Σε μια νέα φάση ελεγχόμενης αλλά δυνητικά επικίνδυνης αεροναυτικής έντασης εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί μέσω νέας ΝΟΤΑΜ να αποτυπώσει επί του πεδίου πάγιες τουρκικές θέσεις για τον εθνικό εναέριο χώρο, την Έρευνα και Διάσωση και τις αρμοδιότητες στο Αιγαίο.
Η Τουρκία εξέδωσε μονομερώς οδηγία για δραστηριότητες της Αεροπορίας και του Ναυτικού της από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 27 Οκτωβρίου 2026, περιλαμβάνοντας πέντε εκτεταμένες περιοχές και έξι αεροπορικές διαδρομές που αναπτύσσονται από το βόρειο Αιγαίο έως τα Δωδεκάνησα. Η δυτικότερη από τις ζώνες φτάνει κοντά στην Εύβοια.
Η Αθήνα απάντησε άμεσα με αντι-ΝΟΤΑΜ, απορρίπτοντας την τουρκική ενέργεια στις περιοχές όπου θεωρεί ότι αποκλειστικά αρμόδια για την έκδοση αεροναυτικών οδηγιών είναι η ελληνική πλευρά.
Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο το γεωγραφικό εύρος αλλά ο τρόπος με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί οι περιοχές και οι διαδρομές.
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, οι τουρκικοί σχεδιασμοί εισέρχονται στη ζώνη μεταξύ των 6 και 10 ναυτικών μιλίων γύρω από ελληνικά νησιά. Η Ελλάδα διατηρεί χωρικά ύδατα 6 ν.μ. στο Αιγαίο και εθνικό εναέριο χώρο 10 ν.μ., διάταξη που η Τουρκία αμφισβητεί επί δεκαετίες. Οι συγκεκριμένες διαδρομές αφορούν περιοχές γύρω από τη Λήμνο, τη Λέσβο, τη Χίο, την Ικαρία, τις Ανατολικές Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, καθώς και ζώνες δυτικά της Καλύμνου και της Λέρου.
Υπό αυτή την έννοια, η ΝΟΤΑΜ δεν αποτελεί απλώς τεχνική αεροπορική οδηγία. Εντάσσεται στη μακροχρόνια διαφορά των δύο χωρών για το εύρος του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και τις αρμοδιότητες στο FIR Αθηνών.
Από την Έρευνα και Διάσωση στην… οικολογία
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η ορολογία που επιλέγει η τουρκική πλευρά.
Στη ΝΟΤΑΜ προβλέπονται αποστολές Έρευνας και Διάσωσης, αλλά και πτήσεις για «προστασία του περιβάλλοντος».
Η επίκληση περιβαλλοντικών αποστολών έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να εντάξει και την περιβαλλοντική πολιτική στη συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες, μετά τις μονομερείς εξαγγελίες της για θαλάσσια πάρκα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, τέτοιες κινήσεις δεν μπορούν να δημιουργούν δικαιώματα ή να μεταβάλλουν τις υφιστάμενες ελληνικές θέσεις περί κυριαρχίας και δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, υπάρχει και το ζήτημα της Έρευνας και Διάσωσης, όπου οι θέσεις των δύο χωρών παραμένουν διαφορετικές. Η Τουρκία υποστηρίζει επισήμως ότι οι σχετικές περιοχές στο Αιγαίο δεν έχουν οριοθετηθεί με διμερή συμφωνία και ότι Αθήνα και Άγκυρα έχουν γνωστοποιήσει μονομερώς τις αντίστοιχες περιοχές τους. Η ελληνική θέση συνδέει την αρμοδιότητα αεροπορικής Έρευνας και Διάσωσης με το FIR Αθηνών.
Το timing και το καλώδιο Κρήτης–Κύπρου
Η χρονική συγκυρία ενισχύει τη σημασία της κίνησης.
Στην Ανατολική Μεσόγειο βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο το Great Sea Interconnector, με την Αθήνα να προετοιμάζει την επανέναρξη ερευνών για το ηλεκτρικό καλώδιο Κρήτης–Κύπρου. Η ελληνική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για τις εργασίες και ότι η προβλεπόμενη ενημέρωση των παράκτιων κρατών αφορά την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Στις 21 Σεπτεμβρίου δημοσιεύθηκαν επίσης πληροφορίες ότι Αθήνα και Παρίσι έχουν επεξεργαστεί το πλαίσιο της ειδοποίησης που θα συνοδεύσει την επανέναρξη των εργασιών για το καλώδιο.
Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή συγκέντρωση πολλών διαφορετικών ελληνοτουρκικών διαφορών στον ίδιο γεωγραφικό χώρο: εθνικός εναέριος χώρος, FIR, Έρευνα και Διάσωση, θαλάσσια πάρκα, στρατιωτική παρουσία και ενεργειακές υποδομές.
Αυτό ακριβώς καθιστά τη νέα τουρκική ΝΟΤΑΜ σημαντικότερη από μία συνηθισμένη αντιπαράθεση αεροναυτικών οδηγιών. Η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει όταν οι δεσμευμένες ζώνες ενεργοποιηθούν από τις 25 Σεπτεμβρίου και φανεί πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη οι εκατέρωθεν θέσεις στο Αιγαίο.