Μια εικόνα που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις καταγράφηκε στην καρδιά της Μυτιλήνης: αυτοκίνητο με τουρκικές πινακίδες κυκλοφόρησε στη Λέσβο έχοντας σε περίοπτη θέση ένα τεράστιο πορτρέτο του Μουσταφά Κεμάλ.
Το όχημα, μάρκας Ford, απαθανατίστηκε στο λιμάνι της Μυτιλήνης, έχοντας φτάσει στο νησί από την Τουρκία. Σχεδόν ολόκληρο το πίσω παρμπρίζ του καλυπτόταν από το πορτρέτο του Κεμάλ, συνοδευόμενο από την υπογραφή «Gazi M. Kemal». Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε αρχικά από το LesvosPost και προκάλεσε εκτεταμένη συζήτηση στην τοπική κοινωνία και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Για πολλούς κατοίκους του νησιού η συγκεκριμένη εικόνα έχει ιδιαίτερο ιστορικό βάρος. Η Λέσβος και συνολικά το Βορειοανατολικό Αιγαίο βρίσκονται απέναντι από τις μικρασιατικές ακτές και φιλοξένησαν μετά το 1922 χιλιάδες πρόσφυγες που εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες μέσα στις δραματικές συνθήκες της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Τεράστιο πορτρέτο του Κεμάλ στην προκυμαία
Δεν επρόκειτο για ένα μικρό αυτοκόλλητο ή κάποιο διακριτικό σύμβολο.
Η εικόνα του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας καταλάμβανε σχεδόν ολόκληρη την επιφάνεια του πίσω τζαμιού, γεγονός που την καθιστούσε άμεσα ορατή σε πεζούς και οδηγούς.
Η εμφάνιση του οχήματος ήταν αρκετή για να προκαλέσει αντιπαράθεση.
Κάτοικοι και χρήστες των κοινωνικών δικτύων χαρακτήρισαν την παρουσία του συγκεκριμένου αυτοκινήτου προκλητική και ασύμβατη με τον σεβασμό που οφείλουν να επιδεικνύουν οι επισκέπτες απέναντι στην ιστορική μνήμη του τόπου που επισκέπτονται.
Άλλοι υποστήριξαν ότι, ανεξάρτητα από το πώς αξιολογείται ιστορικά ο Κεμάλ στην Ελλάδα, ένας αλλοδαπός επισκέπτης έχει δικαίωμα να φέρει στο ιδιωτικό του όχημα εικόνες και σύμβολα της επιλογής του, εφόσον δεν παραβιάζει την ελληνική νομοθεσία.
Το ερώτημα: Μπορούσαν οι αρχές να εμποδίσουν την είσοδό του;
Η πρώτη αντίδραση πολλών ήταν να αναρωτηθούν πώς επετράπη η είσοδος του συγκεκριμένου οχήματος από το λιμάνι.
Εδώ, όμως, πρέπει να γίνει μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στην πολιτική ή ιστορική αξιολόγηση της εικόνας και στο τι μπορούν πράγματι να κάνουν οι αρμόδιες αρχές.
Σύμφωνα με το σημερινό τοπικό δημοσίευμα, δεν προκύπτει νομική διάταξη που να απαγορεύει την είσοδο στην Ελλάδα αλλοδαπού οχήματος επειδή φέρει την εικόνα ενός ιστορικού ή πολιτικού προσώπου. Συνεπώς, από μόνο του το πορτρέτο του Κεμάλ δεν αποτελεί λόγο απαγόρευσης της εισόδου του αυτοκινήτου στη χώρα.
Διαφορετικό ζήτημα θα μπορούσε να προκύψει εάν η κάλυψη του πίσω παρμπρίζ περιόριζε την απαιτούμενη ορατότητα του οδηγού ή παραβίαζε άλλους κανόνες οδικής ασφάλειας.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πάντως, το LesvosPost αναφέρει ότι χρησιμοποιήθηκε διάτρητη μεμβράνη τύπου «one-way vision», η οποία επιτρέπει την ορατότητα από το εσωτερικό προς το εξωτερικό.
Σε μια Λέσβο γεμάτη Τούρκους επισκέπτες
Το περιστατικό σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι αφίξεις Τούρκων τουριστών στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Η Λέσβος αποτελεί έναν από τους βασικούς προορισμούς. Ήδη από τον Μάιο, περισσότεροι από 8.000 Τούρκοι επισκέπτες αναμένονταν στο νησί μόνο για την περίοδο του Μπαϊραμιού, ενώ το πρόγραμμα ταχείας θεώρησης εισόδου έχει ενισχύσει συνολικά την τουριστική κίνηση από τα μικρασιατικά παράλια.
Η οικονομική σημασία αυτής της τουριστικής κίνησης για τη Λέσβο είναι δεδομένη. Το ίδιο δεδομένη, όμως, είναι και η ιδιαίτερη ιστορική ευαισθησία ενός νησιού που κουβαλά έντονα τη μνήμη του Μικρασιατικού Ελληνισμού και της προσφυγιάς.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία της συζήτησης που άνοιξε η συγκεκριμένη φωτογραφία.
Νόμιμο δεν σημαίνει ότι δεν προκαλεί αντιδράσεις
Το γεγονός ότι δεν προκύπτει νομικός λόγος απαγόρευσης της εισόδου του αυτοκινήτου δεν σημαίνει ότι η παρουσία του συγκεκριμένου πορτρέτου δεν μπορεί να θεωρηθεί προκλητική ή προσβλητική από κατοίκους της Λέσβου.
Πρόκειται για δύο διαφορετικά ζητήματα.
Το ένα αφορά τον νόμο και τα όρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν οι ελληνικές αρχές.
Το άλλο αφορά την ιστορική μνήμη, τον συμβολισμό και τον στοιχειώδη σεβασμό που αναμένεται από έναν επισκέπτη απέναντι στον τόπο στον οποίο βρίσκεται.
Δεν υπάρχουν, με βάση τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα στοιχεία, αποδείξεις ότι ο οδηγός τοποθέτησε το πορτρέτο ειδικά για να προκαλέσει τους κατοίκους της Λέσβου. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν ότι η εικόνα προκάλεσε πράγματι έντονες αντιδράσεις στο νησί.
Θα γίνει κάτι;
Στο ερώτημα εάν «θα γίνει κάτι», η απάντηση με τα σημερινά δεδομένα είναι συγκεκριμένη: για να υπάρξει επέμβαση των αρχών πρέπει να υφίσταται παράβαση του ελληνικού νόμου και όχι απλώς ένας συμβολισμός που προκαλεί δικαιολογημένη ιστορική ή πολιτική ενόχληση.
Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το δικαίωμα της τοπικής κοινωνίας να αντιδράσει και να θέσει δημόσια το ζήτημα.
Γιατί στη Λέσβο, ένα πορτρέτο του Κεμάλ δεν αντιμετωπίζεται αναγκαστικά όπως θα αντιμετωπιζόταν σε έναν οποιονδήποτε ευρωπαϊκό τουριστικό προορισμό.
Το νησί βρίσκεται λίγα μίλια από τη Μικρά Ασία. Στις οικογένειες των κατοίκων του εξακολουθούν να υπάρχουν ζωντανές οι αφηγήσεις της Καταστροφής και της προσφυγιάς.
Και γι’ αυτό η εικόνα ενός τουρκικού αυτοκινήτου με το πρόσωπο του Κεμάλ να δεσπόζει στο πίσω παρμπρίζ, στην προκυμαία της Μυτιλήνης, ήταν αναπόφευκτο να ανοίξει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση από εκείνη που θα προκαλούσε ένα συνηθισμένο τουριστικό όχημα.