Σε μια παρέμβαση με έντονο ιστορικό και γεωπολιτικό περιεχόμενο στην τηλεόραση του ΣΙΓΜΑ, ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης παρουσίασε τη δική του ανάγνωση για τη μακροχρόνια τουρκική στρατηγική στο Κυπριακό, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή απαίτηση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών δεν αποτελεί μια ξαφνική μεταβολή πολιτικής, αλλά συνέχεια σχεδιασμών που ανάγονται ήδη στη δεκαετία του 1950.
Με αφορμή την επέτειο της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής, από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου 1974, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης συνέδεσε όσα συνέβησαν τότε επί του εδάφους με τη στρατηγική που είχε διατυπώσει ο Τούρκος συνταγματολόγος και πολιτικός Νιχάτ Ερίμ από το 1956.
«Δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν οι θέσεις της Τουρκίας»
«Δεν πρέπει λοιπόν να μας κάνουν εντύπωση οι θέσεις της Τουρκίας περί λύσης δύο κρατών. Είναι καταγεγραμμένες από το 1956», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, εκείνο που θα έπρεπε να εξεταστεί περισσότερο είναι η στάση της ελληνοκυπριακής πλευράς απέναντι στη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία, την οποία ο ίδιος συνδέει με την εξέλιξη του αρχικού τουρκικού σχεδιασμού για γεωγραφικό, διοικητικό και πληθυσμιακό διαχωρισμό της Κύπρου.
Όπως εξήγησε, τα τρία αυτά στοιχεία δεν υφίσταντο με τη σημερινή μορφή πριν από το 1974. Η τουρκική εισβολή, η κατοχή και στη συνέχεια οι μετακινήσεις πληθυσμών δημιούργησαν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, τις πραγματικές συνθήκες πάνω στις οποίες μπορούσε να οικοδομηθεί ένα διχοτομικό πολιτειακό μοντέλο.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η δεύτερη φάση της εισβολής τον Αύγουστο του 1974 ουσιαστικά μετέτρεψε τον σχεδιασμό σε εδαφική πραγματικότητα.
Η αναφορά στον Νιχάτ Ερίμ και στον βρετανικό παράγοντα
Ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων επικαλέστηκε ιστορικά έγγραφα από το 1956, επισημαίνοντας ότι την ίδια περίοδο κατά την οποία ο Νιχάτ Ερίμ αναφερόταν σε γεωγραφικό, πληθυσμιακό και διοικητικό διαχωρισμό, ανάλογες προσεγγίσεις εμφανίζονταν, κατά τον ίδιο, και στη βρετανική πολιτική.
Με βάση αυτή την ανάγνωση, απέρριψε τις μεταγενέστερες ερμηνείες που αποδίδουν την πορεία προς τη διχοτόμηση αποκλειστικά σε εσωτερικά γεγονότα ή στον αγώνα της ΕΟΚΑ.
«Οι Τούρκοι είχαν συγκεκριμένη πολιτική διχοτόμησης μαζί με τους Βρετανούς», υποστήριξε.
Η κεντρική θέση της παρέμβασής του ήταν ότι η διχοτόμηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα μιας σειράς συγκυριακών εξελίξεων, αλλά ως στοιχείο μιας στρατηγικής με μεγάλο ιστορικό βάθος.
Από τη Διζωνική στα δύο κράτη
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο Κραν Μοντανά, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα θεωρεί πλέον ότι έχει εξασφαλίσει σημαντικές παραχωρήσεις και γι’ αυτό μετακινεί τον πήχη προς το επόμενο στάδιο.
Σύμφωνα με τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, η τουρκική θέση των δύο κρατών λειτουργεί ως «διαπραγματευτικό βάθος». Εάν δύο χωριστά κράτη επιχειρήσουν στη συνέχεια να συνδεθούν πολιτειακά, τότε, όπως εξήγησε, η λογική οδηγεί προς μια συνομοσπονδιακή δομή.
Στην παρέμβασή του μίλησε για τρία επίπεδα τουρκικών θέσεων:
- Δύο κράτη, ως η πλέον προωθημένη απαίτηση της Άγκυρας.
- Συνομοσπονδιακή λύση, ως πιθανό πεδίο συμβιβασμού.
- Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία, την οποία ο ίδιος θεωρεί ότι εντάσσεται στην ιστορική λογική του γεωγραφικού και διοικητικού διαχωρισμού.
Για τον ίδιο, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα είναι κατά πόσον όσα συζητούνται εδώ και δεκαετίες μπορούν πράγματι να χαρακτηριστούν «επανένωση».
«Αυτά τα οποία συζητούμε σήμερα είναι επανένωση ή είναι διχοτόμηση;», διερωτήθηκε, απαντώντας ότι κατά τη δική του ιστορική και πολιτειολογική προσέγγιση πρόκειται για διχοτομική λογική.
Η «ευρωπαϊκή λύση» που έμεινε στο ράφι
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης επανέφερε παράλληλα στο προσκήνιο τη συζήτηση που είχε αναπτυχθεί την εποχή του Σχεδίου Ανάν, υπενθυμίζοντας ότι μετά την απόρριψή του είχε προβληθεί η προοπτική μιας «ευρωπαϊκής λύσης».
Τόνισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως ενιαίο κράτος και όχι ως ομοσπονδία, ενώ η κατοχή των βόρειων εδαφών της δεν αναγνωρίζεται.
Κατά συνέπεια, υποστήριξε, υπάρχει διαφορετική πολιτική βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια στρατηγική: η αναγνώριση από την Τουρκία της ενιαίας Κυπριακής Δημοκρατίας.
«Η Κύπρος εντάχθηκε ενιαία ως ενιαίο κράτος, όχι ως ομόσπονδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διότι δεν αναγνωρίζεται η κατοχή», επισήμανε.
Η δραματική αναφορά στον Ερντογάν
Το πλέον αιχμηρό σημείο της παρέμβασης ήρθε στο τέλος, όταν ο Γιάννος Χαραλαμπίδης μετέφερε μια πληροφορία που, όπως είπε, του είχε γνωστοποιηθεί από ξένους και Τούρκους διπλωμάτες.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, στο παρελθόν είχε εξεταστεί σε τουρκικό επίπεδο ένα σχέδιο με στόχο να απεγκλωβιστεί η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας από το Κυπριακό. Μία από τις προτάσεις προέβλεπε αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας μέχρι τη γραμμή αντιπαράταξης και ουσιαστικό κλείσιμο του Κυπριακού στη βάση της υφιστάμενης εδαφικής πραγματικότητας.
Κατά την αφήγηση του Γιάννου Χαραλαμπίδη, όταν η πρόταση τέθηκε ενώπιον του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Τούρκος ηγέτης φέρεται να αντέδρασε ρωτώντας τον διπλωμάτη που την παρουσίασε πόσα χρόνια υπηρετούσε.
Όταν εκείνος απάντησε «25», ο Ερντογάν, σύμφωνα πάντα με όσα μετέφερε ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, φέρεται να του είπε:
«Δεν έχετε αντιληφθεί ότι ο στόχος μας είναι η κατάληψη ολόκληρης της Κύπρου;»
Η αναφορά αυτή αποτέλεσε και την κορύφωση της παρέμβασης του Δρ. Διεθνών Σχέσεων. Το μήνυμα που επιχείρησε να στείλει ήταν ότι η Λευκωσία δεν πρέπει να εξετάζει αποσπασματικά τις εκάστοτε τουρκικές απαιτήσεις, αλλά να τις εντάσσει σε μια στρατηγική συνέχεια δεκαετιών.
«Ελπίζω να γίνεται κατανοητό, για να αναλαμβάνει ο καθένας τις ευθύνες του», κατέληξε.