Σοβαρά γεωπολιτικά ερωτήματα προκαλεί η αποχώρηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, προωθεί δημόσια την ιδέα δύο ενεργειακών διαδρόμων στην περιοχή, επαναφέροντας στο προσκήνιο τον ανταγωνισμό Ελλάδας και Τουρκίας.
Η χρονική σύμπτωση των εξελίξεων τροφοδοτεί συζητήσεις για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον διατηρεί ενιαία στρατηγική απέναντι στις ενεργειακές φιλοδοξίες Αθήνας και Άγκυρας.
Η αποχώρηση της Γκίλφοϊλ και το παρασκήνιο
Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ αποχώρησε από τη θέση της στις 13 Οκτωβρίου 2026, έπειτα από αίτημα του Λευκού Οίκου, εν μέσω δημοσιευμάτων για φερόμενη ανάρμοστη συμπεριφορά, τα οποία η ίδια απορρίπτει.
Η πρώην πρέσβης είχε αναπτύξει έντονη δραστηριότητα γύρω από την ελληνική ενεργειακή ατζέντα και τις επενδύσεις αμερικανικών συμφερόντων.
Η αποχώρησή της δημιουργεί ερωτήματα για τη συνέχεια των επαφών σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν δημόσια αποδεικτικά στοιχεία ότι αποτέλεσε προϊόν οργανωμένης παρέμβασης του Τομ Μπάρακ ή άλλων διπλωματών.
Ο Μπάρακ και οι δύο ενεργειακοί διάδρομοι
Την ίδια στιγμή, ο Τομ Μπάρακ χαρακτήρισε «γελοία» τη διαχρονική αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι οι δύο χώρες πρέπει να συνεννοηθούν για τη δημιουργία δύο ενεργειακών διαδρόμων.
Η τοποθέτησή του δημιουργεί ένα ουσιαστικό ερώτημα:
Εάν η Ελλάδα αποτελεί βασική πύλη εισόδου αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, γιατί ένας Αμερικανός διπλωμάτης προβάλλει ταυτόχρονα ένα σχήμα ενίσχυσης και της τουρκικής ενεργειακής διαδρομής;
Η συνεργασία δύο ανταγωνιστικών διαδρόμων θα μπορούσε να εξυπηρετεί την πολιτική διαφοροποίησης των ενεργειακών προμηθειών. Θα μπορούσε όμως και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό για τις ίδιες ποσότητες φυσικού αερίου.
Ο Κάθετος Διάδρομος και η σκιά του EastMed
Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί στρατηγικής σημασίας έργο για τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Η σημασία του δεν είναι μόνο ελληνική. Συνδέεται άμεσα με τις αμερικανικές εξαγωγές LNG και τον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία.
Υπενθυμίζεται ότι το 2022 η Ουάσιγκτον είχε εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για την οικονομική βιωσιμότητα του αγωγού EastMed, συμβάλλοντας στη μείωση της πολιτικής δυναμικής του.
Το προηγούμενο του EastMed καθιστά αναγκαία την ιδιαίτερη προσοχή της Αθήνας σε κάθε νέα αμερικανική ενεργειακή πρωτοβουλία.
Ο Τζόσουα Χακ και η επόμενη ημέρα
Μετά την αποχώρηση της Γκίλφοϊλ, καθήκοντα προσωρινού επικεφαλής της αμερικανικής πρεσβείας ανέλαβε ο διπλωμάτης Τζόσουα Χακ.
Παρά τους ισχυρισμούς που κυκλοφορούν για πιθανές εσωτερικές αντιπαραθέσεις στην αμερικανική διπλωματία, δεν έχει τεκμηριωθεί εμπλοκή του Χακ στην απομάκρυνση Γκίλφοϊλ ή σχέδιο υπονόμευσης του Κάθετου Διαδρόμου.
Αντιθέτως, στις 15 Οκτωβρίου συμμετείχε σε συνάντηση με τον υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, όπου συζητήθηκε και ο συγκεκριμένος ενεργειακός άξονας.
Τα ερωτήματα προς την κυβέρνηση Τραμπ
Το σημαντικότερο ζήτημα για την Ελλάδα είναι εάν η αμερικανική στρατηγική θα συνεχίσει να στηρίζει έμπρακτα τον Κάθετο Διάδρομο ή εάν η αυξανόμενη σημασία της Τουρκίας θα μεταβάλει τις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.
Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας έχει δηλώσει επίσημα ότι υποστηρίζει την ανάπτυξη του έργου. Επομένως, η διαπίστωση ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί ήδη να το ακυρώσει δεν τεκμηριώνεται.
Η Αθήνα καλείται να εξασφαλίσει συγκεκριμένες πολιτικές, εμπορικές και επενδυτικές δεσμεύσεις, ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να μην καταστεί αντικείμενο ευρύτερων γεωπολιτικών διαπραγματεύσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος επηρεάζει την αμερικανική πολιτική, αλλά ποια ενεργειακή αρχιτεκτονική επιδιώκει τελικά να οικοδομήσει η Ουάσιγκτον στην Ανατολική Μεσόγειο.