Με μια παρέμβαση που άνοιξε πολλά και δύσκολα μέτωπα, ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής, μιλώντας στην τηλεόραση της Ναυτεμπορικής, αποτύπωσε τη μεγάλη εικόνα του πολέμου στη Μέση Ανατολή με ωμό τρόπο: η Δύση δεν κατάλαβε ποτέ πραγματικά το Ιράν, οι αμερικανικοί θεσμοί απέτυχαν να συγκρατήσουν έναν επικίνδυνο τυχοδιωκτισμό και ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται πλέον παγιδευμένος ανάμεσα στην αγορά, το Ισραήλ και τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Ο έμπειρος διπλωμάτης, που έχει υπηρετήσει στην Τεχεράνη, στάθηκε αρχικά στην εσφαλμένη ανάγνωση της ιρανικής πραγματικότητας από τη Δύση. Με αφορμή την κηδεία του Λαριτζανί, ξεκαθάρισε ότι όσοι συμμετείχαν δεν ήταν κάποιοι ουδέτεροι ή αποστασιοποιημένοι πολίτες, αλλά άνθρωποι που παραπέμπουν καθαρά στη σκληρή κοινωνική βάση του καθεστώτος. Κατά την εκτίμησή του, αυτό είναι το πρώτο μεγάλο στρατηγικό λάθος όσων πίστεψαν πως με τον «αποκεφαλισμό» της ηγεσίας θα κατέρρεε αυτόματα η ιρανική εξουσία και θα ξεσηκωνόταν ο λαός.
Ο Γιώργος Αϋφαντής υποστήριξε ότι αυτή ακριβώς ήταν η βασική εισήγηση με την οποία, όπως είπε, οι Ισραηλινοί έπεισαν τον Αμερικανό πρόεδρο. Να χτυπηθεί δηλαδή η κορυφή του ιρανικού καθεστώτος με την προσδοκία ότι το εσωτερικό οικοδόμημα θα διαλυθεί. Όμως, όπως σημείωσε, μια τέτοια προσέγγιση ήταν από την αρχή προβληματική, γιατί στηρίχθηκε σε ελλιπή γνώση της ιρανικής κοινωνίας, αλλά και σε μια γραφειοκρατία που συχνά λέει στην πολιτική ηγεσία αυτό που θέλει να ακούσει, όχι αυτό που πραγματικά ισχύει.
Στην ίδια γραμμή ενέταξε και την παραίτηση του αρμόδιου Αμερικανού αξιωματούχου, κάνοντας λόγο για ένα γνώριμο φαινόμενο σε κάθε κρατικό μηχανισμό: όταν η πολιτική ηγεσία αγνοεί εκείνους που έχουν τη θεσμική ευθύνη και προτιμά εξωθεσμικούς συμβούλους ή λόμπι, τότε η λήψη αποφάσεων διολισθαίνει σε επικίνδυνα μονοπάτια. Το πρόβλημα, όπως υπογράμμισε, δεν είναι μόνο ο ίδιος ο Τραμπ, αλλά η αδυναμία των αμερικανικών θεσμών να επιβάλουν μια σοβαρή, ψύχραιμη και τεκμηριωμένη στρατηγική.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η εκτίμησή του για τη σχέση Τραμπ–Νετανιάχου. Ο πρέσβης ε.τ. περιέγραψε έναν Αμερικανό πρόεδρο σε κατάσταση στρατηγικής αοριστίας, ο οποίος προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις πιέσεις της αγοράς και στις πιέσεις του Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, διατύπωσε τη βαριά εκτίμηση ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ουσιαστικά διαμηνύει στον Τραμπ πως, αν το Ισραήλ αφεθεί μόνο του στη μέση της σύγκρουσης, θα εξετάσει τη χρήση όλων των μέσων που διαθέτει. Και, όπως εξήγησε ο Γιώργος Αϋφαντής, όταν το Ισραήλ μιλά για «όλα τα μέσα», αυτό παραπέμπει και στο ενδεχόμενο χρήσης τακτικών πυρηνικών όπλων.
Εκεί ακριβώς, όπως τόνισε, βρίσκεται και ο πραγματικός πυρήνας του αδιεξόδου. Μια τέτοια επιλογή δεν θα αποτελούσε στρατιωτική λύση, αλλά πράξη παράνοιας, που θα οδηγούσε σε μαζική εξόντωση πληθυσμών σε αστικά κέντρα και θα μπορούσε να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου σε ολόκληρη την περιοχή. Μάλιστα, προειδοποίησε ότι μια πυρηνική χρήση σε αυτό το μέτωπο δεν θα έμενε αναπάντητη, υπενθυμίζοντας ότι το Πακιστάν έχει αφήσει να εννοηθεί πως, εφόσον χρησιμοποιηθούν πυρηνικά στη συγκεκριμένη σύγκρουση, θα μπορούσε να κινηθεί και το ίδιο σε λογική αντίστοιχης ανταπόδοσης.
Ως προς την αντοχή του Ιράν, ο Γιώργος Αϋφαντής εμφανίστηκε σαφής: παρά τα διαδοχικά πλήγματα, το ιρανικό σύστημα δεν έχει παραλύσει. Αντιθέτως, εξακολουθεί να ανταποδίδει και να επιβιώνει. Όπως είπε, για την Τεχεράνη νίκη δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην επικράτηση, αλλά πρωτίστως επιβίωση. Σημείωσε δε ότι το Ιράν, λόγω έκτασης, βιομηχανικής βάσης και αποκεντρωμένης δυνατότητας συναρμολόγησης οπλικών συστημάτων, έχει πολύ μεγαλύτερα περιθώρια αντοχής απ’ ό,τι πίστεψαν όσοι σχεδίασαν μια γρήγορη κάμψη του καθεστώτος.
Παράλληλα, εκτίμησε ότι η συνέχιση του πολέμου δεν εγγυάται την πτώση της ιρανικής ηγεσίας. Αντίθετα, άφησε να εννοηθεί πως, εφόσον υπάρξει παύση των εχθροπραξιών, τότε ίσως αναδυθούν εντονότερα οι εσωτερικές πολιτικές και κοινωνικές αντιθέσεις στο εσωτερικό του καθεστώτος. Κατά την προσέγγισή του, εάν η Δύση ήθελε πραγματικά να αποδυναμώσει την ιρανική εξουσία, θα έπρεπε να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση: όχι προς τον στρατιωτικό στραγγαλισμό, αλλά προς τη σταδιακή ενσωμάτωση του Ιράν στη διεθνή οικονομία, ώστε οι εσωτερικές αντιφάσεις του συστήματος να βγουν στην επιφάνεια.
Σε αυτό το σημείο, ο Γιώργος Αϋφαντής συνέδεσε την παρούσα κατάσταση με τη στρατηγική Ομπάμα–Κέρι, υποστηρίζοντας ότι εκείνη η γραμμή είχε μια λογική: η άρση των περιορισμών και η οικονομική επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο θα αποδυνάμωναν μακροπρόθεσμα τα πιο σκληρά στοιχεία του καθεστώτος. Η επιλογή, αντίθετα, της ωμής πίεσης και της στρατιωτικής κλιμάκωσης, κατά τον ίδιο, στηρίχθηκε σε μια αφελή προσδοκία ότι το Ιράν θα λυγίσει γρήγορα υπό το βάρος χτυπημάτων και κυρώσεων.
Το τελικό του συμπέρασμα ήταν βαρύ και ξεκάθαρο: η παρούσα κρίση δεν αποτελεί μόνο αποτυχία του Ντόναλντ Τραμπ. Είναι συνολική αποτυχία των αμερικανικών θεσμών, αλλά και ευρύτερα της δυτικής διπλωματίας, που δεν κατάφερε ούτε να κατανοήσει σε βάθος την ιρανική κοινωνία ούτε να χαράξει μια αποτελεσματική στρατηγική απέναντι σε ένα καθεστώς σύνθετο, ανθεκτικό και πολύ πιο βαθιά ριζωμένο απ’ όσο πίστεψαν αρκετοί στη Δύση.