Το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν τα εθνικά θέματα για την εξυπηρέτηση πολιτικών και εκλογικών επιδιώξεων, οι πραγματικές δυνατότητες της ελληνικής αποτροπής, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» και ο διαρκής υβριδικός πόλεμος που ασκεί η Τουρκία κατά της Ελλάδας βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Ανιχνεύσεις» με τον Παντελή Σαββίδη.
Στην εκπομπή παρενέβησαν ο καθηγητής Γεωπολιτικής Κωνσταντίνος Γρίβας, ο τουρκολόγος Βασίλης Κυρατζόπουλος και ο αναλυτής Αλέξης Λεκάκης. Στο πρώτο μέρος παρουσιάστηκε, επίσης, η συγκλονιστική ιστορία του ιαπωνικού πλοίου Tokei Maru, το οποίο, σύμφωνα με την αφήγηση που αναπτύχθηκε, διέσωσε εκατοντάδες Έλληνες και Αρμενίους κατά την καταστροφή της Σμύρνης.
Το ερώτημα της «τεχνητής κρίσης»
Ο Παντελής Σαββίδης έθεσε ευθέως τον προβληματισμό που υπάρχει στην ελληνική κοινή γνώμη: εάν μια ελληνοτουρκική ένταση θα μπορούσε να εργαλειοποιηθεί στο εσωτερικό της Ελλάδας ή της Τουρκίας, ενόψει πολιτικών και εκλογικών εξελίξεων.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην πολιτική θέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και στα συνταγματικά εμπόδια που αντιμετωπίζει ως προς μία νέα προεδρική υποψηφιότητα. Όπως επισημάνθηκε, Τούρκοι αναλυτές εκτιμούν ότι, εφόσον δεν εξασφαλιστεί η απαιτούμενη πλειοψηφία για συνταγματική αλλαγή, μια εθνική κρίση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την ανατροπή του πολιτικού και εκλογικού χρονοδιαγράμματος.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στην ιδέα μιας πλήρως ελεγχόμενης κρίσης, υπογραμμίζοντας ότι από τη στιγμή που ξεκινά μια στρατιωτική κλιμάκωση, κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος πού θα καταλήξει.
«Εάν αρχίσει να δημιουργείται μία ένταση, πολλώ δε μάλλον εάν φτάσουμε σε κάποιο επεισόδιο, δεν είμαστε καθόλου σίγουροι, ειδικά στη σημερινή εποχή, πού μπορεί να τερματιστεί αυτό το πράγμα», προειδοποίησε.
«Η Τουρκία ασκεί μόνιμο υβριδικό πόλεμο»
Η κεντρική θέση του καθηγητή ήταν ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν βρίσκονται σε πραγματική περίοδο ηρεμίας. Αντίθετα, Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται ήδη σε μια διαρκή κατάσταση σύγκρουσης, η οποία δεν εκδηλώνεται αποκλειστικά με συμβατικά στρατιωτικά μέσα.
«Βρισκόμαστε σε μία διαρκή κρίση με την Τουρκία. Η Τουρκία ασκεί εναντίον μας έναν παρατεταμένο, μόνιμο υβριδικό πόλεμο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κατά τον Κωνσταντίνο Γρίβα, ο στρατηγικός στόχος της Άγκυρας είναι ο γεωπολιτικός ακρωτηριασμός της Ελλάδας και η επιβολή τουρκικής κυριαρχίας στο Αιγαίο. Σε αυτό το πλαίσιο ενέταξε και τη ρητορική περί «ήρεμων νερών», υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα ακολουθεί μια τακτική συνεχούς φθοράς: προωθεί μία διεκδίκηση, αποσύρεται προσωρινά και επανέρχεται αργότερα για να αποσπάσει περισσότερα.
«Τραβάω μία μαχαιριά, ροκανίζω κάτι και κάνω μία ψευδή υποχώρηση, για να επανέλθω και να ξαναροκανίσω», ήταν η χαρακτηριστική περιγραφή του.
Ο ίδιος, πάντως, τόνισε ότι η Τουρκία δεν διαθέτει κάποιο αδιαμφισβήτητο στρατιωτικό υπερπλεονέκτημα έναντι της Ελλάδας. Παρά την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων, μη επανδρωμένων συστημάτων και άλλων ασύμμετρων δυνατοτήτων, εξακολουθεί να παρουσιάζει δομικές αδυναμίες.
Εκτίμησε, μάλιστα, ότι μία στρατιωτική αναμέτρηση με την Ελλάδα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές εσωτερικές αναταράξεις στην ίδια την Τουρκία, ειδικά εάν η εξέλιξή της δεν ήταν ευνοϊκή για την Άγκυρα.
Τι πραγματικά προσφέρει η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Εκτενής ήταν η συζήτηση για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τα ισραηλινά αντιαεροπορικά και αντιβαλλιστικά συστήματα που προβλέπεται να ενταχθούν στην ελληνική άμυνα.
Ο Κωνσταντίνος Γρίβας χαρακτήρισε την επιλογή αξιόλογη, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για οικογένεια διαφορετικών συστημάτων και όχι για ένα ενιαίο όπλο. Ειδική αναφορά έκανε στο David’s Sling, το οποίο, βάσει των προδιαγραφών του, χαρακτήρισε ανώτερο από το Patriot και σημαντικά φθηνότερο.
Υπογράμμισε, όμως, ότι καμία αντιαεροπορική ή αντιβαλλιστική ασπίδα δεν μπορεί να προσφέρει απόλυτη προστασία, ιδιαίτερα απέναντι σε μαζικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα συστήματα.
Το παράδειγμα του Ισραήλ είναι αποκαλυπτικό. Παρά το γεγονός ότι διαθέτει το πυκνότερο και πλέον προηγμένο πλέγμα αεράμυνας στον κόσμο, σημαντικός αριθμός πυραύλων κατάφερε να το διαπεράσει. Συνεπώς, η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίσει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως μία μαγική και απόλυτη λύση.
Αναφερόμενος στη συζήτηση για τους πηγαίους κώδικες, εξήγησε ότι οι κατασκευάστριες χώρες σπανίως παραδίδουν πλήρη πρόσβαση στον πυρήνα των οπλικών τους συστημάτων. Αντίστοιχοι περιορισμοί υπάρχουν στα Rafale, στα Mirage 2000, στα F-16 και στους Patriot.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτό δεν σημαίνει πως η Ελλάδα δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει τα νέα συστήματα χωρίς την άδεια του Ισραήλ. Το πραγματικό ζήτημα αφορά κυρίως τη μακροχρόνια υποστήριξη, την ενσωμάτωση νέων όπλων και την τεχνολογική εξάρτηση από τον κατασκευαστή.
Μικρά, φθηνά και πολυάριθμα όπλα για το Αιγαίο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η ανάλυση για τη μελλοντική μορφή της ελληνικής άμυνας. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας τόνισε ότι τα μεγάλα και πανάκριβα οπλικά συστήματα δεν πρέπει να καταργηθούν, αλλά να πλαισιωθούν από μεγάλο αριθμό μικρών, φθηνών, ευέλικτων και κατά το δυνατόν εγχώρια παραγόμενων μέσων.
Στο περιβάλλον του Αιγαίου, όπου υπάρχουν εκατοντάδες νησιά και περιορισμένες θαλάσσιες αποστάσεις, τα μεγάλα πολεμικά πλοία είναι ευάλωτα σε επιθέσεις από πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις. Βαλλιστικοί πύραυλοι, περιφερόμενα πυρομαχικά, εναέρια και υποβρύχια drones, μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας και έξυπνες νάρκες μπορούν να χρησιμοποιηθούν συνδυαστικά, δημιουργώντας συνθήκες κορεσμού.
Η απάντηση, σύμφωνα με τον καθηγητή, βρίσκεται στη δημιουργία ενός «νεφελώματος» από πολυάριθμα επανδρωμένα και μη επανδρωμένα μέσα, τα οποία θα συνεργάζονται ως ενιαίο δίκτυο αναγνώρισης και κρούσης.
Οι φρεγάτες και τα μαχητικά αεροσκάφη παραμένουν απαραίτητα, ειδικά για την Ανατολική Μεσόγειο και τη δημιουργία γέφυρας ισχύος προς την Κύπρο. Στο κλειστό, όμως, περιβάλλον του Αιγαίου χρειάζονται διαφορετικά εργαλεία, μαζικότητα και απόλυτη διακλαδικότητα ανάμεσα σε Στρατό Ξηράς, Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία.
Το ζητούμενο, όπως ανέφερε, είναι «η μέγιστη ζημιά στον αντίπαλο με το ελάχιστο κόστος» και όχι η σύνταξη μιας απλής λίστας ακριβών εξοπλιστικών αγορών.
Οι πολιτικές ανακατατάξεις στην Τουρκία
Ο Βασίλης Κυρατζόπουλος παρουσίασε την κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας, περιγράφοντας ένα πολιτικό σκηνικό γεμάτο αβεβαιότητα, οικονομικά αδιέξοδα και υπόγειες μετακινήσεις.
Αναφέρθηκε στις προσπάθειες του Ερντογάν να διατηρήσει τον έλεγχο του πολιτικού συστήματος, στις κινήσεις στελεχών της αντιπολίτευσης και στην αυξανόμενη δραστηριότητα των τουρκικών εθνικιστικών κομμάτων.
Κατά την εκτίμησή του, σε περίπτωση εκλογικής ήττας του AKP, ολόκληρο το σύστημα εξουσίας που έχει συγκροτηθεί γύρω από την οικογένεια Ερντογάν θα βρεθεί αντιμέτωπο με σοβαρές πολιτικές και πιθανώς δικαστικές πιέσεις.
Κρίσιμο ρόλο στις εξελίξεις εξακολουθεί να διαδραματίζει ο κουρδικός παράγοντας, με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν και τον Σελαχατίν Ντεμιρτάς να βρίσκονται στο επίκεντρο διεργασιών που μπορούν να μεταβάλουν τις ισορροπίες.
Ιράν, Χούθι και μάχη για τις ενεργειακές αρτηρίες
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής, ο Αλέξης Λεκάκης ανέλυσε τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, την Υεμένη και το κίνημα Ανσαρουλά, στο οποίο κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζουν οι Χούθι.
Όπως ανέφερε, το Ιράν κλιμακώνει την πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιχειρώντας παράλληλα να αυξήσει το ενεργειακό και πολιτικό κόστος για την Ουάσινγκτον. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου πλήττει άμεσα τον Αμερικανό καταναλωτή και μπορεί να επηρεάσει τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ.
Για την Υεμένη υποστήριξε ότι το κίνημα Ανσαρουλά δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται απλώς ως μία αντάρτικη οργάνωση. Ελέγχει τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα, κρατικές δομές και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της χώρας.
Η προέλασή του προς τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας και η ενίσχυση του ελέγχου του κοντά στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ δημιουργούν ένα νέο γεωπολιτικό δεδομένο. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη, από την οποία διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εμπορικής και ενεργειακής κίνησης.
Κατά την ανάλυση που παρουσιάστηκε, η εξέλιξη αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τη Σαουδική Αραβία, ενώ ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση του Ιράν και του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης».
Το Tokei Maru και το χρέος της μνήμης
Η εκπομπή άνοιξε με την ιστορία του ιαπωνικού πλοίου Tokei Maru και του πληρώματός του. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Ευγένιος Μαϊστρέλης, ο Ιάπωνας πλοίαρχος πέταξε στη θάλασσα το πολύτιμο φορτίο του πλοίου, προκειμένου να επιβιβάσει και να διασώσει 825 ανθρώπους από τη φλεγόμενη Σμύρνη.
Η ιστορία αναδείχθηκε μέσα από την έρευνα και το ντοκιμαντέρ κινουμένων σχεδίων του Θεσσαλονικιού σκηνοθέτη Ζάχου Σαμολαδά.
«Σε μία εποχή που τα εμπορεύματα είχαν αξία, εκείνοι πέταξαν τα εμπορεύματα και φόρτωσαν ανθρώπους», σημείωσε ο Ευγένιος Μαϊστρέλης, τονίζοντας την ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη της Μικρασιατικής τραγωδίας, της προσφυγιάς και όσων έθεσαν την ανθρώπινη ζωή πάνω από το οικονομικό συμφέρον.
Το συμπέρασμα της εκπομπής ήταν σαφές: η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια ούτε των ψευδαισθήσεων ούτε της αδράνειας. Απέναντι σε έναν διαρκή υβριδικό πόλεμο απαιτούνται εθνική στρατηγική, εγχώρια παραγωγή, τεχνολογική αυτονομία και Ένοπλες Δυνάμεις προσαρμοσμένες στον πόλεμο του 21ου αιώνα.