Σοβαρό διπλωματικό πονοκέφαλο στην Αθήνα προκαλεί η υπόθεση του East to Med Data Corridor (EMC), του υποθαλάσσιου καλωδίου δεδομένων που σχεδιάζεται να συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Ελλάδα και από εκεί με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Business Daily και τον Παναγιώτη Μίχο, το Ριάντ απέστειλε δύο ρηματικές διακοινώσεις προς την ελληνική πλευρά, στις 2 Ιουνίου και 17 Ιουλίου, ζητώντας επιτακτικά την έκδοση των εκκρεμών αδειών για τις θαλάσσιες έρευνες του έργου.
Η κίνηση αιφνιδίασε την Αθήνα, καθώς ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοσαουδαραβικές σχέσεις είχαν παρουσιαστεί ως ιδιαίτερα ενισχυμένες, με τη θεσμοθέτηση Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας και με την ελληνική παρουσία στη Σαουδική Αραβία μέσω της πυροβολαρχίας Patriot, η οποία βρίσκεται εκεί από το 2021.
Το πρόβλημα, όμως, δεν φαίνεται να αφορά μόνο τις καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις.
Στο βάθος βρίσκεται μία σαφώς μεγαλύτερη γεωπολιτική εξίσωση: η προσπάθεια της Σαουδικής Αραβίας να αλλάξει τη χερσαία διαδρομή του καλωδίου, η σταδιακή απομάκρυνσή της από τον διάδρομο IMEC, η προσέγγιση με την Τουρκία και, πάνω απ’ όλα, ο φόβος της Αθήνας ότι οποιαδήποτε θαλάσσια έρευνα στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να προκαλέσει τουρκική αντίδραση.
Από Σαουδική Αραβία στην Ελλάδα μέσω Ιορδανίας και Μεσογείου
Το σχέδιο του EMC είναι φιλόδοξο.
Το καλώδιο θα ξεκινά από τη Σαουδική Αραβία, θα περνά από την Ιορδανία και αρχικά προβλεπόταν να εισέρχεται στο Ισραήλ πριν βγει στη Μεσόγειο.
Από εκεί θα συνδέεται με την Ελλάδα μέσω Κρήτης και στη συνέχεια θα κατευθύνεται προς την Ευρώπη, με τελικούς κόμβους τη Γένοβα στην Ιταλία και τη Μασσαλία στη Γαλλία.
Η Μασσαλία θεωρείται κομβικό σημείο για τα ευρωπαϊκά data centers και τις προσαιγιαλώσεις υποθαλάσσιων καλωδίων.
Η μετοχική σύνθεση του έργου δείχνει επίσης το βάρος του.
Η σαουδαραβική Center3 κατέχει το 72%, η ΔΕΗ το 25% και η ελληνικών συμφερόντων ΤΤΣΑ περίπου το 3%.
Το Ριάντ θέλει έξω το Ισραήλ
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του δημοσιεύματος αφορά την αλλαγή στάσης της Σαουδικής Αραβίας από τον περασμένο Φεβρουάριο.
Σύμφωνα με το Business Daily, το Ριάντ επιδιώκει πλέον μετά την Ιορδανία το καλώδιο να μην περνά από το Ισραήλ, αλλά να εισέρχεται στη Συρία.
Πρόκειται για μία σαφή αλλαγή του αρχικού γεωπολιτικού σχεδιασμού του έργου.
Και στην πράξη σημαίνει την απομάκρυνση του Ισραήλ από ένα από τα σημαντικότερα ψηφιακά projects διασύνδεσης Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ έχουν ψυχρανθεί, ενώ το Ριάντ εμφανίζεται να αναζητά νέο περιφερειακό βηματισμό μέσα από τις σχέσεις του με την Τουρκία, το Πακιστάν και τη νέα Συρία.
«Το ζήτημα είναι εξαιρετικά επείγον»
Στη δεύτερη ρηματική διακοίνωση, της 17ης Ιουλίου, η σαουδαραβική πλευρά φέρεται να χρησιμοποιεί ιδιαίτερα πιεστική γλώσσα.
Όπως αναφέρει το Business Daily, το Ριάντ υπογράμμιζε ότι:
«Το ζήτημα είναι εξαιρετικά επείγον και η παρατεινόμενη καθυστέρηση ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις χρηματοοικονομικές διευθετήσεις του έργου, στην εμπορική του βιωσιμότητα, καθώς και στις δεσμεύσεις όλων των εμπλεκόμενων μερών».
Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι η Σαουδική Αραβία δεν αντιμετωπίζει την καθυστέρηση ως μια απλή γραφειοκρατική εκκρεμότητα.
Τη συνδέει άμεσα με τη χρηματοδότηση, την ανταγωνιστικότητα και τη μελλοντική επιβίωση του έργου.
Πίεση στην τηλεδιάσκεψη
Της δεύτερης ρηματικής διακοίνωσης είχε προηγηθεί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, τηλεδιάσκεψη μεταξύ στελέχους της ελληνικής πρεσβείας στο Ριάντ, σαουδαραβικών υπουργείων και στελεχών της Center3.
Εκεί, η σαουδαραβική πλευρά φέρεται να πίεσε έντονα την Αθήνα, επαναφέροντας επίμονα το ερώτημα:
γιατί δεν εκδίδονται οι απαραίτητες άδειες για τις θαλάσσιες έρευνες;
Ορισμένοι αξιωματούχοι φέρονται μάλιστα να προχώρησαν σε έμμεσες προειδοποιήσεις ότι, αν το έργο καθυστερήσει περαιτέρω, μπορεί να χάσει την ανταγωνιστικότητά του και να αντικατασταθεί από άλλα projects.
Στην πράξη, το μήνυμα του Ριάντ ήταν σαφές:
αν η Αθήνα δεν προχωρήσει, η Σαουδική Αραβία μπορεί να αναζητήσει άλλες επιλογές.
Η Αθήνα δεν σχολιάζει – «Η κρίση βαίνει προς επίλυση»
Το υπουργείο Εξωτερικών, ερωτηθέν από το Business Daily, περιορίστηκε στην πάγια θέση ότι δεν σχολιάζει εσωτερικά έγγραφα ή διπλωματική αλληλογραφία.
Παρ’ όλα αυτά, μετά τις αναταράξεις ακολούθησαν εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ Αθήνας και Ριάντ τις τελευταίες τέσσερις έως πέντε εβδομάδες.
Διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι η επιπλοκή μπορεί να λυθεί στο αμέσως επόμενο διάστημα.
Από την αγορά, οι τόνοι είναι σαφώς χαμηλότεροι.
Πηγές που συμμετέχουν στο έργο υποστηρίζουν ότι όλα εξελίσσονται ομαλά και ότι η πόντιση του καλωδίου αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές του 2027.
Στο βάθος ο φόβος της Τουρκίας
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο σημείο του δημοσιεύματος.
Ανώτεροι διπλωματικοί αξιωματούχοι συνδέουν την υπόθεση EMC με εκείνη του άλλου καλωδίου δεδομένων, του GreenMed, που είχε επίσης προκαλέσει προβληματισμό στην Αθήνα.
Κοινός παρονομαστής είναι η ανησυχία για το πώς θα αντιδράσει η Τουρκία όταν ξεκινήσουν οι θαλάσσιες έρευνες ή η πόντιση.
Μετά το επεισόδιο της Κάσου και την εμπειρία από έργα ηλεκτρικών και τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων, η Αθήνα εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική απέναντι σε οποιαδήποτε κίνηση μπορεί να προκαλέσει αντιπαράθεση με την Άγκυρα σε περιοχές όπου η Τουρκία εγείρει δικές της αξιώσεις.
Αυτό σημαίνει ότι ένα project υψηλής τεχνολογίας και ψηφιακής διασύνδεσης κινδυνεύει να βρεθεί εγκλωβισμένο στις ίδιες ακριβώς γεωπολιτικές αντιθέσεις που έχουν επηρεάσει και τα ενεργειακά έργα.
Η Σαουδική Αραβία απομακρύνεται από τον IMEC
Η Αθήνα παρακολουθεί ταυτόχρονα με ανησυχία τη στάση του Ριάντ απέναντι στον India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC).
Η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στη συμμετοχή της στον διάδρομο που φιλοδοξεί να συνδέσει Ινδία, Μέση Ανατολή και Ευρώπη.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Business Daily, η Σαουδική Αραβία εμφανίζεται πλέον πιο αποστασιοποιημένη.
Η μετατόπιση του EMC από το Ισραήλ προς τη Συρία δείχνει την ίδια τάση: το Ριάντ επανασχεδιάζει τους διαδρόμους του με διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες.
Το Σύμφωνο της Μέκκας αλλάζει την εξίσωση
Στον προβληματισμό της Αθήνας προστίθεται και η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας.
Η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και έχει προφανή γεωπολιτική βαρύτητα για την Ελλάδα, ακριβώς επειδή σε αυτή συμμετέχει η Τουρκία.
Μπορεί η Αθήνα να μην αιφνιδιάστηκε πλήρως από τη σύγκλιση Ριάντ–Άγκυρας, όμως η νέα πραγματικότητα δημιουργεί εύλογες ερωτήσεις.
Ιδίως όταν η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτική μονάδα στη Σαουδική Αραβία για την προστασία κρίσιμων υποδομών της.
Επιστρέφουν οι Patriot;
Σε αυτό το κλίμα εντάσσονται και οι πληροφορίες ότι εξετάζεται πλέον σοβαρά η επιστροφή της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot από τη Σαουδική Αραβία.
Πηγές του υπουργείου Εθνικής Άμυνας ανέφεραν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ότι βρίσκεται στο τραπέζι είτε μία μικρή χρονική παράταση της αποστολής είτε ακόμη και άμεση επιστροφή της πυροβολαρχίας.
Η εξέλιξη έχει προφανή πολιτικό συμβολισμό.
Η Ελλάδα ανέπτυξε το σύστημα Patriot στη Σαουδική Αραβία σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Ριάντ επεδίωκαν σαφή στρατηγική σύγκλιση.
Σήμερα, όμως, το περιφερειακό περιβάλλον έχει αλλάξει.
Η Σαουδική Αραβία προσεγγίζει περισσότερο την Τουρκία, συμμετέχει μαζί της σε νέο αμυντικό σχήμα και εμφανίζεται να σχεδιάζει την ψηφιακή της διασύνδεση με την Ευρώπη μέσω Συρίας και όχι Ισραήλ.
Το καλώδιο γίνεται γεωπολιτικό τεστ
Η υπόθεση EMC υπερβαίνει πλέον κατά πολύ το τεχνικό σκέλος ενός υποθαλάσσιου καλωδίου.
Έχει μετατραπεί σε τεστ για τρεις παράλληλες σχέσεις:
Αθήνα–Ριάντ, Αθήνα–Άγκυρα και Ριάντ–Ιερουσαλήμ.
Από τη μία πλευρά, η Σαουδική Αραβία πιέζει για γρήγορες αποφάσεις.
Από την άλλη, η Αθήνα φοβάται ότι οι έρευνες μπορεί να προκαλέσουν τουρκική αντίδραση.
Και ταυτόχρονα το Ριάντ επιχειρεί να αλλάξει τη διαδρομή του έργου με τρόπο που αφήνει εκτός το Ισραήλ και εντάσσει τη Συρία.
Έτσι, ένα έργο ψηφιακής διασύνδεσης μετατρέπεται σε καθρέφτη της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Και για την Αθήνα το ερώτημα είναι πλέον διπλό:
αν θα προχωρήσει το καλώδιο και με ποιο πολιτικό κόστος.