Μία ομιλία γεμάτη ιστορικές αναφορές, σκληρές αλήθειες και δραματικές προειδοποιήσεις πραγματοποίησε ο Σάββας Καλεντερίδης σε εκδήλωση της Λέσχης Ειδικών Δυνάμεων Νομού Έβρου στην Αλεξανδρούπολη, αφιερωμένη στα γεγονότα του 1974 και στην τουρκική κατοχή της Κύπρου.
Ο στρατηγικός αναλυτής επιχείρησε, όπως χαρακτηριστικά είπε, να παρουσιάσει «κινηματογραφικά» την εξέλιξη του Κυπριακού: από την κατάληψη του νησιού από τους Οθωμανούς το 1571, τη βρετανική κυριαρχία, τον αγώνα της ΕΟΚΑ και τις Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου, μέχρι το προδοτικό πραξικόπημα, την τουρκική εισβολή και τη σημερινή απαίτηση της Άγκυρας για λύση δύο κρατών.
Η παρέμβασή του κορυφώθηκε με μια βαριά καταγγελία: ότι στην Ελλάδα οικοδομήθηκε ένα σύστημα το οποίο δεν τίμησε τους μαχητές και τους ήρωες της Κύπρου, αλλά αντίθετα προστάτευσε ή ακόμη και επιβράβευσε όσους φέρουν ευθύνη για την εθνική τραγωδία.
Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στη βρετανική κατοχή
Ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκίνησε την ιστορική αναδρομή του από το 1571, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κύπρο. Στάθηκε ιδιαίτερα στις εξελίξεις του 1878, μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο και το Συνέδριο του Βερολίνου, όταν η Κύπρος πέρασε υπό βρετανικό έλεγχο ως προτεκτοράτο.
Όπως ανέφερε, το 1914 η Βρετανία μετέτρεψε το νησί σε κτήση της, ενώ με τη Συνθήκη της Λωζάννης η Τουρκία αποποιήθηκε κάθε δικαίωμα ή διεκδίκηση επί της Κύπρου. Το 1925 το νησί μετατράπηκε επισήμως σε βρετανική αποικία.
Ακολούθησαν τα Οκτωβριανά του 1931, η πρώτη μεγάλη εξέγερση των Ελλήνων της Κύπρου κατά της αποικιοκρατίας, η οποία, παρά τον αυθόρμητο χαρακτήρα της και την απουσία ολοκληρωμένου πολιτικού σχεδίου, απέδειξε κατά τον ομιλητή ότι ο κυπριακός Ελληνισμός ήταν αποφασισμένος να αποτινάξει τον βρετανικό ζυγό.
Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χιλιάδες Κύπριοι πολέμησαν στο πλευρό των Βρετανών, έχοντας λάβει την υπόσχεση ότι μετά τη νίκη θα αναγνωριζόταν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Η υπόσχεση, όμως, ξεχάστηκε μόλις τελείωσε ο πόλεμος.
Το δημοψήφισμα και η αδυναμία της Αθήνας
Ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950, στο οποίο το 97% τάχθηκε υπέρ της Ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα. Διατύπωσε, ωστόσο, την άποψη ότι το δημοψήφισμα θα έπρεπε να έχει αποκλειστικά αντιαποικιακό χαρακτήρα, ώστε να συμμετάσχουν και οι Τουρκοκύπριοι, γεγονός που ενδεχομένως θα άλλαζε τη μετέπειτα πορεία των πραγμάτων.
Κατά την ανάλυσή του, οι ελληνικές κυβερνήσεις απέφευγαν να συγκρουστούν με τη Βρετανία, ενώ η Ελλάδα, εξαντλημένη από τον Εμφύλιο και απολύτως εξαρτημένη από τους δυτικούς συμμάχους, δεν είχε τα περιθώρια άσκησης ανεξάρτητης πολιτικής.
Όταν η κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπάγου έθεσε τελικά το ζήτημα της αυτοδιάθεσης στον ΟΗΕ, η ελληνική διπλωματία, σύμφωνα με τον ίδιο, κινήθηκε σε υψηλό επίπεδο. Ωστόσο, η Βρετανία, εφαρμόζοντας το «διαίρει και βασίλευε», επανέφερε την Τουρκία στο Κυπριακό, παρότι η Άγκυρα είχε παραιτηθεί επισήμως από κάθε δικαίωμα επί του νησιού.
Η αποδοχή της Τριμερούς Διάσκεψης μεταξύ Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας το 1955 αποτέλεσε, κατά τον Σάββα Καλεντερίδη, καθοριστικό λάθος. Ο Μακάριος είχε προειδοποιήσει την Αθήνα να μην επιτρέψει την επιστροφή της Τουρκίας στο παιχνίδι, αλλά δεν εισακούστηκε.
«Η ΕΟΚΑ γονάτισε μια αυτοκρατορία»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον αγώνα της ΕΟΚΑ, υποστηρίζοντας ότι επιχειρησιακά δεν είχε προηγούμενο: ένας αγώνας σε ένα μικρό και αποκλεισμένο νησί απέναντι σε μία παγκόσμια αυτοκρατορία.
«Η ΕΟΚΑ γονάτισε τη Βρετανία», ήταν το μήνυμα της τοποθέτησής του. Τα στρατιωτικά και επιχειρησιακά κέρδη του αγώνα, όμως, δεν μετατράπηκαν σε αντίστοιχα πολιτικά και εθνικά αποτελέσματα από τις ηγεσίες της Αθήνας και της Λευκωσίας.
Οι Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου οδήγησαν, κατά τον ίδιο, σε ένα δυσλειτουργικό συνταγματικό οικοδόμημα. Οι προτάσεις του Μακαρίου για τα 13 σημεία, τα γεγονότα του 1963, οι τουρκοκυπριακοί θύλακες και η δημιουργία της ΤΜΤ αποτέλεσαν σταδιακά βήματα προς τη διχοτόμηση.
Ο Καλεντερίδης υπενθύμισε ότι η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου απέστειλε στην Κύπρο ελληνική μεραρχία περίπου 8.500 ανδρών. Η παρουσία της δημιουργούσε ισχυρή αποτροπή και έδινε στην Ελλάδα στρατιωτικό πλεονέκτημα. Μετά τα γεγονότα της Κοφίνου, όμως, η χούντα αποδέχθηκε την αποχώρηση της μεραρχίας στα τέλη του 1967 και στις αρχές του 1968.
«Από εκεί αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση», υπογράμμισε.
«Το πραξικόπημα άνοιξε την πόρτα στον Αττίλα»
Ο ομιλητής χαρακτήρισε «προδοτικό» το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, τονίζοντας ότι άνοιξε την πόρτα στην τουρκική εισβολή.
Μετέφερε, μάλιστα, μαρτυρία σύμφωνα με την οποία ο Δημήτριος Ιωαννίδης είχε την πεποίθηση ότι οι Αμερικανοί θα βοηθούσαν την Ελλάδα να αποκτήσει την Κύπρο και τη Βόρειο Ήπειρο, αρκεί να απομακρυνόταν ο Μακάριος. Ο Καλεντερίδης παρουσίασε αυτήν την αντίληψη ως ένδειξη της επικίνδυνης πλάνης μέσα στην οποία κινήθηκε η ηγεσία της δικτατορίας.
Στη συνέχεια εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά του τρόπου με τον οποίο εορτάζεται στην Αθήνα η αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
«Η Δημοκρατία ήρθε πάνω στο αίμα των αδελφών μας στην Κύπρο, Ελλαδιτών και Κυπρίων», τόνισε. Κατά την άποψή του, η 24η Ιουλίου δεν θα έπρεπε να αποτελεί αφορμή για κοσμικές δεξιώσεις, αλλά ημέρα εθνικής αυτοκριτικής, πένθους και έμπρακτης συμπαράστασης προς τον κυπριακό Ελληνισμό.
Όπως είπε, μια χώρα που θρηνεί χιλιάδες νεκρούς, περίπου 1.600 αγνοουμένους και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την τραγωδία σαν υποσημείωση της Μεταπολίτευσης.
Τα Phantom που δεν απογειώθηκαν
Ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε και στους Έλληνες χειριστές των Phantom που μεταστάθμευσαν από την Ανδραβίδα στο Ηράκλειο, φόρτωσαν τα μαχητικά τους και περίμεναν εντολή απογείωσης για την Κύπρο.
Η διαταγή δεν δόθηκε ποτέ.
Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, αξιωματικοί που δεν εκτέλεσαν το καθήκον τους ή εμπόδισαν τη στρατιωτική αντίδραση της Ελλάδας όχι μόνο δεν λογοδότησαν, αλλά κάποιοι από αυτούς ανέλαβαν αργότερα σημαντικές θέσεις. Ακόμη βαρύτερη ήταν η καταγγελία του ότι άνθρωποι που συνδέονταν με την τραγωδία συμμετείχαν στη συνέχεια στη διερεύνηση του Φακέλου της Κύπρου.
«Ο δράστης του εγκλήματος έγινε τιμητής», ανέφερε, καταλήγοντας στη φράση που σφράγισε την ομιλία του:
«Στην Ελλάδα υπάρχει ένα σύστημα που τιμωρεί τους ήρωες και επιβραβεύει τους προδότες».
Ζήτησε ακόμη και σήμερα να αποδοθούν ευθύνες και να αφαιρεθούν, έστω μετά θάνατον, οι βαθμοί από όσους προκάλεσαν ή διευκόλυναν την κυπριακή τραγωδία.
Η προειδοποίηση για ολόκληρο τον Ελληνισμό
Περνώντας στο σήμερα, ο Σάββας Καλεντερίδης υπογράμμισε ότι η Τουρκία δεν αρκείται στα κατεχόμενα, ούτε περιορίζει τον σχεδιασμό της στη λύση δύο κρατών. Απώτερος στόχος της, όπως υποστήριξε, είναι ο έλεγχος ολόκληρης της Κύπρου.
Απέναντι σε αυτόν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η Ελλάδα δεν διαθέτει δική της ολοκληρωμένη στρατηγική. Η πολιτική «αποφασίστε εσείς και εμείς συμπαριστάμεθα», όπως τη χαρακτήρισε, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην πλήρη απώλεια της Κύπρου.
Συνέδεσε, τέλος, το Κυπριακό με την τουρκική παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση στην περιοχή της Κάσου. Κατήγγειλε ότι η Αθήνα αποδέχθηκε τουρκικές απαιτήσεις ακόμη και σε περιοχή ελληνικής ΑΟΖ, στέλνοντας μήνυμα αδυναμίας και υποχώρησης.
Το κλείσιμο της ομιλίας του ήταν δραματικό:
«Δεν κείται μόνο η Κύπρος μακράν. Και η Κάσος κείται μακράν της Αθήνας, και η Αλεξανδρούπολη κείται μακράν. Αν δεν το αλλάξουμε αυτό, δεν θα χαθεί μόνο η Κύπρος. Θα χαθεί το Αιγαίο, θα χαθεί η Αλεξανδρούπολη και η Θράκη».