Στην αποτυχία της Τουρκίας να εδραιώσει τη στρατιωτική παρουσία της στη Συρία, αλλά και στην ανάγκη συγκρότησης μιας κοινής αποτρεπτικής αρχιτεκτονικής από την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ, αναφέρθηκε ο δρ Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, κατά την παρέμβασή του στη «Σημερινή».
Όπως υποστήριξε, η πραγματικότητα στο συριακό πεδίο αποδεικνύει ότι «η Τουρκία έχει σπάσει τα μούτρα της» ή, όπως το διατύπωσε διαφορετικά, ότι «το Ισραήλ έχει σπάσει τα μούτρα της Τουρκίας στη Συρία».
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Ισραήλ αντιμετωπίζει τη Συρία ως ζωτικό χώρο ασφαλείας. Δεν περιορίζεται, όμως, στη δημιουργία μιας απλής ζώνης ανάσχεσης, αλλά επιδιώκει να τη μετατρέψει σε ασπίδα και ταυτόχρονα σε επιχειρησιακό εργαλείο. Κεντρικός στόχος του είναι ο έλεγχος του συριακού εναέριου χώρου, ώστε να διατηρεί ελευθερία κινήσεων απέναντι στο Ιράν και να αποτρέπει την τουρκική στρατιωτική διείσδυση.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης ανέφερε ότι, από το 2025 μέχρι σήμερα, το Ισραήλ έχει επέμβει σε τουλάχιστον τέσσερις περιπτώσεις κατά τις οποίες η Άγκυρα επιχείρησε να εγκαταστήσει στη Συρία βάσεις, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, συστήματα αεράμυνας ή μέσα έγκαιρης προειδοποίησης. Κατά την εκτίμησή του, οι ισραηλινές δυνάμεις εξουδετέρωσαν τις σχετικές υποδομές προτού τεθούν σε λειτουργία, στέλνοντας στην Τουρκία το μήνυμα ότι το Ισραήλ θεωρεί τη συγκεκριμένη περιοχή μέρος της ζωτικής ζώνης ασφαλείας του.
Το όρος Ερμών και «τα μάτια του Ισραήλ»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο όρος Ερμών, το οποίο χαρακτήρισε σημείο τεράστιας στρατηγικής σημασίας. Όπως εξήγησε, από τη συγκεκριμένη τοποθεσία τα ισραηλινά συστήματα επιτήρησης μπορούν να ελέγχουν τη Συρία, τη Νότια Τουρκία και ευρύτερα την περιοχή, φτάνοντας έως το Ιράν.
Γι’ αυτό, όπως σημείωσε, οι Ισραηλινοί αποκαλούν το όρος Ερμών «τα μάτια του Ισραήλ». Η παρουσία τους στο συγκεκριμένο ύψωμα τους προσφέρει έγκαιρη προειδοποίηση, εικόνα των κινήσεων αντιπάλων και σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Το «αντίστροφο πέταλο» απέναντι στην Τουρκία
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων περιέγραψε την τουρκική πίεση ως ένα γεωπολιτικό «πέταλο», το οποίο εκτείνεται από το Αιγαίο και την Κύπρο μέχρι το Ισραήλ και τη Συρία. Τόνισε, ωστόσο, ότι η ίδια η τουρκική απειλή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη συγκρότηση ενός «αντίστροφου πετάλου» αποτροπής, με βασικούς πυλώνες την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ.
Κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, εάν δημιουργηθούν και διασυνδεθούν οι αμυντικοί «θόλοι» της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ, θα σχηματιστεί μια ενιαία αποτρεπτική ασπίδα, ικανή να αφαιρέσει από την Τουρκία σημαντικά στρατηγικά και επιχειρησιακά πλεονεκτήματα.
Αυτός είναι, όπως εκτίμησε, ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η Άγκυρα αντιδρά έντονα στις αμυντικές συνεργασίες που αναπτύσσονται στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η επικίνδυνη περίοδος είναι τώρα»
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης προειδοποίησε ότι η πλέον επικίνδυνη περίοδος είναι εκείνη που μεσολαβεί μέχρι την πλήρη εγκατάσταση και λειτουργία των νέων αμυντικών συστημάτων Ελλάδας και Κύπρου.
Όπως επισήμανε, στη στρατηγική ένας αντίπαλος ενδέχεται να επιχειρήσει να προκαλέσει κρίση πριν από τη διαμόρφωση ενός νέου τετελεσμένου ισχύος. Όταν τα συστήματα εγκατασταθούν και ενταχθούν σε μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική αποτροπής, η ανατροπή των δεδομένων γίνεται δυσκολότερη και περισσότερο δαπανηρή.
Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι δεν πρέπει να καλλιεργούνται ψευδαισθήσεις πως το Ισραήλ θα πολεμήσει αυτομάτως για την Κύπρο ή ότι η Ελλάδα και η Κύπρος θα πολεμήσουν για το Ισραήλ. Το κρίσιμο στοιχείο, όπως είπε, είναι η σύγκλιση συμφερόντων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε κοινές αποτρεπτικές δυνατότητες απέναντι στην Τουρκία.
Σκληρή κριτική σε Αθήνα και Λευκωσία
Στο δεύτερο σκέλος της παρέμβασής του, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης άσκησε σφοδρή κριτική στις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας για τη στρατηγική που ακολουθούν στα ελληνοτουρκικά και στο Κυπριακό.
Αμφισβήτησε το αφήγημα των «ήρεμων νερών», υποστηρίζοντας ότι, αντί για αποκλιμάκωση, προέκυψαν νέες «φουρτούνες». Παράλληλα, απέρριψε τις προσδοκίες ότι ο Τουφάν Ερχιουρμάν μπορεί να ακολουθήσει ουσιαστικά διαφορετική πολιτική από τον Ερσίν Τατάρ, καθώς, όπως τόνισε, τα βασικά δεδομένα καθορίζονται από την Άγκυρα.
Κατηγόρησε Αθήνα και Λευκωσία ότι δεν διαθέτουν σαφείς στόχους για τη λύση του Κυπριακού και ότι δημιουργούν φρούδες ελπίδες στην κοινή γνώμη. Υποστήριξε ακόμη ότι ο κατευνασμός και η ομοσπονδιακή συνταγή που ακολουθήθηκε επί δεκαετίες δεν απέδωσαν, επομένως απαιτείται μια νέα στρατηγική που θα προκαλεί πραγματικό πολιτικό, διπλωματικό και στρατηγικό κόστος στην Τουρκία.
Οι τέσσερις προϋποθέσεις της αποτροπής
Συνοψίζοντας την πρότασή του, ο Γιάννος Χαραλαμπίδης έθεσε τέσσερις βασικές προϋποθέσεις:
- Αυτοδύναμη άμυνα, ώστε ο αντίπαλος να γνωρίζει ότι οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια θα έχει βαρύ κόστος.
- Ειλικρινής ενημέρωση της κοινωνίας, χωρίς την καλλιέργεια ψευδαισθήσεων.
- Αποφυγή επικίνδυνων πολιτικών στοιχημάτων και κινήσεων χωρίς σαφή στρατηγική.
- Εγκατάλειψη του κατευνασμού και υιοθέτηση πολιτικής ενεργού αποτροπής απέναντι στην Τουρκία.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο προβλέπει συνδρομή προς κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση. Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης διερωτήθηκε γιατί η Αθήνα και η Λευκωσία δεν έχουν εργαστεί ώστε το συγκεκριμένο άρθρο να αποτελέσει εργαλείο διπλωματικής αποτροπής, καθιστώντας σαφές ότι μια νέα τουρκική επίθεση θα αφορά συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Καταλήγοντας, τόνισε ότι η λύση του Κυπριακού πρέπει να στηρίζεται στις αρχές, στις αξίες και στο κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς παρεκκλίσεις, ενώ απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική απαιτείται ισχύς, καθαρή στρατηγική και αξιόπιστη αποτροπή.