Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Έντονο προβληματισμό για τα πραγματικά αμερικανικά σχέδια στην ευρύτερη περιοχή καταγράφει ο Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ σε άρθρο του στην τουρκική Cumhuriyet, με τίτλο «Η σημασία του μηνύματος των ΗΠΑ για την “Οθωμανική Αυτοκρατορία 2.0”», εστιάζοντας στις δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, στο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας.
Ο Τούρκος αρθρογράφος υποστηρίζει ότι οι τοποθετήσεις του Αμερικανού πρέσβη δεν ήταν μια απλή διπλωματική παρέμβαση, αλλά μια ανοιχτή αποτύπωση των αμερικανικών στοχεύσεων για τη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη γεωπολιτική ζώνη από τον Καύκασο έως την Ανατολική Μεσόγειο και τον Περσικό Κόλπο. Κατά τον ίδιο, αν ανάλογες δηλώσεις είχαν γίνει από οποιονδήποτε άλλο στην Τουρκία, θα προκαλούσαν άμεση πολιτική και πιθανότατα δικαστική αντίδραση. Επειδή όμως προήλθαν από τον Αμερικανό πρέσβη, όπως σημειώνει, αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από το κυβερνητικό στρατόπεδο, με εξαίρεση την αντίδραση του ηγέτη του CHP Οζγκιούρ Οζέλ, ο οποίος ζήτησε να κηρυχθεί ο Μπάρακ «persona non grata».
Ο Μπάρακ και στο βάθος Τραμπ-Ερντογάν
Ο Γκιουλέρ συνδέει ευθέως την άνεση με την οποία μίλησε ο Τομ Μπάρακ με το βάθος των σχέσεων Τραμπ – Ερντογάν. Στέκεται μάλιστα ιδιαίτερα στη φράση του Αμερικανού πρέσβη ότι τους τελευταίους 16 μήνες σημειώθηκε μεγαλύτερη πρόοδος στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις απ’ όση στα προηγούμενα 15 χρόνια. Για τον αρθρογράφο, αυτή η αποστροφή αποκαλύπτει όχι μόνο το επίπεδο συνεννόησης Ουάσιγκτον – Άγκυρας, αλλά και τη νέα αυτοπεποίθηση με την οποία οι ΗΠΑ μιλούν πλέον δημόσια για τον ρόλο που θέλουν να δώσουν στην Τουρκία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στις αναφορές του Μπάρακ περί αποτυχίας των δημοκρατιών στη Μέση Ανατολή. Ο Αμερικανός πρέσβης, όπως σημειώνει η Cumhuriyet, φέρεται να πρότεινε ως πιο λειτουργικό μοντέλο τη «συνταγματική μοναρχία» ή ακόμη και μια «σπλαχνική μοναρχία». Για τον Γκιουλέρ, η αναφορά αυτή είναι αποκαλυπτική, διότι, όπως υποστηρίζει, ξηλώνει την παλιά αμερικανική ρητορική περί «εξαγωγής δημοκρατίας» και αφήνει γυμνό τον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής: έλεγχο της περιοχής μέσα από συμβατά, πειθαρχημένα και λειτουργικά καθεστώτα.
Στόχος η συγκρότηση Μεγάλης Τουρκίας και Μεγάλου Ισραήλ
Το πιο αιχμηρό σημείο του άρθρου αφορά, πάντως, την ερμηνεία των δηλώσεων Μπάρακ για την «Οθωμανική Αυτοκρατορία 2.0» και το «Ισραήλ 2.0». Ο Αμερικανός πρέσβης είχε περιγράψει μια κατάσταση όπου το Ισραήλ βλέπει στην Τουρκία μια νέα εκδοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ενώ η Τουρκία βλέπει στο Ισραήλ μια νέα εκδοχή ισχύος και επέκτασης. Ο Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ εκτιμά ότι πίσω από αυτή τη διατύπωση κρύβεται ένας σαφής αμερικανικός στόχος, δηλαδή η συγκρότηση μιας «Μεγάλης Τουρκίας» και ενός «Μεγάλου Ισραήλ» που, αντί να συγκρούονται, θα συνεργάζονται για λογαριασμό των Ηνωμένων Πολιτειών στην αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής.
Κατά την ανάγνωση της Cumhuriyet, η συνεργασία αυτή δεν αφορά μόνο την πολιτική ή τη διπλωματία, αλλά τη συνολική διαχείριση μιας τεράστιας γεωγραφικής ζώνης. Ο Γκιουλέρ τονίζει ότι ο Μπάρακ χαρτογράφησε έναν άξονα που ξεκινά από την Κασπία, περνά από τον αποκαλούμενο διάδρομο Ζανγκεζούρ ανάμεσα σε Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία, κατεβαίνει στη Συρία και φτάνει έως τη Μεσόγειο και τον Κόλπο. Αυτή η ζώνη, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, προορίζεται να τεθεί υπό ένα καθεστώς διαχείρισης όπου η Τουρκία και το Ισραήλ θα λειτουργούν ως περιφερειακοί βραχίονες της αμερικανικής στρατηγικής.
Ο ίδιος υπενθυμίζει μάλιστα ότι ο Τομ Μπάρακ είχε επανειλημμένα προαναγγείλει πως Τουρκία και Ισραήλ θα συνεργαστούν από την Κασπία έως τη Μεσόγειο. Κατά τον Γκιουλέρ, οι δηλώσεις αυτές δεν πρέπει να θεωρηθούν αποσπασματικές ή συγκυριακές, αλλά εντάσσονται σε ένα σταθερό αμερικανικό σχέδιο ανακατανομής ρόλων στην περιοχή, με στόχο οι ΗΠΑ να μεταφέρουν μεγαλύτερο βάρος ευθύνης στους περιφερειακούς τους εταίρους και να επικεντρωθούν οι ίδιες περισσότερο σε άλλες στρατηγικές προτεραιότητες.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο αρθρογράφος συνδέει το μήνυμα περί «Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 2.0» με τις ευρύτερες αλλαγές εντός του ΝΑΤΟ. Όπως σημειώνει, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με τη μετατόπιση ρόλων μέσα στη Συμμαχία και ειδικά με τη δημιουργία του νέου ΝΑΤΟϊκού Στρατηγείου Σώματος Στρατού στα Άδανα, το οποίο έχει ευθύνη για τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Για τον Γκιουλέρ, αυτή η εξέλιξη δεν είναι τεχνική ή απλώς στρατιωτική, αλλά πολιτική! Δείχνει ότι η Τουρκία εντάσσεται σε ένα νέο επιχειρησιακό και γεωπολιτικό σχήμα, όπου καλείται να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στην εφαρμογή των δυτικών σχεδιασμών.
Το κεντρικό συμπέρασμα σύμφωνα με τον Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ, είναι ότι οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη αποκαλύπτουν ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απλώς την εξομάλυνση των σχέσεων Άγκυρας – Τελ Αβίβ, αλλά κάτι πολύ ευρύτερο, έναν περιφερειακό καταμερισμό ισχύος, στον οποίο η Τουρκία και το Ισραήλ θα λειτουργούν συμπληρωματικά ως βασικοί πυλώνες του αμερικανικού σχεδίου στην περιοχή.