Σοβαρά ερωτήματα για τη διαχείριση των ζωονόσων και τη μαζική θανάτωση εκατοντάδων χιλιάδων ζώων θέτει ο Μπάμπης Πολυχρονιάδης σε ρεπορτάζ του στο Freedom of Press.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, περισσότερα από 488.000 ζώα οδηγήθηκαν στη θανάτωση, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ζητήσει από τον Μάιο του 2025 να καταρτιστεί στην Ελλάδα σχέδιο δράσης το οποίο θα περιελάμβανε και πρόγραμμα εμβολιασμού.
Η κυβέρνηση, όπως υποστηρίζει το ρεπορτάζ, αρνήθηκε ότι είχε λάβει σχετική ευρωπαϊκή σύσταση, ενώ κυβερνητικοί παράγοντες προέβαλαν ως επιχείρημα ότι τα διαθέσιμα εμβόλια δεν ήταν εγκεκριμένα και ότι ο εμβολιασμός θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στις εξαγωγές.
Δεκαέξι μήνες αργότερα, στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, εκδόθηκε υπουργική απόφαση η οποία προβλέπει τη δυνατότητα προστατευτικού και επείγοντος εμβολιασμού υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το Freedom of Press χαρακτηρίζει την εξέλιξη παραδοχή της αποτυχίας της προηγούμενης πολιτικής, καθώς όσα θεσμοθετούνται τώρα είχαν τεθεί στο τραπέζι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη από το 2025.
Η επιστολή της Κομισιόν τον Μάιο του 2025
Το ρεπορτάζ ανατρέχει στις 23 Μαΐου 2025, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε επιστολή προς το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης με αντικείμενο την κατάσταση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων στην Ελλάδα.
Στην επιστολή οι ελληνικές αρχές καλούνταν να υποβάλουν, μέχρι τις 2 Ιουνίου 2025, ένα συνοπτικό και αξιόπιστο βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχέδιο δράσης.
Το σχέδιο έπρεπε να περιλαμβάνει τουλάχιστον:
- κλινικούς ελέγχους πριν από τη μετακίνηση των ζώων,
- αυστηρότερο έλεγχο της διασποράς,
- πρόγραμμα εμβολιασμού.
Σύμφωνα με το Freedom of Press, το έγγραφο είχε αποκαλύψει η δημοσιογραφική ομάδα του Solomon. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανιζόταν, μάλιστα, διατεθειμένη να διαθέσει δωρεάν στην Ελλάδα τις αναγκαίες δόσεις μέσω της ευρωπαϊκής τράπεζας εμβολίων.
Η άρνηση Τσιάρα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συνάντηση της 23ης Σεπτεμβρίου 2025 μεταξύ του τότε υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης Κώστα Τσιάρα και του Ευρωπαίου επιτρόπου Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων, Όλιβερ Βαρχέλι.
Κατά το ρεπορτάζ, από τα πρακτικά της συνάντησης προκύπτει ότι ο Έλληνας υπουργός αρνήθηκε να υιοθετήσει τη σύσταση της κτηνιατρικής ομάδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικά ως προς τον εμβολιασμό των ζώων.
Και αυτό το έγγραφο, σύμφωνα με την εκπομπή, δημοσιοποιήθηκε από την ερευνητική ομάδα του Solomon.
Η διαφορά ανάμεσα στις ευρωπαϊκές συστάσεις και στην πολιτική που τελικά ακολούθησε η Αθήνα βρίσκεται στον πυρήνα της έρευνας. Αντί ενός οργανωμένου εμβολιαστικού προγράμματος, εφαρμόστηκε η λύση της θανάτωσης των κοπαδιών στις πληγείσες μονάδες.
Μαρινάκης: «Παραμύθια της Χαλιμάς»
Στις 8 Ιανουαρίου 2026, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ρωτήθηκε για την προτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και για την άρνηση του τότε υπουργού να υιοθετήσει τη σύσταση περί εμβολιασμού.
Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική:
«Όλα όσα λέτε είναι παραμύθια της Χαλιμάς. Δεν ισχύουν. Η Ελλάδα ακολούθησε πλήρως τις ευρωπαϊκές οδηγίες».
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος χαρακτήρισε ψευδή την καταγγελία ότι η κυβερνητική πολιτική οδήγησε στη μαζική θανάτωση ζώων και πρόσθεσε ότι θα ήταν «παρανοϊκό» να πιστέψει κάποιος πως η χώρα έλαβε ευρωπαϊκή οδηγία και δεν την ακολούθησε.
Το Freedom of Press αντιπαραβάλλει τη συγκεκριμένη δήλωση με τις επιστολές και τα πρακτικά που επικαλείται, υποστηρίζοντας ότι τα έγγραφα αποτυπώνουν διαφορετική εικόνα.
Η εκπομπή αναφέρει επίσης ότι την επόμενη ημέρα, στις 9 Ιανουαρίου 2026, κτηνοτρόφος από την Πιερία έβαλε τέλος στη ζωή του, αδυνατώντας να αντέξει την απώλεια του κοπαδιού του.
Η απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου
Το κρίσιμο σημείο του ρεπορτάζ είναι η υπουργική απόφαση που δημοσιεύθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, λίγους μήνες μετά την αλλαγή ηγεσίας στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης.
Η απόφαση προβλέπει ότι μπορεί να διενεργηθεί προστατευτικός εμβολιασμός σε καθορισμένη ζώνη, με στόχο την προστασία ευαίσθητων ζώων από την αερογενή ή μηχανική εξάπλωση ενός ιού και με πρόθεση τα εμβολιασμένα ζώα να διατηρηθούν στη ζωή μετά την ολοκλήρωση της επιζωοτίας.
Για τον επείγοντα εμβολιασμό κατά του αφθώδους πυρετού τίθενται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως:
- η επιβεβαίωση εστιών με υπαρκτό κίνδυνο ευρείας εξάπλωσης,
- ο άμεσος κίνδυνος μεταφοράς της νόσου από ή προς κράτη-μέλη της ΕΕ ή τρίτες χώρες.
Η απόφαση μπορεί να ληφθεί σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή, σε κατεπείγουσες περιπτώσεις, από τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης έπειτα από εισήγηση του αρμόδιου εθνικού κέντρου ελέγχου.
Τα εμβόλια προβλέπεται να προμηθεύονται από την ενωσιακή τράπεζα αντιγόνων, κατόπιν αιτήματος του κράτους-μέλους.
Το Freedom of Press συνδέει τις συγκεκριμένες προβλέψεις με τις ευρωπαϊκές υποδείξεις του 2025 και υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει τώρα μέτρα που είχε αρνηθεί επί 16 μήνες, αφού προηγουμένως θανατώθηκαν σχεδόν μισό εκατομμύριο ζώα.
Χρειάζεται, πάντως, να επισημανθεί ότι το απόσπασμα της υπουργικής απόφασης που παρατίθεται αφορά ειδικά και τον αφθώδη πυρετό, ενώ η αρχική ευρωπαϊκή επιστολή αφορούσε την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Η σύνδεση των δύο περιπτώσεων αποτελεί μέρος της επιχειρηματολογίας του ρεπορτάζ.
Γιατί δεν επικοινωνήθηκε το εμβολιαστικό σχέδιο;
Ο Μπάμπης Πολυχρονιάδης επισημαίνει ότι, παρά τις αναλυτικές προβλέψεις της απόφασης, το σχετικό δελτίο Τύπου του υπουργείου δεν ανέδειξε το σκέλος των εμβολιασμών.
Η εκπομπή αποδίδει αυτή τη στάση στην προσπάθεια της κυβέρνησης να μη φανεί ότι μεταβάλλει την πολιτική που ακολούθησε την προηγούμενη περίοδο.
Το βασικό ερώτημα παραμένει: εάν ο προστατευτικός ή επείγων εμβολιασμός μπορούσε να αποτελέσει μέρος της αντιμετώπισης, γιατί δεν καταρτίστηκε εγκαίρως το σχέδιο που ζητούσε η Κομισιόν;
Το επιχείρημα για τη φέτα και τις εξαγωγές
Κυβερνητικές πηγές, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, υποστήριζαν ότι τα εμβόλια δεν ήταν εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι χώρες που τα χρησιμοποίησαν αντιμετώπισαν περιορισμούς στις εξαγωγές τους.
Στη συζήτηση είχε ενταχθεί και η φέτα, με το επιχείρημα ότι ένα προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα στις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, πηγές της Κομισιόν είχαν αναφέρει στην «Καθημερινή», σύμφωνα πάντα με το Freedom of Press, ότι για τα επεξεργασμένα γαλακτοκομικά προϊόντα –και ειδικά για τη φέτα– δεν προβλέπονται περιορισμοί στις ενδοευρωπαϊκές εξαγωγές.
Διευκρίνιζαν επίσης ότι ο όρος «μη εγκεκριμένο εμβόλιο» μπορεί να σημαίνει ότι ο κατασκευαστής δεν έχει υποβάλει αίτηση για άδεια κυκλοφορίας του προϊόντος στην ΕΕ, όχι κατ’ ανάγκη ότι το εμβόλιο είναι ακατάλληλο.
Άλλωστε, το νέο πλαίσιο προβλέπει την προμήθεια εμβολίων από ευρωπαϊκή τράπεζα που τελεί υπό τη διαχείριση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Πιθανά προβλήματα θα μπορούσαν να εμφανιστούν στις εξαγωγές προς ορισμένες τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από τον ισχυρισμό ότι θα σταματούσαν συνολικά οι εξαγωγές φέτας.
Ο λογαριασμός στους κτηνοτρόφους και στους καταναλωτές
Οι συνέπειες της καταστροφής του ζωικού κεφαλαίου δεν περιορίζονται στις απώλειες των κτηνοτρόφων.
Ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας προειδοποίησε, όπως μεταδίδει η εκπομπή, ότι η τιμή της φέτας θα μπορούσε να φθάσει ακόμη και στα 15–16 ευρώ, εξαιτίας της μείωσης στην παραγωγή πρόβειου γάλακτος και της αύξησης των εξαγωγών κατά 7%.
Η μειωμένη παραγωγή συνδέεται άμεσα με την απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων αιγοπροβάτων. Έτσι, το κόστος δεν καταλήγει μόνο στις κτηνοτροφικές μονάδες που καταστράφηκαν, αλλά μεταφέρεται στην παραγωγή, στην αγορά και τελικά στον καταναλωτή.
Το Freedom of Press προχωρά ένα βήμα παραπέρα και εκτιμά ότι η κυβερνητική πολιτική ευνόησε τα συμφέροντα των γαλακτοβιομηχανιών, θυσιάζοντας το ζωικό κεφάλαιο και το βιος των κτηνοτρόφων. Πρόκειται για βαρύ πολιτικό συμπέρασμα της εκπομπής, το οποίο δεν συνοδεύεται στους υπότιτλους από στοιχεία που να αποδεικνύουν συντονισμένη εξυπηρέτηση συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων.
Εκείνο που προκύπτει, πάντως, είναι η ανάγκη να δοθούν καθαρές απαντήσεις:
Γιατί δεν εκπονήθηκε το εμβολιαστικό σχέδιο που ζητήθηκε το 2025; Ποιος έλαβε την απόφαση να επιλεγεί η μαζική θανάτωση ως βασική μέθοδος αντιμετώπισης; Ποια ήταν η επιστημονική τεκμηρίωση; Και γιατί τα μέτρα εμβολιασμού θεσμοθετήθηκαν αφού είχαν ήδη χαθεί 488.000 ζώα και είχαν οδηγηθεί σε απόγνωση χιλιάδες κτηνοτρόφοι;
Οι απαντήσεις δεν αφορούν μόνο το παρελθόν. Αφορούν την επιβίωση της ελληνικής κτηνοτροφίας, την επάρκεια της παραγωγής και το κόστος που θα κληθεί να πληρώσει ολόκληρη η κοινωνία.