Γράφει ο Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr. Dr.Habil. Παναγόπουλος Π. Αλέξιος
Μια διαδικτυακή δήλωση που αποδίδεται σε Ελληνίδα με το όνομα Λίζα Πετροπούλου και παρουσιάζει τη συντάκτρια ως Ελληνίδα που υπηρετεί στις ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο ένα ζήτημα πολύ ευρύτερο από την ίδια την ανάρτηση: πώς αντιλαμβάνεται την Ελλάδα ο Ελληνισμός της Ομογένειας και πώς διαβάζει τις γεωπολιτικές εξελίξεις από διαφορετικό περιβάλλον;
Η συγκεκριμένη ιδιότητα και η αυθεντικότητα της ανάρτησης δεν έχουν, ανεξάρτητα, επιβεβαιωθεί. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ενδιαφέρον του κειμένου ως έκφρασης μιας συγκεκριμένης γεωπολιτικής αντίληψης.
Ως άνθρωπος που προέρχομαι από την Ομογένεια του Ρήγα Φεραίου, θεωρώ ότι η οπτική αυτή αξίζει να ακούγεται. Ο Ρήγας έδρασε εκτός του τότε ελληνικού γεωγραφικού χώρου, ιδιαίτερα στη Βιέννη, Τεργέστη και Βελιγράδι όπου μαρτύρησε μαζί με Έλληνες διακεκριμένους επι Αυστροουγγαρίας στο Ζέμουν, αλλά η χιλιομετρική απόσταση τους από την πατρίδα δεν σήμαινε απόσταση από τον Ελληνισμό. Αντιθέτως, η Ομογένεια υπήρξε διαχρονικά χώρος όπου η Ελλάδα μπορούσε να παρατηρείται από μία διαφορετική οπτική γωνία.
Δεν υποστηρίζω ότι όποιος ζει εκτός Ελλάδας έχει αυτομάτως και την ορθότερη κρίση. Υποστηρίζω, όμως, ότι η διαφορετική εμπειρία και οπτική μπορεί να προσφέρει διαφορετικό παρατηρησιακό πεδίο.
Η συγκεκριμένη ανάρτηση υποστηρίζει ότι ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος είναι αναπόφευκτος και ότι μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να εξυπηρετήσει συμφέροντα τρίτων και δήθεν φίλων ή συμμάχων μας. Δεν υιοθετώ τον όρο «αναπόφευκτος» ως επιστημονικό συμπέρασμα. Θεωρώ όμως απολύτως θεμιτό να εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου ή ακόμη και μιας ευρύτερης ελληνοτουρκικής στρατιωτικής σύγκρουσης και να μελετώνται εκ των προτέρων οι συνέπειές της.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Έχουν ιστορικό εντάσεων, κρίσεων και διαφορών σχετικά με το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο και το λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα ήδη επί Καποδίστρια όπως αποκαλύπτει ο λόγιος Κοσμάς Φλαμιάτος και ο άγιος Παπουλάκος.
Παράλληλα, σήμερα λειτουργεί δομημένος διμερής διάλογος, με πολιτικό διάλογο, θετική ατζέντα και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Η ύπαρξη διαλόγου, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλείουμε τα δυσμενή σενάρια. Η ειρήνη απαιτεί διάλογο· η εθνική ασφάλεια απαιτεί, ασφάλεια και προετοιμασία για την περίπτωση της αποτυχίας του διαλόγου. Εδώ εντάσσω και την ελληνική προφητική παράδοση. Εδώ και δεκαετίες κυκλοφορούν αφηγήσεις που αποδίδονται σε Αγίους και Γέροντες και αναφέρονται σε ελληνοτουρκική σύγκρουση, μεγάλες εθνικές δοκιμασίες, οικονομική δυσχέρεια και ακόμη και πείνα. Αρκετοί σίγουρα δεν θεωρούν τις αφηγήσεις αυτές ως επιστημονικές προβλέψεις. Θεωρώ, όμως, ότι αποτελούν ένα τμήμα της ελληνικής θρησκευτικής και ιστορικής μνήμης και ότι μπορούν να εξετάζονται παράλληλα με την ερμηνευτική γεωπολιτική πραγματικότητα.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρει η ερμηνεία ότι μια εξωτερική σύγκρουση θα μπορούσε να συνοδευθεί από ένα «εσωτερικό μέτωπο» από το λεγόμενο ως Ρέμπελο: οικονομική αποσταθεροποίηση, κοινωνική πόλωση, ενεργειακές και επισιτιστικές πιέσεις, αποδυνάμωση των θεσμών και δυσκολία ελέγχου κρίσιμων υποδομών. Αυτό είναι και το σημείο όπου η δική μου θέση γίνεται σαφής.
Δεν αποκλείω ένα θερμό επεισόδιο ή ακόμη και έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο. Δεν θεωρώ επίσης αμελητέο το ενδεχόμενο μιας σοβαρής επισιτιστικής ή οικονομικής κρίσης ως συνέπειας μιας μεγάλης περιφερειακής σύγκρουσης. Όχι επειδή κάποια προφητική αφήγηση αρκεί για να αποδείξει το μέλλον, αλλά επειδή αυτά είναι σενάρια που θα πρέπει για την σύγχρονη ασφάλεια να εντάσσονται στον εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό. Και υπάρχει κάτι ακόμη που θεωρώ ότι πρέπει να συζητηθεί χωρίς φόβο αλλά και χωρίς πολιτική αφέλεια.
Σε περίπτωση μεγάλης εξωτερικής κρίσης, η Ελλάδα θα πρέπει να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα ζητήματα συνόρων και ακόμα χειρότερων μεταναστευτικών ροών, δημόσιας τάξης, κοινωνικής συνοχής και προστασίας κρίσιμων υποδομών. Το μεταναστευτικό αποτελεί ήδη αντικείμενο συστηματικής κρατικής καταγραφής και διαχείρισης. Το πραγματικό ζήτημα είναι η κρατική ικανότητα να αντιμετωπίζει κάθε παράνομη πράξη, ανεξαρτήτως καταγωγής ή θρησκείας, και να αποτρέπει την εκμετάλλευση μιας περιόδου εθνικής κρίσης από οργανωμένα δίκτυα ή οποιονδήποτε επιδιώκει οικονομικό και κοινωνικό όφελος από την αποσταθεροποίηση.
Σε ένα ακραίο σενάριο πολέμου, επισιτιστικής πίεσης και θεσμικής αποδυνάμωσης, κάθε κενό κρατικής εξουσίας μπορεί να δημιουργήσει χώρο για λεηλασίες, οργανωμένο έγκλημα, παράνομη οικονομική δραστηριότητα και εσωτερική αποσταθεροποίηση. Αυτό είναι το «μεγάλο πλιάτσικο» που οφείλει να προλάβει το κράτος — όχι με συλλογικές στοχοποιήσεις, αλλά με αποτελεσματική προετοιμασία ασφαλείας και εφαρμογής του νόμου.
Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της φράσης ότι «η μισή δουλειά μπορεί να γίνει μέσα στη χώρα». Μια χώρα δεν χρειάζεται να ηττηθεί στρατιωτικά για να υποστεί στρατηγική ήττα. Αρκεί να έχει προηγουμένως αποδυναμωθεί οικονομικά, κοινωνικά και θεσμικά.
Οι σύμμαχοι, επίσης, δεν πρέπει ούτε να αντιμετωπίζονται ως εχθροί ούτε να θεωρούνται ότι πάντα θα ταυτίζουν, σήμερα και πάντοτε τα συμφέροντά τους με τα ελληνικά. Η διεθνής πολιτική λειτουργεί με βάση συσχετισμούς ισχύος και εθνικά συμφέροντα. Η Ελλάδα οφείλει να συνεργάζεται, αλλά ταυτόχρονα να αξιολογεί αυτόνομα κάθε εξέλιξη και να υπερασπίζεται με συνέπεια τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ούτε τυφλή εμπιστοσύνη, ούτε τυφλή καχυποψία απέναντι στους συμμάχους.
Η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγική πρόβλεψη, ισχυρούς θεσμούς, κοινωνική συνοχή, ενεργειακή και επισιτιστική ανθεκτικότητα, αποτελεσματική προστασία των συνόρων και, πάνω απ’ όλα, ικανότητα αυτόνομης αξιολόγησης των εθνικών της συμφερόντων.
Ο Ρήγας Φεραίος δεν περίμενε από άλλους να αποφασίσουν για τον Ελληνισμό. Μελέτησε την εποχή του, αντιλήφθηκε τους συσχετισμούς και επιχείρησε να διαμορφώσει ένα πολιτικό όραμα.
Σήμερα το ερώτημα παραμένει επίκαιρο:
Εάν πράγματι έρθει μια μεγάλη γεωπολιτική δοκιμασία, θα έχει η Ελλάδα την εσωτερική αντοχή και τη θεσμική επάρκεια να προστατεύσει τον λαό και τα συμφέροντά της ή θα ανακαλύψει, όταν θα είναι πλέον πολύ αργά, ότι άλλοι φίλοι και σύμμαχοι είχαν ήδη προετοιμαστεί καλύτερα για τη δική της κρίση; Αφύπνιση, Εγρήγορση, Ασφάλεια, Ιδανικά, Αξίες ως και τώρα!! Όχι στην επιστροφή της Ποδιάς στα Σχολεία. Ναι, στην σχολική προσευχή, Ναι στην κόσμια, λιτή και ηθική εμφάνιση των μαθητών μας!!