Την εκτίμηση ότι η Τουρκία βρυχάται επειδή φοβάται πως χάνει στρατηγικό έδαφος στην Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή διατύπωσε ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης, μιλώντας στο ΑΡΤ.
Στην παρέμβασή του, ο κ. Μπαλτζώης στάθηκε αρχικά στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα ελληνοτουρκικά, το οποίο χαρακτήρισε θετική εξέλιξη σε επίπεδο πολιτικού μηνύματος, ξεκαθάρισε όμως ότι τέτοιες αποφάσεις δεν παράγουν ουσιαστικά αποτελέσματα στην πράξη. Όπως υποστήριξε, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει μεν όσα επί χρόνια καταγγέλλουν Ελλάδα και Κύπρος, ωστόσο παραμένει πολυκερματισμένη και ανήμπορη να μετατρέψει αυτά τα ψηφίσματα σε πραγματική πίεση προς την Άγκυρα.
Από εκεί και πέρα, ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις δηλώσεις Φιντάν και Ερντογάν περί «περικύκλωσης» της Τουρκίας από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Ο Ιωάννης Μπαλτζώης απέρριψε κατηγορηματικά αυτή τη ρητορική, λέγοντας πως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: κατά την ανάλυσή του, η ίδια η Τουρκία είναι εκείνη που έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο πλέγμα στρατιωτικών βάσεων και παρουσίας από το Αζερμπαϊτζάν και το Κατάρ μέχρι τη Σομαλία, τη Λιβύη, την Αλβανία, τη Συρία, το Ιράκ και φυσικά την κατεχόμενη Κύπρο.
Με αυτή τη λογική, όπως τόνισε, η Άγκυρα δεν αντιδρά επειδή πιέζεται στρατιωτικά από την ελληνική πλευρά, αλλά επειδή διαπιστώνει ότι Ελλάδα και Κύπρος χτίζουν μια ισχυρή συμμαχική δομή που περιορίζει τους νεοοθωμανικούς σχεδιασμούς της. Κατά τον ίδιο, η Τουρκία βλέπει ότι τα σχέδιά της να επιβάλει τετελεσμένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο μέσω στρατιωτικού καταναγκασμού, απειλών και πιέσεων δεν μπορούν πλέον να υλοποιηθούν τόσο εύκολα.
Στην ανάλυσή του, ο Ιωάννης Μπαλτζώης συνέδεσε ευθέως αυτές τις εξελίξεις με τις ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή. Εκτίμησε ότι, αν παγιωθεί μια νέα κατάσταση μετά τον πόλεμο στην περιοχή και επιτευχθεί συμφωνία με το Ιράν, ο χάρτης της Μέσης Ανατολής θα αλλάξει ριζικά. Μάλιστα, εμφανίστηκε πεπεισμένος ότι το ιρανικό καθεστώς έχει κάνει τον κύκλο του και ότι, αργά ή γρήγορα, θα οδηγηθεί σε αλλαγή, με την ανάδειξη κοσμικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι το Ιράν ήταν η βασική πηγή αποσταθεροποίησης στην περιοχή, καθώς –όπως είπε– τροφοδοτούσε εξτρεμιστικά και ένοπλα σχήματα. Στο δικό του σκεπτικό, εάν αυτή η δομή καταρρεύσει, τότε θα ανοίξει ο δρόμος για μια εντελώς διαφορετική Μέση Ανατολή, με νέους άξονες συνεργασίας, νέους εμπορικούς διαδρόμους και μεγαλύτερη σύνδεση της περιοχής με την Ευρώπη.
Εκεί ακριβώς ενέταξε και τον IMEC, τον διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, τον οποίο περιέγραψε ως σχέδιο κομβικής σημασίας, που περνά από την ευρύτερη περιοχή και καταλήγει σε ελληνικά λιμάνια και υποδομές, όπως η Κρήτη, ο Πειραιάς, η Αθήνα και η Αλεξανδρούπολη. Σύμφωνα με τον κ. Μπαλτζώη, αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η Τουρκία ανησυχεί τόσο έντονα: επειδή βλέπει ότι διαμορφώνονται νέα σχήματα που την παρακάμπτουν.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο αντιστράτηγος ε.α. ανέδειξε και έναν ακόμη παράγοντα που, όπως είπε, αποτελεί στρατηγικό εφιάλτη για την Τουρκία: την πιθανότητα δημιουργίας κουρδικού κράτους. Υποστήριξε ότι οι Κούρδοι είναι διασπαρμένοι σε Τουρκία, Ιράκ, Συρία και Ιράν και πως η προοπτική μιας τέτοιας εξέλιξης αγγίζει άμεσα το «υπογάστριο» της Τουρκίας, τροφοδοτώντας τις πιο βαθιές της ανησυχίες. Κατά τον ίδιο, αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την επιθετική ρητορική της Άγκυρας.
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Ιωάννης Μπαλτζώης και για την Ευρώπη. Τη χαρακτήρισε καθυστερημένη και αποδυναμωμένη, σχολιάζοντας δηκτικά τις ευρωπαϊκές κινήσεις για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Όπως είπε, οι Ευρωπαίοι αντέδρασαν όταν είχαν ήδη χαθεί ο χρόνος, ο ρυθμός και η ουσία των εξελίξεων. Στην ίδια γραμμή, σημείωσε ότι η συζήτηση περί «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ» και αυτόνομης ευρωπαϊκής άμυνας παραμένει σε πολύ πρώιμο στάδιο, καθώς –όπως ανέφερε– το ΝΑΤΟ είναι στην πράξη κατά συντριπτικό ποσοστό αμερικανική ισχύς.
Παρά τις επιφυλάξεις του, πάντως, αναγνώρισε ότι η ιδέα ενός ισχυρότερου ευρωπαϊκού αμυντικού πυλώνα είναι αναγκαία, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη επί δεκαετίες επαναπαυόταν κάτω από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας και δεν επένδυε σοβαρά στην άμυνά της, σε αντίθεση με την Ελλάδα, που –όπως είπε– αναγκαζόταν να δαπανά λόγω της τουρκικής απειλής.
Στο σκέλος των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, ο Ιωάννης Μπαλτζώης αναγνώρισε ότι η στρατηγική πίεσης του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιτάχυνε ορισμένες αποφάσεις, αλλά ξεκαθάρισε ότι καταλυτικός παράγοντας για την κατάπαυση πυρός ήταν το ίδιο το Ιράν, το οποίο –όπως είπε– έθεσε όρους για να συνεχιστούν οι συνομιλίες. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η εξέλιξη έδειξε ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να έχει δυνατότητα επιρροής και να βάζει όρους στο τραπέζι.
Το κεντρικό συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν σαφές: η Τουρκία δεν ανεβάζει τους τόνους από θέση άνεσης, αλλά από στρατηγική ανησυχία. Βλέπει ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ συγκροτούν σχήμα με αυξανόμενο βάρος, βλέπει ότι οι ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να οδηγήσουν σε νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και, κυρίως, φοβάται πως όσα οραματιζόταν επί χρόνια ως περιφερειακή ηγεμονία αρχίζουν να συναντούν σκληρά όρια.