Σαφή προειδοποίηση προς τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, απηύθυνε ο πολιτικός αναλυτής Γιάννος Χαραλαμπίδης, σχολιάζοντας στο Σίγμα τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το Κυπριακό και τις πληροφορίες για την επικείμενη άφιξη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης υπογράμμισε ότι η παρουσία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ ή της ομάδας του δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ουσιαστικής προόδου. Όπως επισήμανε, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η πραγματοποίηση ακόμη μιας επίσκεψης ή συνάντησης, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα επιχειρηθεί η επανέναρξη των συνομιλιών και οι ξεκάθαρες θέσεις που θα καταθέσει η κυπριακή πλευρά.
Σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή, εφόσον ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιμένει ότι επιδιώκει λύση βασισμένη στις αρχές και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να απαντήσει εάν θέτει ως προϋποθέσεις δύο θεμελιώδεις ευρωπαϊκούς πυλώνες: το Πρωτόκολλο 10 και την Αντιδήλωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 21ης Σεπτεμβρίου 2005.
Ολόκληρη η Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης υπενθύμισε ότι, βάσει του Πρωτοκόλλου 10, στην Ευρωπαϊκή Ένωση εντάχθηκε ολόκληρη η Κυπριακή Δημοκρατία. Η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου έχει ανασταλεί προσωρινά στο κατεχόμενο τμήμα, εξαιτίας της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής.
Όπως εξήγησε, για να εφαρμοστεί το ευρωπαϊκό κεκτημένο στους Τουρκοκυπρίους, θα πρέπει προηγουμένως να αναγνωριστεί η Κυπριακή Δημοκρατία και να ακολουθήσει η επανένταξή τους στις δομές του νόμιμου κράτους, μέσα από τις αναγκαίες συνταγματικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
«Είναι θέση του Προέδρου ενώπιον του γενικού γραμματέα ότι θα πρέπει να εφαρμοστεί το κεκτημένο, εφόσον οι Τουρκοκύπριοι αναγνωρίσουν την Κυπριακή Δημοκρατία;» διερωτήθηκε ουσιαστικά ο πολιτικός αναλυτής, θέτοντας το ζήτημα της συνέπειας μεταξύ των δημόσιων διακηρύξεων της Λευκωσίας και των πραγματικών διαπραγματευτικών της θέσεων.
Ο δεύτερος ευρωπαϊκός πυλώνας, κατά τον ίδιο, είναι η Αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, στην οποία επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, η Άγκυρα έχει υποχρέωση να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης έθεσε ευθέως το ερώτημα πώς μπορεί μια λύση να χαρακτηρίζεται ευρωπαϊκή, εάν δεν στηρίζεται στις συγκεκριμένες νομικές και πολιτικές αποφάσεις της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Το κουμάντο το έκανε και το κάνει η Άγκυρα»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Γιάννος Χαραλαμπίδης στον ρόλο της Τουρκίας και στην πραγματική δυνατότητα της τουρκοκυπριακής ηγεσίας να καθορίσει αυτόνομα τις εξελίξεις.
Υπενθύμισε ότι κατά τις συνομιλίες στο Κραν Μοντανά η τουρκοκυπριακή πλευρά εκπροσωπείτο από έναν ηγέτη ο οποίος παρουσιαζόταν ως ο πλέον μετριοπαθής στην ιστορία της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Παρ’ όλα αυτά, όπως σημείωσε, τον τελικό λόγο εξακολουθούσε να έχει η Άγκυρα.
«Τελικά, κουμάντο έκανε η Άγκυρα. Όπως και τώρα», τόνισε, απορρίπτοντας την αντίληψη ότι μια αλλαγή προσώπου στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων αρκεί για να μεταβάλει την ουσία της τουρκικής πολιτικής στο Κυπριακό.
Κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, η Τουρκία διατηρεί αμετάβλητη τη θέση της για στρατιωτική παρουσία και συνέχιση των εγγυήσεων. Παρέπεμψε μάλιστα στις δηλώσεις του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, σύμφωνα με τις οποίες ο τουρκικός στρατός εμφανίζεται ως ο εγγυητής της ασφάλειας των Τουρκοκυπρίων.
Αυτό σημαίνει, όπως εξήγησε, ότι η Άγκυρα δεν έχει μετακινηθεί από τη βασική της επιδίωξη να παραμείνει στρατιωτικά και πολιτικά παρούσα στην Κύπρο ακόμη και μετά από μια ενδεχόμενη συμφωνία.
Πού στηρίζεται η αισιοδοξία της Λευκωσίας;
Ο πολιτικός αναλυτής αμφισβήτησε την αισιοδοξία που καλλιεργείται από την κυπριακή κυβέρνηση γύρω από τις νέες προσπάθειες του ΟΗΕ.
Έθεσε το ερώτημα εάν, μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά, έχει καταγραφεί οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή στην τουρκική πολιτική που να δικαιολογεί προσδοκίες για επίλυση του Κυπριακού.
Όπως ανέφερε, πραγματική αισιοδοξία θα μπορούσε να υπάρξει μόνο εάν η Τουρκία δήλωνε εκ των προτέρων ότι είναι έτοιμη να συζητήσει την πλήρη αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων και την κατάργηση του συστήματος των εγγυήσεων.
Από τη στιγμή που η επίσημη θέση της ελληνοκυπριακής πλευράς παραμένει «μηδέν στρατός, μηδέν εγγυήσεις», η Λευκωσία οφείλει, σύμφωνα με τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, να απαιτήσει καθαρές απαντήσεις πριν οδηγηθεί σε έναν νέο κύκλο συνομιλιών.
«Ο αδύνατος κρίκος είναι ο Πρόεδρος»
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης χαρακτήρισε τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας «αδύνατο κρίκο» στην παρούσα συγκυρία, όχι επειδή η Τουρκία έχει εμφανιστεί περισσότερο διαλλακτική, αλλά επειδή η Λευκωσία εμφανίζεται πρόθυμη να επιστρέψει στις συνομιλίες χωρίς να έχει προηγουμένως διασφαλίσει αλλαγή των τουρκικών θέσεων.
Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης κινδυνεύει «από Πρόεδρος της λύσης να γίνει Πρόεδρος της διχοτόμησης».
Όπως εξήγησε, εάν η διαδικασία επαναρχίσει στη βάση των ήδη υφιστάμενων συγκλίσεων, τις οποίες η κοινή γνώμη δεν γνωρίζει στο σύνολό τους, το αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι μια μορφή «ομοσπονδιακής ή συνομοσπονδιακής διχοτόμησης».
Ακόμη όμως και εάν μια τέτοια συμφωνία φτάσει μέχρι το τελικό στάδιο και απορριφθεί, ο κίνδυνος παγίωσης της διχοτόμησης θα παραμείνει. Για τον λόγο αυτόν, κάλεσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να ξεκαθαρίσει από τώρα τις κόκκινες γραμμές και τις πραγματικές προϋποθέσεις συμμετοχής σε μια νέα διαπραγματευτική διαδικασία.
Το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης αναφέρθηκε και στην εσωτερική πολιτική διάσταση των εξελίξεων, επισημαίνοντας ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται σε πρώτη φάση ενισχυμένος, καθώς μπορεί να συσπειρώσει γύρω από την προσπάθειά του τόσο κόμματα που τον στηρίζουν όσο και δυνάμεις της αντιπολίτευσης.
Ωστόσο, επισήμανε τις αντιφάσεις που υπάρχουν στις θέσεις των κυπριακών κομμάτων για τη μορφή της επιδιωκόμενης λύσης. Αναφέρθηκε ειδικότερα στις διαφορετικές προσεγγίσεις για τη λεγόμενη χαλαρή ομοσπονδία, αλλά και στις αποκλίσεις μεταξύ των σημερινών θέσεων του Δημοκρατικού Συναγερμού και όσων υποστήριζαν στο παρελθόν ο Νίκος Αναστασιάδης και ο Αβέρωφ Νεοφύτου.
Η ουσία της παρέμβασής του ήταν σαφής: η Λευκωσία δεν πρέπει να εισέλθει σε συνομιλίες στηριζόμενη μόνο στην κινητικότητα του ΟΗΕ ή σε ένα θετικό επικοινωνιακό κλίμα. Χρειάζεται σαφής στρατηγική, εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου, αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας και ξεκάθαρη τουρκική δέσμευση για αποχώρηση στρατευμάτων και κατάργηση εγγυήσεων.
Διαφορετικά, μια νέα διαδικασία, αντί να οδηγήσει στην απελευθέρωση και την επανένωση της Κύπρου, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει και να μονιμοποιήσει τα τετελεσμένα της τουρκικής εισβολής και κατοχής.