Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνουν οι επαφές Αθήνας και Καΐρου για την επέκταση της μεταξύ τους οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης προς τα ανατολικά, στην κατεύθυνση της Κύπρου.
Οι συζητήσεις πραγματοποιούνται μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, προκαλώντας την αντίδραση της Ελλάδας, της Αιγύπτου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο τραπέζι η επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος βρίσκονται σε συζητήσεις για την επέκταση προς ανατολάς της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που συμφώνησαν το 2020, με κατεύθυνση την Κύπρο.
Την εξέλιξη γνωστοποίησε στις 22 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Οι συνομιλίες συνδέονται χρονικά με την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία στις 20 Οκτωβρίου ενέκρινε το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης.
Η εξέλιξη στη Λιβύη προκάλεσε νέα διπλωματική κινητικότητα, καθώς η ελληνική και η αιγυπτιακή πλευρά εξακολουθούν να αμφισβητούν τη νομιμότητα της τουρκολιβυκής συμφωνίας.
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί νέα οριοθετική συμφωνία ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων.
Η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης
Η απόφαση της λιβυκής Βουλής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το συγκεκριμένο κοινοβουλευτικό όργανο, με έδρα την ανατολική Λιβύη, είχε προηγουμένως αντιταχθεί στη συμφωνία του 2019.
Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή αναγνώρισε το μνημόνιο που είχε συνάψει η κυβέρνηση της Τρίπολης με την Άγκυρα, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της.
Η εξέλιξη εντάσσεται στην ευρύτερη προσέγγιση της Τουρκίας με πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες της ανατολικής Λιβύης, ενώ η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές πολιτικές διαιρέσεις.
Το μνημόνιο του 2019 προβλέπει οριοθέτηση θαλασσίων δικαιοδοσιών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα αντιτίθεται σε αυτήν, υποστηρίζοντας ότι αγνοούνται τα δικαιώματα ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Η επίσημη αντίδραση της Αθήνας
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε στις 20 Οκτωβρίου την απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Στην ανακοίνωσή του υπογράμμισε ότι η κοινοβουλευτική έγκριση δεν μεταβάλλει, κατά την ελληνική θέση, τον παράνομο και άκυρο χαρακτήρα του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Αθήνα επισήμανε ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να θεμελιώνουν τη συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση, ενώ τόνισε ότι το μνημόνιο παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών βάσει του διεθνούς δικαίου.
Το υπουργείο Εξωτερικών υπενθύμισε επίσης τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία.
Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι οι εταίροι και σύμμαχοι της χώρας έχουν ενημερωθεί και ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στις κατάλληλες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Κοινό μέτωπο Αθήνας και Καΐρου
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επαναβεβαίωσαν την αντίθεσή τους στην έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Οι δύο πλευρές διακήρυξαν την προσήλωσή τους στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η υφιστάμενη ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2020, αφορά μερική οριοθέτηση ΑΟΖ. Δεν καλύπτει το σύνολο των θαλάσσιων περιοχών στις οποίες θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία μεταξύ των δύο κρατών.
Η συζήτηση για επέκταση της οριοθέτησης προς ανατολάς αφορά συνεπώς περιοχές που είχαν παραμείνει εκτός της προηγούμενης συμφωνίας.
Παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Στις 21 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Ένωση τοποθετήθηκε επισήμως κατά της έγκρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.
Σε δήλωση του Ύπατου Εκπροσώπου εξ ονόματος της ΕΕ, επαναλήφθηκε η ευρωπαϊκή θέση ότι το μνημόνιο του 2019 παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ΕΕ υποστήριξε ότι η συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Η ευρωπαϊκή τοποθέτηση παραπέμπει στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και στην επαναβεβαίωση της σχετικής θέσης τον Ιούνιο του 2025.
Παράλληλα, η Ένωση κάλεσε τα εμπλεκόμενα κράτη να σεβαστούν τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών και το διεθνές δίκαιο.
Το επόμενο στάδιο
Η προοπτική επέκτασης της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης βρίσκεται πλέον στη διπλωματική ατζέντα των δύο χωρών.
Η ανακοίνωση των συνομιλιών δεν συνεπάγεται ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία ή ότι έχουν καθοριστεί οι συντεταγμένες μιας νέας οριοθετικής γραμμής.
Οι επόμενες επαφές Αθήνας και Καΐρου θα καθορίσουν εάν οι συζητήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε νέα διμερή συμφωνία, στο περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής.