Σε μία αιχμηρή παρέμβαση στη «Ναυτεμπορική», με αφορμή την επέτειο της τουρκικής εισβολής, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης αποδόμησε τη συζήτηση περί «χαλαρής ομοσπονδίας» και προειδοποίησε ότι πίσω από τις νέες ονομασίες επανέρχονται παλαιές τουρκικές θέσεις.
Αφετηρία της συζήτησης αποτέλεσε το δημοσίευμα του «Independent» για ενδεχόμενη αλλαγή στους σχεδιασμούς της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν. Σύμφωνα με όσα περιγράφονταν, εξετάζεται μία πιο χαλαρή ομοσπονδιακή μορφή, η οποία θα μπορούσε να ερμηνεύεται διαφορετικά από τις δύο πλευρές.
Ο Χαραλαμπίδης υπογράμμισε αρχικά ότι τόσο η κυπριακή κυβέρνηση όσο και η κυρία Ολγκίν διέψευσαν το δημοσίευμα. Ξεκαθάρισε, όμως, ότι το περιεχόμενό του δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη σε όσους παρακολουθούν διαχρονικά το Κυπριακό.
«Υπάρχουν πικρές αλήθειες και πρέπει να λέγονται, για να ενημερώνεται η ελλαδική και η κυπριακή κοινή γνώμη και να αποτρέπονται διχοτομικές λύσεις — εκτός εάν θέλουμε τη διχοτόμηση», τόνισε.
Από τον Ετσεβίτ του 1974 στη «χαλαρή ομοσπονδία»
Ο αναλυτής επικαλέστηκε αμερικανικά και βρετανικά έγγραφα του 1974. Όπως ανέφερε, δύο ημέρες πριν από την τουρκική εισβολή, στις 18 Ιουλίου, ο Μπουλέντ Ετσεβίτ είχε προτείνει, ως εναλλακτική επιλογή, τη δημιουργία διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με δύο αυτόνομες ζώνες και δύο χωριστές κυβερνήσεις.
Κατά τον Χαραλαμπίδη, δηλαδή, αυτό που προβαλλόταν τότε από την Τουρκία παρουσιάζεται σήμερα ως βάση της πολιτικής Αθηνών και Λευκωσίας.
Αναφέρθηκε επίσης σε έγγραφο του 1991, πριν από τη Δέσμη Ιδεών Γκάλι, στο οποίο καταγράφονταν ζητήματα ισότιμης κυριαρχίας και καταλοίπου εξουσίας. Οι εξουσίες δεν θα ανήκαν αποκλειστικά στην κεντρική κυβέρνηση, αλλά θα μεταφέρονταν στις δύο περιφέρειες ή στα δύο συνιστώντα κρατίδια.
Το συμπέρασμά του ήταν κατηγορηματικό: η χαλαρή ομοσπονδία δεν είναι μία καινούργια ιδέα. Βρισκόταν ήδη στο τραπέζι του Κραν Μοντανά, μαζί με το εδαφικό, την ασφάλεια και την εκ περιτροπής προεδρία, η οποία, όπως σημείωσε, οδηγεί σε διχοτόμηση της εκτελεστικής εξουσίας.
«Οι θέσεις που προβάλλονται σήμερα από την Αθήνα και τη Λευκωσία ως προσπάθεια επανένωσης είναι διαχρονικά τουρκικές θέσεις, οι οποίες έχουν μετατραπεί σε δική μας σημαία», είπε.
Παράλληλα, επισήμανε το παράδοξο: η Τουρκία έχει πλέον μετακινηθεί στη λύση δύο κρατών, με αποτέλεσμα η ελληνική πλευρά να εμφανίζεται ικανοποιημένη ακόμη και αν η Άγκυρα επιστρέψει στις προηγούμενες, επίσης τουρκικές, ομοσπονδιακές προτάσεις.
«Ενταφιάστηκαν τα ευρωπαϊκά πλεονεκτήματα»
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στα εργαλεία που προσφέρει η συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα οποία, κατά την εκτίμησή του, Αθήνα και Λευκωσία δεν αξιοποιούν.
Υπενθύμισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε στην ΕΕ ως ενιαίο κράτος, με αναστολή εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο κατεχόμενο τμήμα. Βάσει του Πρωτοκόλλου 10, η επαναφορά του κεκτημένου στον Βορρά προϋποθέτει τη σύμφωνη γνώμη της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, η αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου συνδέει την πρόοδο της τουρκικής ενταξιακής διαδικασίας με την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Άγκυρα. Παρ’ όλα αυτά, όπως κατήγγειλε, οι συγκεκριμένες αξιώσεις δεν έχουν μετατραπεί σε πάγιες προϋποθέσεις για την επανέναρξη των συνομιλιών.
«Έχουμε μία Αθήνα και μία Λευκωσία που ενταφίασαν το κεκτημένο και τα πλεονεκτήματα που μας προσέφερε η Ευρωπαϊκή Ένωση», ανέφερε.
Έθεσε, μάλιστα, το ζήτημα της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, η οποία δεν εφαρμόζεται έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Λευκωσία, σύμφωνα με τον ίδιο, διαθέτει δικαίωμα βέτο, αλλά και δυνατότητα νομικών ενεργειών σε βάρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εφόσον αυτή δεν επιβλέπει ορθά την εφαρμογή του κεκτημένου.
Αντί για την άσκηση πίεσης, όμως, Αθήνα και Λευκωσία εμφανίζονται πρόθυμες να προσφέρουν στην Τουρκία αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, εφόσον επιστρέψει στις συνομιλίες.
Κίνδυνος αναγνώρισης του ψευδοκράτους
Ο Χαραλαμπίδης προειδοποίησε ότι, εφόσον η ελληνική πλευρά δεν απαιτεί από την Τουρκία την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανοίγει μόνη της τον δρόμο για το αντίθετο αποτέλεσμα: την αναγνώριση του ψευδοκράτους ως ισότιμου συνιστώντος κράτους, είτε μέσω ομοσπονδίας είτε μέσω χαλαρής ομοσπονδίας.
Κατά τον ίδιο, μία τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε στον Βορρά ένα ισλαμικό κρατίδιο, το οποίο δεν θα αποτελούσε μόνο κερκόπορτα για τον Ελληνισμό, αλλά και για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αποκάλυψε, μάλιστα, ότι Ευρωπαίοι ευρωβουλευτές που είχαν επισκεφθεί την Κύπρο αντιλήφθηκαν τον κίνδυνο και τάχθηκαν εναντίον αυτής της μορφής ομοσπονδίας. Αθήνα και Λευκωσία, όμως, αντί να αξιοποιήσουν τη στήριξή τους, τους υπέδειξαν ότι το Κυπριακό δεν ήταν δική τους υπόθεση.
«Πρέπει να σταματήσει η δαιμονοποίηση ότι φταίνε όλοι οι υπόλοιποι εκτός από εμάς», σημείωσε.
«Τα Κατεχόμενα έχουν γίνει αστακός»
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης απέρριψε την εικόνα θετικού κλίματος μετά το Κραν Μοντανά. Αντιθέτως, ανέφερε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να δηλώνει πως θα υπερασπίζεται τους Τουρκοκυπρίους με τα όπλα, πραγματοποιεί στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από την Κύπρο και προχωρεί σε ενεργειακούς σχεδιασμούς με το κατοχικό καθεστώς.
Την ίδια ώρα, ο ευρωπαϊκά υποστηριζόμενος σχεδιασμός της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου παραμένει στάσιμος.
«Στα Κατεχόμενα η Τουρκία είναι αστακός. Έχει μεταφέρει υπερσύγχρονα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και drones, ενώ η Αμμόχωστος έχει μετατραπεί σε ορμητήριό της στην Ανατολική Μεσόγειο», προειδοποίησε.
Άσκησε σκληρή κριτική και στην πολιτική των «ήρεμων νερών», διερωτώμενος πώς αξιοποιήθηκε ο χρόνος που, σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση, κερδήθηκε. Την ώρα που Αθήνα και Λευκωσία απέφευγαν να ενοχλήσουν την Τουρκία, η Άγκυρα ενίσχυε τη στρατιωτική της παρουσία στο νησί.
Η Αμμόχωστος ως δοκιμασία προθέσεων
Ως άμεσο βήμα, ο Χαραλαμπίδης πρότεινε να τεθεί ως προϋπόθεση η εφαρμογή των τουρκικών δεσμεύσεων για την Αμμόχωστο, ανεξαρτήτως της τελικής λύσης του Κυπριακού.
Η περίκλειστη πόλη, όπως εξήγησε, θα μπορούσε να περάσει υπό τον έλεγχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Εθνών, με εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου και των νόμων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Έτσι θα αποκλειόταν οποιαδήποτε έμμεση αναγνώριση του ψευδοκράτους.
Εάν η τουρκική πλευρά απορρίψει ακόμη και ένα τέτοιο μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τότε, σύμφωνα με τον ίδιο, θα αποδεικνύεται ότι δεν επιδιώκει πραγματική λύση, αλλά χρησιμοποιεί τη διαδικασία για να εξασφαλίσει την αναγνώριση του κατοχικού μορφώματος.
Πρότεινε επίσης να συνδεθούν τα οφέλη που διεκδικεί η Τουρκία από την ΕΕ —τελωνειακή ένωση, μεταναστευτικό και συμμετοχή στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας— με την έναρξη αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο.
Παράλληλα, κατέθεσε την πρόταση δημιουργίας διοικητηρίου ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας στην αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, με ελληνική, κυπριακή, γαλλική και αμερικανική παρουσία, ως αντίβαρο στις τουρκικές κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η Κερύνεια δεν είναι Βρυξέλλες»
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης κατέληξε με μία βαριά προειδοποίηση. Η πορεία που ακολουθείται, όπως είπε, επαναφέρει στο τραπέζι όσα πρότεινε ο Ετσεβίτ το 1974, όσα διεκδικούσε η Τουρκία το 1991 και όσα απέρριψε το 76% των Ελληνοκυπρίων στο δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν.
Η αποκαλούμενη «ευρωπαϊκή λύση», τόνισε, κινδυνεύει να οδηγήσει σε δύο γειτονικά συνεταιρικά κράτη, όπου ένας Έλληνας της Κύπρου δεν θα διαθέτει πολιτικά δικαιώματα στον Βορρά λόγω της εθνικής του καταγωγής.
Η τελική του φράση συμπύκνωσε ολόκληρη την παρέμβαση:
«Η Κερύνεια δεν είναι Βρυξέλλες».