, μέχρι τους ενεργειακούς διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου και τις ευθείες απειλές της Άγκυρας, ο κορυφαίος Έλληνας γεωπολιτικός αναλυτής ξεδιπλώνει τον οδικό χάρτη των διεθνών εξελίξεων και ξεmaskάρει τα δομικά λάθη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Η Αυτοκρατορική Υποδοχή Τραμπ στο Πεκίνο και το Παρασκήνιο με το Ιράν
Η πρόσφατη επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο δεν ήταν μια απλή εθιμοτυπική συνάντηση. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Ιωάννη Μάζη, αποτελεί τον τρίτο κρίκο μιας καλά σχεδιασμένης διπλωματικής αλυσίδας. Η αλληλουχία ξεκίνησε με την επίσκεψη του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, στη Μόσχα, συνεχίστηκε με το κρίσιμο τηλεφώνημα του Βλαντιμίρ Πούτιν προς τον Ντόναλντ Τραμπ και κορυφώθηκε με το ταξίδι του Αμερικανού ηγέτη στην Κίνα.
Στο εσωτερικό του Ιράν διεξάγεται μια σκληρή μάχη επικράτησης: από τη μία πλευρά βρίσκονται οι «Φρουροί της Επανάστασης», οι οποίοι ελέγχουν το βαθύ κράτος και τον πνευματικό ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, και από την άλλη η πολιτική ηγεσία της χώρας που επιδιώκει μια διαφορετική, πιο ρεαλιστική προσέγγιση. Η επίσκεψη Αραγτσί στη Μόσχα είχε ως στόχο τη διαμεσολάβηση για την αποφυγή μιας ολοκληρωτικής ρήξης με τις ΗΠΑ.
Η υποδοχή που επιφύλαξε η Κίνα στον Τραμπ ήταν «μεγαλιώδης και αυτοκρατορική». Για το Πεκίνο, τα σύμβολα έχουν τεράστια ιστορική και πολιτική βαρύτητα. Το μεγάλο αντάλλαγμα που έλαβε η Κίνα αποτυπώθηκε στην πρόσφατη Έκθεση Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, όπου η λέξη «Ταϊβάν» απουσίαζε παντελώς. Αυτή η σιωπηρή ανοχή των Αμερικανών επιτρέπει στην Κίνα να συνεχίσει την οικονομική και επιχειρηματική της διείσδυση στο νησί, αποφεύγοντας –προς το παρόν– μια πολεμική σύγκρουση. Η Ταϊβάν, ως ο παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή μικροτσίπ (microchips) υψηλής τεχνολογίας, αποτελεί το «μήλον της έριδος» για την παγκόσμια οικονομία.
Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» και το Πυρηνικό Σκάκι
Ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έστειλε ένα σαφές μήνυμα στον Τραμπ, καλώντας τον να μην πέσουν στην «Παγίδα του Θουκυδίδη». Ο όρος αυτός, που εισήγαγε ο καθηγητής του Harvard, Γκράχαμ Άλισον, περιγράφει την ιστορική νομοτέλεια (σε 12 από τις 16 περιπτώσεις των τελευταίων 600 ετών) όπου μια κυρίαρχη ηγεμονική δύναμη επιτίθεται σε μια ανερχόμενη δύναμη επειδή τη θεωρεί απειλή. Στον σύγχρονο κόσμο, η Ταϊβάν παίζει τον ρόλο που έπαιζε η Κέρκυρα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο.
Η Κίνα, ωστόσο, έκανε μια στρατηγική παραχώρηση που αποτελεί τεράστια εσωτερική πολιτική νίκη για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών: συμφώνησε απόλυτα ότι το Ιράν δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Η λύση που προτείνει ο κ. Μάζης για μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία (win-win situation) προβλέπει την παράδοση των περίπου 450 κιλών σχάσιμου υλικού που διαθέτει το Ιράν, εμπλουτισμένου στο 60%. Ο εμπλουτισμός αυτός δεν εξυπηρετεί ειρηνικούς σκοπούς (για τους οποίους αρκεί το 5%), αλλά επιτρέπει την κατασκευή ατομικής βόμβας τύπου Χιροσίμα μέσα σε διάστημα μόλις δύο εβδομάδων έως ενός μηνός. Αν το υλικό αυτό κατατεθεί υπό την εγγύηση της Κίνας, την οποία το Ιράν εμπιστεύεται (σε αντίθεση με τις ΗΠΑ), τότε ο Τραμπ θα μπορεί να παρουσιάσει στο αμερικανικό ακροατήριο ένα ισχυρό αφήγημα νίκης, εξασφαλίζοντας τη διεθνή σταθερότητα.
Ο Ενεργειακός Διάδρομος IMEC και ο Νευρικός Κλονισμός της Τουρκίας
Περνώντας στα ελληνοτουρκικά, ο κ. Μάζης εξήγησε την πραγματική αιτία πίσω από τη νευρικότητα και την κλιμάκωση της τουρκικής προκλητικότητας, η οποία εκφράστηκε με την κατάθεση προκλητικού νομοσχεδίου στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, το οποίο επιχειρεί να οικειοποιηθεί το μισό Αιγαίο.
Η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν γεωπολιτικό αποκλεισμό. Ο διεθνής ενεργειακός και οικονομικός διάδρομος IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor), ο οποίος ξεκινά από την Ινδία, διέρχεται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ, καταλήγει στην Ευρώπη μέσω του άξονα Κύπρου και Ελλάδας. Η στρατηγική αυτή αρχιτεκτονική (γνωστή και ως σχήμα 3+1: Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ), η οποία είχε ξεκινήσει από την κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά την περίοδο 2012-2015, βρίσκεται πλέον σε τροχιά υλοποίησης.
Αυτός ο σχεδιασμός πετάει την Τουρκία εντελώς έξω από τον χάρτη, ακυρώνοντας τη φιλοδοξία της να καταστεί ο απόλυτος ενεργειακός κόμβος της Ευρώπη. Παράλληλα, αποκλείει το Ιράν και την Κίνα από τις συγκεκριμένες οδεύσεις. Αντιδρώντας σε αυτόν τον αποκλεισμό, η Άγκυρα στέλνει μήνυμα στη διεθνή κοινότητα ότι «τίποτα δεν θα περάσει χωρίς την άδειά μου», επιδιώκοντας να μετατρέψει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ σε «φινλανδοποιημένα σαντζάκια της νεοθωμανικής αυτοκρατορίας». Ωστόσο, ο παράγοντας Ισραήλ και η αποφασιστικότητά του καθιστούν τους τουρκικούς σχεδιασμούς «ευσεβείς πόθους».
Το Ιστορικό Λάθος της «Υποχωρητικότητας» και η Παγίδα των «Ήρεμων Νερών»
Ο Καθηγητής Μάζης υπήρξε καταπέλτης για τη διαχρονική στάση της Αθήνας. Υπενθύμισε ότι εδώ και 28 χρόνια δημοσιεύει μελέτες σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά για τις τουρκικές επιδιώξεις, την ίδια ώρα που εγχώριοι κύκλοι τον χαρακτήριζαν υποτιμητικά «πολεμοκάπηλο».
Ανέλυσε τη δομική διαφορά μεταξύ της κατοχής αμυντικών όπλων (όπως οι γαλλικές φρεγάτες, τα F-16 και η πρόσφατη επίσκεψη Μακρόν) και της πολιτικής βούλησης να χρησιμοποιηθούν αυτά ως μέσα αποτροπής. Η υπογραφή της «Διακήρυξης των Αθηνών» έγινε τη στιγμή που η Άγκυρα διατηρούσε κάτω από το τραπέζι το casus belli, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Η ελληνική πλευρά, σύμφωνα με τον καθηγητή, εκπέμπει συνεχή μηνύματα αδυναμίας. Όταν κορυφαίοι διπλωματικοί και κυβερνητικοί παράγοντες δηλώνουν δημόσια ότι οι «κόκκινες γραμμές» της χώρας εξαντλούνται στα 6 ναυτικά μίλια –την ώρα που το Διεθνές Δίκαιο παρέχει το αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα επέκτασης στα 12 μίλια–, η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη για υποχωρήσεις. Ακόμη και στην πρόσφατη πρόκληση με το τουρκικό νομοσχέδιο, η Αθήνα ψέλλισε ότι πρόκειται για «εσωτερικό δίκαιο της Τουρκίας».
«Η υποχωρητικότητα δεν οδηγεί στην ειρήνη. Οδηγεί μαθηματικά στη σύγκρουση», προειδοποίησε ο κ. Μάζης. Όταν υποχωρείς διαρκώς, ο αντίπαλος θεωρεί δεδομένο ότι θα συνεχίσεις να το κάνεις. Κάποια στιγμή, η Ελλάδα θα αναγκαστεί εκ των πραγμάτων να σταματήσει να υποχωρεί (όπως συνέβη πρόσφατα στην Αστυπάλαια), ο αντίπαλος θα αντιδράσει σκληρά, και εκεί ακριβώς θα έρθει η ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Η πραγματική αποτροπή σημαίνει να καταστήσεις σαφές στον αντίπαλο ότι οποιαδήποτε παραβίαση των κόκκινων γραμμών θα του κοστίσει δυσανάλογα υψηλό τίμημα.
Η δικαιολογία της διατήρησης «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο χάριν της τουριστικής περιόδου χαρακτηρίστηκε από τον καθηγητή ως «αστειότητα». Αν συνεχιστεί αυτή η πολιτική, σε λίγο οι Έλληνες θα πρέπει «να ζητούν άδεια από την Άγκυρα για να πάνε στη Χίο».
Η Χρυσή Ευκαιρία: Ανακήρυξη ΑΟΖ Τώρα
Ο Ιωάννης Μάζης κατέθεσε μια συγκεκριμένη, νομικά και γεωπολιτικά τεκμηριωμένη πρόταση. Η παρούσα διεθνής συγκυρία, με τα μέτωπα στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή ανοιχτά, αποτελεί μια μοναδική, χρυσή ευκαιρία για την Ελλάδα.
Η χώρα πρέπει να προχωρήσει άμεσα στην επίσημη ανακήρυξη (declaration) της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης (ΑΟΖ), βασιζόμενη στον επίσημο χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ο οποίος αποτελεί συνέχεια του «χάρτη της Σεβίλλης»). Η ανακήρυξη ΑΟΖ και η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελούν μονομερώς ασκούμενα κυριαρχικά δικαιώματα, απόλυτα κατοχυρωμένα από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Το δίκαιο αυτό έχει κυρωθεί από 171 χώρες, αλλά και ξεχωριστά από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση ως θεσμικό όργανο. Η Ελλάδα διαθέτει στα χέρια της ένα πανίσχυρο νομικό και διπλωματικό όπλο, το οποίο όμως αρνείται να κινητοποιήσει για να μη «στεναχωρήσει» την Τουρκία.
Ο καθηγητής έκλεισε την παρέμβασή του με μια καυστική, ειρωνική δήλωση που αποτυπώνει το μέγεθος του εθνικού κινδύνου: «Πέστε μου μια τιμή για το ανατολικό Αιγαίο και τα νησιά του, να δούμε αν μας συμφέρει να τα πουλήσουμε, αν είναι συμφέρουσα η τιμή… και αν τα έσοδα θα πάνε σε κάποιο κοινωνικό ταμείο για να αυξηθούν οι συντάξεις μας».